tag:blogger.com,1999:blog-154042292012-02-14T19:25:42.868+03:30Mehdi Sohrabinoreply@blogger.comBlogger181100tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-82912463926630708102011-05-20T23:42:00.000+04:302011-05-20T23:43:26.054+04:30صورتِ کتاب‌ها:<br /><br />1. ديوانِ مسعودِ سعد – تصحيحِ رشيد ياسمي<br />2. ديوانِ خواجوی کرمانی – تصحيحِ سهيلی خوانساري<br />3. ديوانِ سيدحسن غزنوي – تصحيحِ محمّد روشن<br />4. حديقه سنائی – تصحيحِ مدرّس رضوي<br />5. ديوانِ يغما جندقی – تصحيحِ سيّد علی آل داوود<br />6. ديوانِ عبدالواسع جبلی – تصحيحِ دکتر ذبيح‌الله صفا<br />7. ديوانِ قصايد و غزليّاتِ نظامی – تصحيحِ استاد سعيد نفيسي<br />8. ديوانِ سيف فرغانی – تصححِ دکتر ذبيح‌الله صفا<br />9. ديوانِ بابا فغانی – تصحيحِ سهيلی خوانساري<br />10. ديوانِ عماد خراساني<br />11. ديوانِ اقبال لاهوری – تصحيحِ م. درويش<br />12. کلّيّاتِ سعدی 1 جلدي<br />13. ديوانِ عرفی شيرازی – تصحيحِ وجدی جواهري<br />14. خمسه‌ی نظامی – چ اميرکبير<br />15. منطق‌الطّير – تصحيحِ سيد صادق گوهرين<br />16. ديوانِ قطران – تصحيحِ محمّد نخجواني<br />17. ديوانِ فرّخی سيستانی – تصحيحِ دبيرسياقي<br />18. ديوانِ منوچهری – تصحيحِ دبيرسياقي<br />19. گزيده خاقانی – سيد ضياءالدّين سجّادي<br />20. کلّيّاتِ ميرزاده عشقي<br />21. کلّيّاتِ عارف قزوينی – تصحيحِ سيف آزاد<br />22. ديوانِ عطّار – تصحيحِ تفضّلي<br />23. ديوانِ قاآنی – تصحيحِ ناصر هيري<br />24. ديوانِ سنائی – تصحيحِ مدرّس رضوي<br />25. شاعرِ آيينه‌ها – دکتر شفيعی کدکني<br />26. ديوانِ فوقی – تصحيحِ مدرّس گيلانی (زيراکس)<br />27. ديوانِ ظهيرِ فاريابی (افست از چاپِ سنگي، حاجی شيخ احمد شيرازي)<br />28. ديوانِ شفائی – تصحيحِ عبدالعلی بنان<br />29. بهمن‌نامه – تصحيحِ دکتر عفيفي<br />30. ديوانِ شهريار 2 جلد<br />31. ديوانِ فيضی – به کوششِ حسين آهي<br />32. ديوانِ دهخدا – به کوششِ دبيرسياقي<br />33. مفلسِ کيميافروش – دکتر شفيعی کدکني<br />34. ديوانِ ملک‌الشّعرا بهار 2 جلد<br />35. اسرارالتّوجيد 2 جلد – تصحيحِ دکتر شفيعی کدکني<br />36. حالات و سخنان - تصحيحِ دکتر شفيعی کدکني<br />37. کليله و دمنه – تصحيحِ استاد مجتبی مينوي<br />38. پنچاکيانه – تصحيحِ جلالی نائيني<br />39. داستان‌های بيدپاي – تصحيحِ استاد مجتبی مينوی-محمّد روشن<br />40. مرزبان‌نامه – تصحيحِ محمّد روشن<br />41. مقالاتِ شمس – تصحيحِ دکتر محمّدعلی موحد<br />42. مقالاتِ شمس – تصحيحِ احمد خوشنويس<br />43. فرج بعد از شدّت 3 جلد – تصحيحِ دکتر اسماعيل حاکمي<br />44. سفرنامه ناصرِ خسرو – تصحيحِ دکتر نادر وزين‌پور<br />45. هزارويک‌شب – تصحيحِ موسی فرهنگ؛ 7 جلد<br />46. کلّيّاتِ يغما جندقی جلدِ 2 – تصحيحِ سيّد علی آل داوود<br />47. لطائف‌الطّوائف – تصحيحِ گلچين معاني<br />48. ترجمه تفسيرِ طبری 4 جلد – تصحيحِ حبيب يغمايي<br />49. تاريخ بيهق – تصحيحِ احمد بهمنيار<br />50. تاريخنامه طبری 3 جلدی (يک جلد کسر)- تصحيحِ محمّد روشن<br />51. جغرافيای تاريخی سرزمين‌های خلافتِ شرقی – تأليفِ لسترنج<br />52. پيغمبر دزدان – باستانی پاريزي<br />53. بختيارنامه – تصحيحِ محمّد روشن<br />54. سخنان پير هرات – به کوششِ دکترمحمّدجواد شريعت<br />55. گزيده قابوس‌نامه – به کوششِ دکتر يوسفي<br />56. گزيده جوامع‌الحکايات – به کوششِ دکتر شعار<br />57. خورشيد شاه (خلاصه-بازنگارِ سمک عيّار) – بازنوشته‌ی مصطفی اسلاميّه<br />58. گزيده تاريخ بيهقی – به کوششِ دبيرسياقي<br />59. سياست‌نامه – به کوششِ دکتر جعفر شعار<br />60. هفت لشکر (طومارِ جامعِ نقّالان) از کيومرث تا بهمن. تصحيحِ مهران افشاري، مهدی مدايني<br />61. زندگانی سياسی احمدشاه – تأليفِ حسين مکّي<br />62. نادرشاه (دو متنِ کوتاه)<br />63. سرگذشتِ خواجه نصيرالدّين طوسی – محمّد مدرّسی (زنجاني)<br />64. تاريخ مختصر احزاب سياسی 2 جلد – ملک‌الشّعرا بهار<br />65. وهّابيگری – حامد الگار / ترجمه‌ی احمد نمايي<br />66. تاريخ در ترازو – زرّين‌کوب<br />67. اسلام، بررسی تاريخی – گيب / منوچهر اميري<br />68. ماليات سرانه... – نوشته‌ی دانيل دنت؛ ترجمه‌ی دکتر محمّدعلی موحّد<br />69. تاريخ سياسی و اجتماعی خراسان در زمانِ حکومتِ عبّاسيان – نوشته‌ی التون ل. دنيل؛ ترحمه‌ی مسعود رجب‌نيا<br />70. چهارسو، و نگرشی کوتاه بر تاريخ و جغرافيای تاريخي- تأليفِ حسين شهيدي<br />71. بامداد اسلام – زريّن‌کوب<br />72. يونانيان و بربرها – اميرمهدی بديع؛ ترحمه‌ی احمد آرام<br />73. تاريخ پزشکی ايران و سرزمين‌های خلافتِ شرقی – تأليفِ سيريل الگود؛ ترجمه‌ی باهر فرقاني<br />74. تاريخ سيستان، از آمدن تازيان تا برآمدن دولت صفّاريان – تأليفِ ادموند کليفورد باسورث؛ ترجمه‌ی حسن انوشه<br />75. ايران در زمان ساسانيان – تأليفِ کريستن‌سن؛ ترجمه‌ی رشيد ياسمي<br />76. تاريخِ ايران، دوره‌ی صفويان – پژوهش از دانشگاه کمبريج؛ ترجمه‌ی دکتر يعقوب آژند<br />77. تاريخ مشروطه‌ی ايران – احمد کسروي<br />78. تاريخ بيداری ايرانيان 2 جلد – ناظم‌الاسلام کرماني؛ به کوششِ سعيدی سيرجاني<br />79. تاريخ بيهقی – تصحيحِ دکتر علي‌اکبر فيّاض<br />80. سياست‌نامه – تصحيحِ عبّاس اقبال<br />81. شاهنامه‌ی کهن (غررالسّير ثعالبي) ترجمه‌ی محمّد روحاني<br />82. تاريخ جهانگشای جوينی 3 جلد – تصحيحِ علّامه قزويني<br />83. تاريخ طبرستان – تصحيحِ عباس اقبال<br />84. مهمان‌نامه بخارا – فضل‌الله بن روزبهان خنجي؛ تصحيحِ دکتر منوچهر ستوده<br />85. تاريخ يعقوبی 2 جلد / ترجمه‌ی آيتي<br />86. جامع‌اتّواريخ 2 جلد / تصحيحِ بهمن کريمي<br />87. جامع‌اتّواريخ 1 جلد / تصحيحِ احمد آتش<br />88. تجارب‌الامم 3 جلد (2 عربی + 1 ترجمه) – تصحيح و ترجمه از دکتر ابوالقاسم امامي<br />89. ايران از آغاز تا اسلام – گيرشمن / ترجمه‌ی محمد معين<br />90. دو قرن سکوت – دکتر عبدالحسين زرّين‌کوب<br />91. تاريخ طب در ايران – تأليفِ دکتر نجم‌آبادي<br />92. ايران امروز (سفرنامه) اوژن اوبن<br />93. انحطاط و سقوط امپراطوری روم (تلخيص) – تأليفِ ادوارد گيبون؛ ترجمه‌ی ابوالقاسم طاهری <br />94. سفرنامه‌ی پيترو دلاواله؛ ترجمه‌ی دکتر شعاع‌الدّين شفا<br />95. مختاری نامه – تأليفِ استاد علّامه جلال‌الدّين همايی<br />96. زندگانی شگفت‌آور تيمور – تأليفِ ابن عربشاه؛ ترجمه‌ی محمدعلی نجاتي<br />97. تاريخ قديم يونان – تأليفِ احمد بهمنش<br />98. سفينه‌ی سليمانی (سفرنامه‌ی سفيرِ ايران به سيام- عصر صفوي)- محمّدربيع بن محمدابراهيم؛ تصحيحِ دکتر عبّاس فاروقي<br />99. تاريخ اسلام – دکتر علي‌اکبر فيّاض<br />100. سفرنامه جکسن<br />101. گزيده آثارالبلاد قزويني<br />102. خواجه تاجدار – ذبيح‌الله منصوري<br />103. تاجيکان در مسير تاريخ<br />104. زندگانی تولستوی – رومن رولان<br />105. جدال با مدّعی – اسماعيل خويي<br />106. جاودانه فروغ فرّخزاد<br />107. توصيف ساختمان دستور زبان فارسی – دکتر محمدرضا باطني<br />108. پيرامون زبان و زبان‌شناسی – دکتر محمدرضا باطني<br />109. اسطوره‌ی زال – محمد مختاري<br />110. خاطرات بوليوی – چه‌گوارا<br />111. تات‌نشين‌های بلوک زهرا – جلال آل احمد<br />112. زندگانی بتهوون – رومن رولان<br />113. سياحت‌نامه‌ی فيثاغورس<br />114. بيچاره اسفنديار – سعيدی سيرجاني<br />115. سياست و اقتصاد عصر صفوی – باستانی پاريزي<br />116. جنگ‌های صليبی – امين معلوف<br />117. سيرت جلال‌الدّين منکبرنی – تصحيح استاد مجتبی مينوي<br />118. نهاية‌المسؤول و رواية‌الرّسول – تصحيحِ جعفر ياحقي<br />119. گنجينه‌ی سخن 6 جلد - دکتر ذبيح‌الله صفا<br />120. سلوک‌الملوک – فضل‌الله بن روزبهان خنجي، تصحيحِ موحّد<br />121. ترجمه‌ی کهنِ مقاماتِ حريري<br />122. مکاتيب فارسی غزّالی (محمّد) – تصحيحِ عبّاس اقبال آشتياني<br />123. فارس‌نامه – ابن بلخي، تصحيحِ لسترنج-نيکلسن<br />124. الابنيّه عن حقايق‌الادويّه<br />125. هداية‌المتعلّمين في‌الطّب<br />126. التّفهيم – ابوريحان<br />127. آثارالباقيه – ابوريحان ترجمه‌ی داناسرشت<br />128. مسالک و ممالک – تصحيحِ ايرج افشار<br />129. کليّات شمس تبريزی 10 جلدي- استاد بديع‌الزّمان فروزانفر<br />130. ديوانِ انوری – استاد سعيد نفيسي<br />131. ديوانِ فرخی يزدی – حسين مکّي<br />132. بوستان (با ترجمه‌ی انگليسي) – اميرکبير<br />133. الهي‌نامه – تصحيحِ هلموت ريتر<br />134. اشعار کسائی مروزی – تصحيحِ دکتر محمّد امين رياحی<br />135. سايه‌ی عمر رهي<br />136. برگزيده‌ی اشعار صائب و ... – محمد قهرمان<br />137. حماسه‌ی فتحنامه‌ی نايبی – منتخب‌السّادات يغمايی – تصحيحِ دهباشي<br />138. ديوانِ پروين اعتصامي<br />139. گلستان – تصحيحِ حسين استاد ولي<br />140. ديوانِ شاطرعباس صبوحي<br />141. کليّاتِ سعدی 4 جلدي<br />142. ديوانِ کليم همدانی – تصحيحِ محمد فهرمان<br />143. ديوانِ کليم – مهدی افشار<br />144. ويس و رامين – نشر جامي<br />145. حافظ – تصحيحِ پژمان<br />146. حافظ کهنه – تصحيحِ ايرج افشار<br />147. حافظ – تصحيحِ انجوي<br />148. حافظ – تصحيحِ سايه<br />149. تذکره‌ی نصرآبادی <br />150. تذکره‌ی ميخانه<br />151. تذکرة‌الشّعرای دولتشاه – چاپ کلاله‌ی خاور<br />152. مذکّر احباب (تذکره‌ی شعرا) – تصحيحِ نجيب مايل هروي<br />153. حدائق‌السّحر – تصحيحِ عباس اقبال<br />154. المعجم – تصحيحِ قزوينی / مدرّس<br />155. تاريخ ادبيات – يان ريپکا<br />156. تاريخ ادبيات 2 جلد – برتلس؛ ترجمه‌ی سيروس ايزدي<br />157. با کاروان انديشه – زريّن‌کوب<br />158. سيری در شعر فارسی – زريّن‌کوب<br />159. غزل معاصر ايران – محمد عظيمي<br />160. پيشاهنگان شعر پارسی – دبيرسياقي<br />161. ادبيات اسلامی هند – آن ماری شيمل – ترجمه آژند<br />162. تاريخ ادبيات زبان عربی – حنا الفاخوری – ترجمه عبدالمحمّد آيتي<br />163. از صبا تا نيما 3 جلد – يحيی آرين‌پور<br />164. کاروان هند 2 جلد – تصحيحِ گلچين معاني<br />165. موسيقی شعر – دکتر شفيعی کدکني<br />166. صور خيال – دکتر شفيعی کدکني<br />167. دستور زبان ادبيات – احمد اخوّت<br />168. نوشته‌های پراکنده – هدايت<br />169. کتاب سخن (مقالات)<br />170. نقد ادبی 2 جلد – زريّن‌کوب<br />171. به عبارت ديگر (مقالات)– دريابندري<br />172. از کوچه‌ی رندان – زريّن‌کوب<br />173. نقد حال – استاد مجتبی مينوي<br />174. پانزده گفتار – استاد مجتبی مينوي<br />175. شعرالعجم 2 جلد<br />176. فنون بلاغت و صناعات ادبی – استاد علّامه جلال‌الدّين همايی<br />177. سخن و سخنوران – استاد بديع‌الزّمان فروزانفر<br />178. تاريخ ادبيات براون 3 جلد<br />179. تاريخ ادبيات دکتر ذبيح‌الله صفا (خلاصه) 2 جلد<br />180. کتاب چراغ (مقالات و...)<br />181. ترانه‌های ملّی ايران – پناهی سمناني<br />182. گشتها (مقالات)– داريوش آشوري<br />183. نقد آثار شاملو – عبدالعلی دستغيب<br />184. نويسندگان پيشگام – علی اکبر کسمائي<br />185. نويسندگان پيشرو ايران – سپانلو<br />186. مکتب‌های ادبی – رضا سيد حسيني<br />187. رد – محمود دولت‌آبادي<br />188. ادبيات چيست؟ -- سارتر – ترجمه‌ی ابوالحسن نجفي-مصطفی رحيمي<br />189. هنر داستان‌نويسی – ابراهيم يونسی 2 نسخه<br />190. ادبيات داستانی – جمال ميرصادقي<br />191. عناصر داستان – جمال ميرصادقي<br />192. تاريخ زبان فارسی 3 جلد – دکتر پرويز ناتل خانلری<br />193. بيست مقاله‌ی قزويني<br />194. رمان به روايت رمان‌نويسان – ميريام آلوت – ترجمه‌ی دکتر حقشناس<br />195. درس‌هايی درباره‌ی ادبيات روس – ناباکوف – ترجمه‌ی فرزانه طاهري<br />196. قصّه‌ی روان‌شناختی نو – له اون ايدل – ترجمه‌ی دکتر ناهيد سرمد<br />197. شعر فارسی در بلوچستان پاکستان – دکتر انعام‌الحق کوثر (چاپ پاکستان)<br />198. تعريف و تبصره – نيمايوشيج<br />199. از نيما تا بعد (گزيده‌ی شعر معاصر، به انتخاب فروغ)– مجيد روشنگر<br />200. عطا و لقای نيما – م. اميد<br />201. بدايع و بدعتها، و عطا و لقای نيما – م. اميد<br />202. نيما و شعر امروز – محمد مختاري<br />203. قصّه‌نويسی – رضا براهني<br />204. ادبيات و بازتاب آن<br />205. فن داستان‌نويسی – ترجمه‌ی محسن سليماني<br />206. کيميا و خاک – رضا براهني<br />207. خشم و هياهو و شازده‌احتجاب – دکتر صالح حسيني<br />208. هنر و ادبيات امروز 3 دفتر (خانلري-دانشور // آشوري-م. آزاد // سپانلو-رحماني-شهريار)- ناصر حريري<br />209. درآمدی بر ادبيات عرب – هاميلتون گيب / ترجمه‌ی يعقوب آژند<br />210. مقدمه‌ی الشّعر و الشّعرای ابن قتيبه – تعليقات گودفرا دومونبين – ترجمه‌ی آ. آذرنوش<br />211. يادداشت‌ها و انديشه‌ها – زرّين‌کوب<br />212. ادبيات فرانسه در قرون وسطی – ترجمه‌ی زرّين‌کوب<br />213. سرچشمه‌ی تصوّف در ايران – سعيد نفيسي<br />214. اخبار حلّاج – لوئی ماسينيون<br />215. اسرارالبلاغه – ترجمه‌ی دکتر جليل تجليل<br />216. ارسطو و فن شعر – زرّين‌کوب<br />217. وزن شعر فارسی – دکتر پرويز ناتل خانلری<br />218. حماسه‌سرايی در ايران – استاد ذبيح‌الله صفا<br />219. سبک‌شناسی 3 جلد – ملک‌الشّعرا بهار<br />220. بهار و ادب فارسی 2 جلد – به کوششِ محمد گلبن<br />221. سرچشمه‌های داستان کوتاه فارسی – تأليفِ کريستف بالائي<br />222. نقد و نظر درباره‌ی حافظ – دکتر حسينعلی هروي<br />223. دستور زبان فارسی 5 استاد<br />224. طرح دستور زبان فارسی 3 مجلّد – دکتر محمد معين<br />225. مبانی زبان‌شناسی – ابوالحسن نجفي<br />226. دستور تاريخی مختصر زبان فارسی – دکتر محسن ابوالقاسمي<br />227. دستور تاريخی زبان فارسی - دکتر محسن ابوالقاسمي<br />228. تاريخ زبان فارسی - دکتر محسن ابوالقاسمي<br />229. زبان‌شناسی و زبان فارسی – دکتر پرويز ناتل خانلری<br />230. شرح فصوص‌الحکم خوارزمی – تصحيحِ نجيب مايل هروي<br />231. شرح تعرّف 5 جلد – تصحيحِ روشن<br />232. مجموعه‌ی آثار فارسی احمد غزّالی – تصحيحِ دکتر احمد مجاهد<br />233. مرصادالعباد – تصحيحِ دکتر محمّد امين رياحی<br />234. فيه مافيه – تصحيحِ استاد بديع‌الزّمان فروزانفر<br />235. لمعات عراقی – تصحيحِ محمد خواجوي<br />236. مصباح‌الهدايه – تصحيحِ استاد علّامه جلال‌الدّين همايی<br />237. مصنّفات بابا افضل – تصحيحِ استاد مجتبی مينوی<br />238. تذکرة‌الاوليا – تصحيحِ استعلامي<br />239. کيميای سعادت – تصحيحِ احمد آرام<br />240. اسرارالتّوحيد – تصحيحِ استاد ذبيح‌الله صفا<br />241. نفحات‌الانس – تصحيحِ دکتر محمود عابدي<br />242. ترجمه‌ی رساله‌ی قشيريّه – تصحيحِ استاد بديع‌الزّمان فروزانفر<br />243. نامه‌های عين‌القضات 2 جلد – تصحيحِ منزوي-عُسيران<br />244. زندگي‌نامه‌ی مولوی (رساله‌ی فريدون سپهسالار) – تصحيحِ نفيسي<br />245. حلية‌المتّقين<br />246. آتش درون – کاستاندا – ترجمه‌یِ مهران کندری/مسعود کاظمی<br />247. هنر رؤيابينی – کاستاندا – ترجمه‌یِ محمود (ناصر) عربانی<br />248. زندگی تأتری من – برتولد برشت – ترجمه‌یِ فريدون ناظری<br />249. تاريخ مذکّر – رضا براهني<br />250. گفت و گو با بهرام بيضايي<br />251. تاريخ سانسور در مطبوعات ايران<br />252. سه رساله درباره‌ی حافظ – ترجمه‌ی کورش صفوي<br />253. رهايی از دانستگی – کريشنا مورتی - ترجمه‌یِ مرسده لسانی<br />254. تراژدی فاوست – حسن شهناز<br />255. مس (مجموعه مقالات)<br />256. کتاب به‌نگار (مجموعه مقالات)<br />257. صدسال داستان‌نويسی در ايران – حسن عابديني<br />258. در عين حال (مفالات)– دريابندري<br />259. از روی دست رمان‌نويس – محسن سليماني<br />260. معيارالاشعار – خواجه نصيرالدين طوسی – به کوشش دکتر جليل تجليل<br />261. گفتاری درباره‌ی نقد – گراهام هوف ترجمه‌یِ نسرين پروينی<br />262. مجموعه مقالات جورج ارول – ترجمه‌یِ اکبر تبريزی<br />263. چند نامه به شاعری جوان – راينر ماريا ريلکه – ترجمه‌ی دکتر پرويز ناتل خانلری<br />264. تأملی ديگر در باب داستان – ترجمه‌یِ محسن سليماني<br />265. خوابگردها – آرتور کوستلر – ترجمه‌یِ منوچهر روحانی<br />266. وظيفه‌ی ادبيات (مجموعه مقالات) – ترجمه و تدوين ابوالحسن نجفی<br />267. زيبايي‌شناسی علمي – تأليفِ آونرزايس – ترجمه‌یِ فريدون شايان<br />268. نامه‌ی کانون نويسندگان (مجموعه مقالات)<br />269. طلا در مس – رضا براهني<br />270. آواشناسی – دکتر علي‌محمد حقشناس (2 نسخه)<br />271. درس‌هايی در ادبيات – ناباکوف – ترجمه‌ی پرويز داريوش<br />272. شعر زن و انقلاب – نزار قبانی – ترجمه‌یِ عبدالحسين فرزاد<br />273. داستان کوتاه – يان ريد – ترجمه‌ی فرزانه طاهري<br />274. مردان چکمه‌پوش، زنان پرده‌نشين – فاطمه مرنيسی – ترجمه‌یِ مليحه مغازه‌ای<br />275. هفت صدا – ترجمه‌ی نازی عظيما<br />276. برگ بي‌برگی (يادنامه‌ی استاد رضا مايل)<br />277. مقدمه ای بر رستم و اسفنديار – مسکوب<br />278. يک هفته با شاملو – مهدی اخوان لنگرودي<br />279. فرار از مدرسه (زندگی غزّالي) – زرّين‌کوب<br />280. ارزش ميراث صوفيه – زرّين‌کوب<br />281. دنباله‌ی جستجو در تصوف – زرّين‌کوب<br />282. حافظ شيرين‌سخن 2 جلد- دکتر محمّد معين<br />283. پلّه پلّه تا ملاقات خدا – زرّين‌کوب<br />284. زمينه ی فرهنگ مردم – دکتر جلال ستّاري<br />285. مرجع‌شناسی و روش تحقيق – دکتر غلامرضا ستوده<br />286. هژده گفتار – دکتر مصطفی مقرّبی<br />287. تاريخِ نسخه‌پردازی و تصحيحِ انتقادی نسخه‌های خطّی – نجيب مايل هروی<br />288. نقد و تصحيحِ متون – نجيب مايل هروی<br />289. ناگه غروب کدامين ستاره (يادنامه‌ی م. اميد)<br />290. هفتاد سخن (مجموعه مقالات) 2 جلد – دکتر پرويز ناتل خانلری<br />291. دفتر ايّام – دکتر عبدالحسين زرّين‌کوب <br />292. با کاروان حُلّه – دکتر عبدالحسين زرّين‌کوب <br />293. بحر در کوزه – دکتر عبدالحسين زرّين‌کوب <br />294. شاهکارهای ادبيّات فارسی - 30 عنوان<br />295. رباعيات خواجه عبدالله انصاری – تصحيحِ محمود مدبّری<br />296. گلشن راز – تصحيحِ صابر کرمانی<br />297. برگزيده‌ی اشعار نظامی گنجوی<br />298. احوال و اشعار حريف جندقی خويی<br />299. ديوانِ علی اشتری<br />300. شگرف – فريدون تولّلی<br />301. ديوانِ سنا (علّامه همايی)<br />302. مدير مدرسه – جلال آل احمد<br />303. ديد و بازديد - جلال آل احمد<br />304. از هر دری... – به‌آذين<br />305. در خدمت و خيانت روشنفکران - جلال آل احمد<br />306. ديوان داراشکوه – تصحيحِ م. حيدريان<br />307. اشعار نجم‌الدّين کبریٰ <br />308. ديوان شيخ بهايی – تصحيحِ استاد سعيد نفيسی<br />309. زبانِ قرآن 3 جلد<br />310. داستان‌های دل‌انگيز ادبيّات فارسی – تأليفِ دکتر زهرا خانلری<br />311. کلک خيال‌انگيز 2 جلد – تأليفِ دکتر پرويز اهور<br />312. چهل حديث – امام خمينی<br /><br /> شعرِ جهان<br />313. شعرهايی بر جام پنجره - معين بسيسو؛ ترجمه‌یِ فريدون گيلانی <br />314. چهار مجموعه – پابلو نرودا – ترجمه‌یِ فرهاد غبرائی<br />315. سياه همچون اعماق افريقای خودم – لنکستن هيوز – ترجمه‌یِ احمد شاملو<br />316. برگزيده‌ی شعر معاصر برزيل – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />317. عاشقانه‌ها – پابلو نرودا – ترجمه‌یِ فرامرز سليمانی/احمد محيط<br />318. سرود اعتراض – پابلو نرودا – ترجمه‌یِ فرامرز سليمانی/احمد کريمی حکاک<br />319. سکوت سرشار از ناگفته‌هاست – مارگوت بيکل – ترجمه‌یِ احمد شاملو/محمد زرّين‌بال – 2 نسخه<br />320. آوازهای سندباد – عبدالوهاب البياتی – ترجمه‌یِ م. سرشک<br />321. همچون کوچه‌ای بی‌انتها (گزينه‌ای از اشعار شاعران بزرگ جهان) – ترجمه‌یِ احمد شاملو<br />322. شعر و مردم (شعرهايی از مردم ايران – کردستان، بلوچستان، ...)<br />323. دهليز و پلکان – ريتسوس – ترجمه‌یِ محمدعلی سپانلو<br />324. نغمه‌های تاگور – ترجمه‌یِ م. ضياءالدّين<br />325. شعرهای تبعيد – عبدالوهاب البياتی – ترجمه‌یِ عدنان غُريفی<br />326. آخر شب (ادبيات فلسطين) – محمود درويش – ترجمه‌یِ موسی اسوار<br />327. برگزيده‌ی اشعار مؤمن قناعت (تاجيک)<br />328. برگزيده‌ی اشعار استاد بازار صابر (تاجيک)<br />329. شاندر پتوفی – ترجمه‌یِ محمود تفضّلی و آنگلا بارانی<br />330. برگزيده‌ی شعرهای ملک‌الشّعرا بهار<br />331. ديوان حلّاج – لويی ماسينيون – ترجمه‌یِ قاسم ميرآخوری و حيدر شجاعی<br />332. کتاب زمان، ويژه‌ی هنر شاعری (مقالات)<br />333. پژوهش – تأليفِ ا. ح. آريان‌پور<br />334. صد هايکوی مشهور – ترجمه‌یِ ع. پاشايی<br />335. سرخ و آبی – خورخه لوئيس بورخس – ترجمه‌یِ حسن تهرانی<br />336. حاجی دوباره – جعفر شهری<br />337. بهای آزادی (دفاعيّات محسن کديور)<br />338. ستون پنجم (طنز) – سيدابراهيم نبوی<br />339. معمای قناری خاموش (شرلوک هولمز) – آلن شارپ - ترجمه‌یِ مريم قنبرزاده<br />340. در پيرامون ادبيات و زندگی – محمدعلی سپانلو<br />341. شعر و سياست – ناصر پورقمی<br />342. آقای ذوزنقه – جواد مجابی<br />343. افسانه‌های خراسان (10- طبس) – حميدرضا خزاعی<br />344. لبخند کوير – محمدحسين فدائی<br />345. گزاره‌گرايی در ادبيات نمايشی – فرهاد ناظرزاده کرمانی<br />346. راهنمای نگارش و ويرايش – تأليفِ دکتر ياحقی/دکتر ناصح<br />347. فارنهايت – ری برادبری – ترجمه‌یِ دکتر علاءالدّين بهشتی<br /><br /> شعرِ معاصرِ فارسی<br />348. شرح شوکران (دفتر اوّل) – سيدعلی صالحی <br />349. ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم – مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />350. ارغنون - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />351. آخر شاهنامه - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />352. زمستان - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />353. زندگی می‌گويد امّا باز بايد زيست - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />354. در حياط کوچک پاييز در زندان - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />355. ازين اوستا - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />356. قاصدک - مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />357. ابراهيم در آتش – احمد شاملو<br />358. سحوری – نعمت ميرزازاده (م. آزرم)<br />359. گريه در آب – عمران صلاحی<br />360. خاک دامنگير – کامران بزرگ‌نيا<br />361. گزيده‌ی اشعار سيمين بهبهانی<br />362. اسماعيل – رضا براهنی<br />363. غم‌های بزرگ ما – رضا براهنی<br />364. با شب با زخم با گرگ – محمد حقوقی<br />365. گريزهای ناگزير – محمد حقوقی<br />366. خانم زمان – محمدعلی سپانلو<br />367. منظومه‌ی ايرانی – محمد مختاری<br />368. تولّدی ديگر – فروغ فرّخزاد<br />369. لحظه‌ها و هميشه - احمد شاملو<br />370. ققنوس در باران - احمد شاملو<br />371. گزينه‌ی اشعار پروين اعتصامی<br />372. منتخب اشعار سهراب سپهری<br />373. گزينه‌ی اشعار حميد مصدّق<br />374. مرواريد مهر – فريدون مشيری<br />375. فراتر از شب اکنونيان – اسماعيل خوئی<br />376. بر خنگ راهوار زمين – اسماعيل خوئی<br />377. گياه و سنگ نه، آتش – نادر نادرپور<br />378. سرمه‌ی خورشيد - نادر نادرپور<br />379. چشم‌ها و دست‌ها - نادر نادرپور<br />380. نگرانی‌های من (سخنرانی شاملو در دانشگاه برکلی)<br />381. بن‌بست‌ها و ببرهای عاشق (گزيده‌ی اشعار شاملو) – ع. پاشائی<br />382. مدايح بی صله - احمد شاملو<br />383. حديث بی‌قراری ماهان – احمد شاملو<br />384. ماه در مرداب (مجموعه شعر) – دکتر پرويز ناتل خانلری<br />385. غزل غزل‌های سليمان (اشعار سليمان)- ترجمه‌یِ احمد شاملو<br />386. قطعنامه – احمد شاملو<br />387. کاشفان فروتن شوکران – احمد شاملو<br />388. در آستانه – احمد شاملو<br />389. شکفتن در مه - احمد شاملو<br />390. آيدا در آينه - احمد شاملو<br />391. برگزيده‌ی اشعار - احمد شاملو<br />392. از هوا و آينه‌ها - احمد شاملو<br />393. باغ آينه - احمد شاملو<br />394. هوای تازه - احمد شاملو<br />395. خوشه (شب‌های شعر خوشه) – تنظيم: احمد شاملو<br />396. باد و ماهورهای خاکستر – جواد طالعی<br />397. گزينه‌ی اشعار فرّخ تميمی<br />398. هزاره‌ی دوّم آهوی کوهی – دکتر شفيعی کدکنی<br />399. گزينه‌ی اشعار منوچهر آتشی<br />400. پرواز با خورشيد – فريدون مشيری<br />401. دوزخ امّا سرد – م. اميد<br />402. مشت در جيب – محمد زهری<br />403. زان رهروان دريا – اسماعيل خوئی<br />404. شبخوانی - دکتر شفيعی کدکنی<br />405. بوی جوی موليان - دکتر شفيعی کدکنی<br />406. در کوچه‌باغ‌های نشابور - دکتر شفيعی کدکنی<br />407. از بودن و سرودن - دکتر شفيعی کدکنی<br />408. دشنه در ديس – احمد شاملو<br />409. پياله دور دگر زد – نصرت رحمانی<br />410. آه باران – فريدون مشيری<br />411. گزينه‌ی اشعار فريدون مشيری<br />412. سيا‌ه مشق – هـ. ا. سايه (هوشنگ ابتهاج)<br />413. يادگار خون سرو - هـ. ا. سايه (هوشنگ ابتهاج)<br />414. ترمه – نصرت رحمانی<br />415. از جدايی‌ها – حميد مصدّق<br />416. ديدار در فلق – منوچهر آتشی<br />417. چه تلخ است اين سيب – منوچهر آتشی<br />418. ظل‌الله (اشعار زندان) – رضا براهنی<br />419. شهر خسته – منصور اوجی<br />420. شعر زمان ما، مهدی اخوان ثالث – محمد حقوقی<br />421. پژواک سکوت – فرشته ساری<br />422. وصالی به سپيدی (گزيده‌ی شعر معاصر)<br />423. زوبينی بر قلب پاييز – جواد مجابی<br />424. قاب‌های بی‌تمثال – فرشته ساری<br />425. هويّت – احمد ابراهيمی<br />426. خاک - محمدعلی سپانلو<br />427. و تتمّه – محمد زهری<br />428. رگبارها – محمدعلی سپانلو<br />429. سرزمين ممنوع – اسماعيل نوری‌علاء<br />430. از نهايت شب – عليرضا طبايی<br />431. در ابربار گرم تموز – هنرور شجاعی<br /> <br /> رمان و داستانِ خارجی<br />432. آوای جنگل – جک لندن<br />433. در دل گردباد – يوگنيا گينزبرگ – ترجمه‌یِ فرزانه طاهری<br />434. خشم و هياهو – ويليام فالکنر – ترجمه‌یِ دکتر صالح حسينی<br />435. باغْ‌گذر – مارگريت دوراس – ترجمه‌یِ قاسم رويين<br />436. در جستجوی زمان از دست رفته (طرف گرمانت 1) – پروست – ترجمه‌یِ مهدی سحابی<br />437. توفان برگ – گارسيا مارکز – ترجمه‌یِ هرمز عبداللهی<br />438. سودوم و گومورا – کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ همايون نوراحمر<br />439. تاراس بولبا – نيکلای گوگول – ترجمه‌یِ قازان سيمونيان<br />440. جک سياهه – تئودور درايزر – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />441. ماه عسل آفتابی (مجموعه داستان) – ترجمه‌یِ سيمين دانشور<br />442. هابيل و چند داستان ديگر – ميگل د اونامونو – ترجمه‌یِ بهاءالدّين خرّمشاهی<br />443. دعوت به مراسم گردن‌زنی – ولاديمير ناباکوف – ترجمه‌یِ احمد خزاعی<br />444. در جستجویِ زمانِ از دست‌رفته (طذفِ گرمانت2) – مارسل پروست – ترجمه‌یِ مهدی سحابی<br />445. دلتنگی‌هایِ نقّاشِ خيابانِ چهل‌و‌هشتم – ج. د. سالينجر – ترجمه‌یِ احمد گلشيری<br />446. باراباس – پارلاگر کويست – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />447. بانو با سگِ ملوس – آنتوان چخوف – ترجمه‌یِ عبدالحسين نوشين<br />448. تهوّع – ژان پل سارتر – ترجمه‌یِ امير جلال‌الدّين اعلم<br />449. همزاد – داستايفسکی – ترجمه‌یِ ناصر مؤذّن<br />450. خنده‌یِ نيشتر (16 داستانِ کوتاهِ طنزآميز) – ترجمه‌یِ محمود کيانوش<br />451. بنونی – کنوت هامسون – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />452. مسيحایِ ديگر يهودایِ ديگر – گراهام گرين – ترجمه‌یِ هرمز عباللهی<br />453. تعطيلات آخر هفته در گواتمالا – آستورياس – ترجمه‌یِ دکتر زهرا خانلری<br />454. خاک بکر – ايوان تورگنيف – ترجمه‌یِ عبدالرّحمان رزندی<br />455. تدفين مادربزرگ – مارکز – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />456. 1984 – جورج ارول – ترجمه‌یِ صالح حسينی<br />457. چشم‌های آبی – اوکتاويو پاز – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />458. مرگ و پرگار – بورخس – ترجمه‌یِ احمد ميرعلائی<br />459. بابک – جلال برگشاد – ترجمه‌یِ رحيم رئيس‌نيا / رضا انزابی<br />460. عقايد يک دلقک – هاينريش بل – ترجمه‌یِ شريف لنکرانی<br />461. سه داستان - گوستاو فلوبر – ترجمه‌یِ ميرجلال‌الدّين کزّازی<br />462. دکتر ژيواگو – بوريس پاسترناک – ترجمه‌یِ علی محيط<br />463. کاتالونيا – جورج ارول – ترجمه‌یِ عزّت‌الله فولادوند<br />464. برادران کارامازوف – داستايفسکی – صالح حسينی (2 جلد)<br />465. زوربای يونانی – کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ تيمور صفری<br />466. اوژنی گرانده – بالزاک – ترجمه‌یِ عبدالله توکّل<br />467. زن سی‌ساله – بالزاک – ترجمه‌یِ ادوارد ژوزف<br />468. باباگوريو – بالزاک – ترجمه‌یِ ادوارد ژوزف<br />469. ديويد کاپرفيلد – چارلز ديکنز – ترجمه‌یِ مسعود رجب‌نيا<br />470. ابلوموف – ايوان گنچاروف – ترجمه‌یِ سروش حبيبی<br />471. وداع با اسلحه – همينگ‌وی – ترجمه‌یِ نجف دريابندری (جيبی، کاهی، صحّافی‌شده)<br />472. فرزندان سانچز – اسکار لويس – ترجمه‌یِ حشمت‌الله کامرانی<br />473. ميدل مارچ – جورج اليوت – ترجمه‌یِ مينا سرابی (2 جلد)<br />474. آسياب کنار فلوس – جورج اليوت – ترجمه‌یِ ابراهيم يونسی<br />475. تلماک – فنلون – ترجمه‌یِ جلال‌الدّين کزّازی<br />476. قلعه‌یِ حيوانات – جورج ارول – ترجمه‌یِ همايون نوراحمر<br />477. مردی که همه‌چيز، همه‌چيز، همه‌چيز داشت – آستورياس – ترجمه‌یِ ليلی گلستان<br />478. رودين – ايوان تورگنيف – ترجمه‌یِ آلک قازاريان<br />479. در جستجوی زمان از دست‌رفته (کتاب دوّم) – مارسل پروست – ترجمه‌یِ مهدی سحابی<br />480. در جستجوی زمان از دست‌رفته (طرف خانه‌ی سوان) – مارسل پروست – ترجمه‌یِ مهدی سحابی<br />481. خاطرات يک شکارچی – ايوان تورگنيف – ترجمه‌یِ محمود محرّر<br />482. هکلبری‌فين – مارک تواين – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />483. در اعماقِ ظلمت – جوزف کُنراد – ترجمه‌یِ فريدون حاتمی<br />484. چرم ساغری – انوره دوبالزاک – ترجمه‌یِ به‌آذين<br />485. جزيره – روبر مرل – ترجمه‌یِ فرهاد غبرائی<br />486. گزارش به خاک يونان – کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ صالح حسينی<br />487. نان و شراب – اينياتسيو سيلونه – ترجمه‌یِ محمّد قاضی<br />488. خاطرات خانه‌ی مردگان – فئودور داستايفسکی – ترجمه‌یِ دکتر محمّدجعفر محجوب<br />489. گشتی‌هایِ شبانه – موريس دروئون – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />490. مارتين ايدن – جک لندن – ترجمه‌یِ محمّدتقی فرامرزی<br />491. مرگ در جنگل – شروود آندرسن – ترجمه‌یِ تقی‌زاده – صفريان<br />492. تسخيرشدگان (جن‌زدگان) – داستايفسکی – ترجمه‌یِ علی‌اصغر خبره‌زاده (2 جلد)<br />493. سرخ و سياه – استاندال – ترجمه‌یِ عبدالله توکّل (2 جلد)<br />494. مزدک – موريس سيماشکو – ترجمه‌یِ سهراب دهخدا<br />495. طاعون – آلبر کامو – ترجمه‌یِ رضا سيدحسينی<br />496. سقوط 79 – پل اميل اردمن – ترجمه‌یِ حسين ابوترابيان<br />497. برق نقره‌ای (شرلوک‌هولمز)– سر آرتور کانن دويل – ترجمه‌یِ کريم امامی<br />498. کمينگاه خطر – آگاتا کريستی – ترجمه‌یِ فرزانه طاهری<br />499. قتل در خانه‌یِ کشيش – آگاتا کريستی – ترجمه‌یِ فرزانه طاهری<br />500. مگس ها – ماريانو آسوئلا – ترجمه‌یِ وازريک درساهاکيان<br />501. مرگِ سالوادور آلنده – گارسيا مارکز – ترجمه‌یِ يارتا ياران<br />502. سيمایِ مردِ هنرآفرين در جوانی – جيمز جويس – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />503. نويسندگان معاصر فرانسه (مجموعه داستان کوتاه) – ترجمه‌یِ ابوالحسن نجفی<br />504. اميد – آمدره مالرو – ترجمه‌یِ رضا سيدحسينی<br />505. سپتامبرِ بی‌باران – ويليام فاکنر – ترجمه‌یِ احمد اخوّت<br />506. آقای رئيس‌جمهور – ميگل آنخل آستورياس – ترجمه‌یِ دکتر زهرا خانلری <br />507. مادام بواری – گوستاو فلوبر – ترجمه‌یِ رضا عقيلی – محمّد قاضی<br />508. بينوايان – ويگتور هوگو – ترجمه‌یِ حسينقلی مستعان (2 جلد)<br />509. داستان دو شهر – چارلز ديکنز – ترجمه‌یِ ابراهيم يونسی<br />510. کودکی، نوجوانی، جوانی – لئون تولستوی – ترجمه‌یِ غلامحسين اعرابی<br />511. رستاخيز – لئون تولستوی – ترجمه‌یِ محمّد مجلسی<br />512. سرگشته‌یِ راهِ حق – نيکوس کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ منير جزنی<br />513. رازها – کنوت هامسون – ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />514. صدسال تنهايی – مارکز – ترجمه‌یِ بهمن فرزانه<br />515. پائيز پدرسالار – مارکز – ترجمه‌یِ محمّد فيروزبخت<br />516. ساعت شوم – مارکز – ترجمه‌یِ احمد گلشيری<br />517. خانم صاحبخانه – داستايفسکی – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />518. يادداشت‌های زيرزمينی – داستايفسکی – ترجمه‌یِ رحمت الهی<br />519. پدرو پارامو – خوان رولفو – ترجمه‌یِ احمد گلشيری<br />520. باغ و گذرگاه‌های هزارپيچ – بورخس – ترجمه‌یِ احمد ميرعلائی<br />521. ابشالوم ابشالوم – فاکنر – ترجمه‌یِ صالح حسينی<br />522. بوی درخت گوياو – مارکز – ترجمه‌یِ ليلی گلستان و صفيه روحی<br />523. بيگانه – آلبر کامو – جلال آل احمد و علی‌اصغر خبره‌زاده<br />524. دوبلينی‌ها – جيمز جويس – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />525. به سوی فانوس دريايی – ويرجينيا وولف – ترجمه‌یِ صالح حسينی<br />526. خانم دالووی – ويرجينيا وولف – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />527. هميشه شوهر – داستايوسکی – ترجمه‌یِ علی‌اصغر خبره‌زاده<br />528. ربنسن کروزئه – دانيل دفو – ترجمه‌یِ اقبال يغمائی<br />529. پاک‌سرشت (چهار داستان کوتاه) – داستايفسکی و... – ترجمه‌یِ محمود محرّر<br />530. کسی به سرهنگ نامه نمی‌نويسد – مارکز – ترجمه‌یِ جهانبخش نورائی<br />531. سايه‌ی گريزان – گراهام گرين – ترجمه‌یِ پرويز داريوش<br />532. نوشتن، همين و تمام – مارگريت دوراس – ترجمه‌یِ قاسم روبين<br />533. يک گل سرخ برای اميلی – فاکنر – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />534. ارلاندو – ويرجينيا وولف – ترجمه‌یِ محمّد نادری<br />535. سرگشته‌یِ راهِ حق – نيکوس کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ منير جزنی<br />536. گرداب – ميخائيل شولوخف – ترجمه‌یِ ضياء‌الله فروشانی<br />537. آخرين وسوسه‌یِ مسيح – کازانتزاکيس – ترجمه‌یِ صالح حسينی<br />538. امريکائی آرام – گراهام گرين – ترجمه‌یِ عزّت‌الله فولادوند<br />539. موش و گربه – گونتر گراس – ترجمه‌یِ کامران فانی<br />540. ضدّ خاطرات – آندره مالرو – ترجمه‌یِ ابوالحسن نجفی و رضا سيدحسينی<br />541. سرنوشت بشر – آندره مالرو – ترجمه‌یِ سيروس ذکاء<br />542. تام پين – هاوارد فاست – ترجمه‌یِ حسن کامشاد<br />543. رگتايم – ای. ال. دکتروف – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />544. گزارش يک مرگ – مارکز – ترجمه‌یِ ليلی گلستان<br />545. حريم – فاکنر – ترجمه‌یِ فرهاد غبرائی<br />546. گور به گور – فاکنر – ترجمه‌یِ دريابندری<br />547. داستان‌های يوکناپاتافا – فاکنر – ترجمه‌یِ علی بهروزی<br />548. اسب‌های خالدار – فاکنر – ترجمه‌یِ احمد اخوّت<br />549. زندگی من – آنتوان چخوف – ترجمه‌یِ جهانگير افکاری<br />550. قمارباز – داستايوسکی – ترجمه‌یِ جلال آل احمد<br />551. زمين خوب – خانم پيرل. س. باک – ترجمه‌یِ فريدون بدره‌ای<br />552. يک صدف و ده مرواريد (آثار کلاسيک جهان- ده اثر از ده نويسنده‌ی برجسته) – ترجمه‌یِ محمّد نادری<br />553. مايده‌های زمينی – آندره ژيد – ترجمه‌یِ جلال آل احمد و پرويز داريوش<br />554. مادام آرنو – گوستاو فلوبر – ترجمه‌یِ عبدالحسين شريفيان<br />555. پرنده‌ی خارزار – کالين مکالو – ترجمه‌یِ مهدی غبرائی (2 جلد)<br />556. بادبادک – سامرست موام – ترجمه‌یِ اسماعيل کيوانی<br />557. گوشه‌هايی از خاطرات من – ماکسيم گورکی – ترجمه‌یِ سعدالله عليزاده<br />558. چند نوول از آثار نويسندگان شوروی – ترجمه‌یِ گامايون (بنگاه نشريات پروگرس، مسکو)<br />559. تيتو سبز انگشتی – موريس دروئون – ترجمه‌یِ ليلی گلستان<br />560. تيتو سبز انگشتی – موريس دروئون – ترجمه‌یِ ليلی گلستان<br />561. نينا – ثابت رحمان – ترجمه‌یِ سيروس مددی<br />562. چاپايف – دميتری فورمانوف – ترجمه‌یِ صميمی<br />563. کميسر – مهدی حسين – ترجمه‌یِ بهروز. م<br />564. پيتر کامنزيند – هرمان هسه – ترجمه‌یِ فرامرز جواهری‌نيا<br />565. آرتور، روستائی آزاده – سوزان برنارد – ترجمه‌یِ دکتر لقا اردلان<br />566. تبعيد يا حکومت وجدان – آلبر کامو – ترجمه‌یِ عنايت‌الله شکيباپور<br /><br /> رمان و داستانِ فارسی<br />567. طوبا و معنای شب – شهرنوش پارسی‌پور <br />568. عزاداران بَيَل – غلامحسين ساعدی<br />569. يکی بود يکی نبود – سيد محمّدعلی جمال‌زاده<br />570. جوی و ديوار و تشنه – ابراهيم گلستان<br />571. قصّه‌یِ آشنا – احمدِ محمود<br />572. نمازخانه‌ی کوچک من – هوشنگ گلشيری<br />573. آينه‌های دردار – هوشنگ گلشيری<br />574. دست تاريک دست روشن - هوشنگ گلشيری<br />575. خسی در ميقات – جلال آل احمد<br />576. بعد از عروسی چه گذشت – رضا براهنی<br />577. خوابگرد و داستان‌های ديگر – هوشنگ گلشيری و هفت نويسنده‌ی ديگر<br />578. داستان‌های نو – با مقدّمه‌ی جمال ميرصادقی<br />579. از رنجی که می‌بريم – جلال آل احمد<br />580. ديگر سياوشی نمانده – اصغر الهی<br />581. خيمه‌شب‌بازی – صادق چوبک<br />582. تالار آئينه – اميرحسن چهل‌تن<br />583. گاوخونی – جعفر مدرّس صادقی<br />584. قسمت ديگران و داستان‌های ديگر – جعفر مدرّس صادقی<br />585. 8 داستان – با مقدّمه‌ی هوشنگ گلشيری<br />586. کنيزو – منيرو روانی‌پور<br />587. به کی سلام کنم؟ - سيمين دانشور<br />588. شهری چون بهشت – سيمين دانشور<br />589. مويه‌های منتشر – امين فقيری<br />590. درخت پير و جنگل، و مرد جن‌زده – مهدی اخوان ثالث (م. اميد)<br />591. درها و ديوار بزرگ چين – احمد شاملو<br />592. مانگديم و خورشيدچهر – م. ا. به‌آذين<br />593. چاه به چاه – رضا براهنی<br />594. آواز کشتگان – رضا براهنی<br />595. سووشون – سيمين دانشور ××××<br />596. جبّه‌خانه - هوشنگ گلشيری<br />597. بادها خبر از تغيير فصل می‌دهند – جمال ميرصادقی<br />598. شهربندان – جواد مجابی<br />599. بازنشستگی – محمّد محمّدعلی<br />600. غريبه در شهر – غلامحسين ساعدی<br />601. دل فولاد – منيرو روانی‌پور<br />602. سيری در جذبه و درد – امين فقيری<br />603. باغ بلور – محسن مخملباف<br />604. چشم‌هايش – بزرگ علوی<br />605. ورق‌پاره‌های زندان – بزرگ علوی<br />606. ورق‌پاره‌های زندان – بزرگ علوی<br />607. ميرزا – بزرگ علوی<br />608. پنجاه و سه نفر – بزرگ علوی<br />609. چمدان – بزرگ علوی<br />610. سالاری‌ها – بزرگ علوی<br />611. آهوی بخت من گزل – محمود دولت‌آبادی<br />612. روزگار سپری‌شده‌ی مردم سالخورده - محمود دولت‌آبادی ×××××<br />613. روزگار سپری‌شده‌ی مردم سالخورده (کتاب دوم) - محمود دولت‌آبادی ××××<br />614. جای خالی سلوچ - محمود دولت‌آبادی<br />615. کارنامه‌ی سپنج (2 جلد)<br />616. شب‌های تهران – غزاله عليزاده<br />617. بازآفرينی واقعيّت (مجموعه‌ی 27 قصّه از 27 نويسنده‌ی معاصر)- انتخاب و حاشيه‌نويسی محمّدعلی سپانلو<br />618. کليدر - محمود دولت‌آبادی (جلد 6-5 موجود نيست)<br /><br /> چند رمان و داستان ديگر خارجی<br />619. نبرد مادريد – دان کورزمان – ترجمه‌یِ مهدی شهشهانی<br />620. آن‌ها به اسب‌ها شليک می‌کنند – هوراس مک لوی – ترجمه‌یِ محمّدعلی سپانلو<br />621. جاده‌ی فلاندر – کلود سيمون – ترجمه‌یِ منوچهر بديعی<br />622. رؤياهای ماده‌گرگ – چنگيز آيتماتوف – ترجمه‌یِ محمّد مجلسی<br />623. جزيره‌ی رؤيايی من – توم نيل – ترجمه‌یِ دکتر کيومرث خواجَوی‌ها<br />624. دختر سروان – الکساندر پوشکين – ترجمه‌یِ پرويز ناتل خانلری<br />625. اسپارتاکوس – هوارد فاست – ترجمه‌یِ ابراهيم يونسی<br />626. ريشه‌ها – الکس هيلی – ترجمه‌یِ عليرضا فرهمند<br />627. داستان هميشگی – ايوان گنچاروف – ترجمه‌یِ حشمت‌اله کامرانی<br />628. پر – ماتيسن – ترجمه‌یِ ميمنت دانا<br /><br /> نمايشنامه‌ها:<br />629. دايره گچی قفقازی – برتولت برشت – برگردان از متن آلمانی: حميد سمندريان؛ تنظيم اشعار: فروغ فرخزاد<br />630. ارباب پونتيلا و برده‌اش ماتی – برتولت برشت – ترجمه‌یِ شريف لنکرانی<br />631. مادر – برتولت برشت – ترجمه‌یِ منيژه کامياب و حسن بايرامی<br />632. کله‌گردها و کله‌تيزها – برتولت برشت – ترجمه‌یِ بهروز مشيری<br />633. آدم آدم است – برتولت برشت – ترجمه‌یِ شريف لنکرانی<br />634. پلاتونوف ديوانه – آنتوان چخوف – ترجمه‌یِ ماندانا بنی‌اعتماد<br />635. وُلپن – بن جانسن – ترجمه‌یِ عبدالحسين نوشين<br />636. کاليگولا – آلبرکامو – ترجمه‌یِ ابوالحسن نجفی<br />637. مرده‌های بی کفن و دفن – ژان پل سارتر – ترجمه‌یِ محسن لاله‌ئی<br />638. همگنان غار و سفری به فردا – توفيق‌الحکيم (مصر) – ترجمه‌یِ باقر معين<br />639. دشمنان – آنتوان چخوف – ترجمه‌یِ سيمين دانشور<br />640. واسّا ژلزنُوا – ماکسيم گورکی – ترجمه‌یِ ضياء‌الله فروشانی<br />641. نصف شب است ديگر، دکتر شوايتزر – ژيلبر سسبُرن – ترجمه‌یِ احمد شاملو<br />642. سونات پائيزی (فيلم‌نامه)– اينگمار برگمن – ترجمه‌یِ بهروز تورانی<br />643. ماجرای نيمروز – کارل فورمن – ترجمه‌یِ امير جلال‌الدّين اعلم<br />644. دايی وانيا – آنتون چخوف – ترجمه‌یِ هوشنگ پيرنظر<br />645. سالومه (و دو نمايش‌نامه‌ی ديگر) – اسکاروايلد – ترجمه‌یِ محمّد سعيدی<br />646. شاهزاده‌خانم بابل و پنج داستان ديگر – ولتر – ترجمه‌یِ ناصح ناطق<br />647. پروانه مفرغی – ويليام گولدرينگ – ترجمه‌یِ هوشنگ پيرنظر<br />648. هلن، و سه نمايش‌نامه‌ی ديگر – اثرِ اوريپيد – ترجمه‌یِ محمّد سعيدی<br />649. رُدُگونه (شاهزاده‌خانم پارتی)- پير کرنی – ترجمه‌یِ محمّدعلی معيری<br />650. مرگ فروشنده – آرتور ميلر – ترجمه‌یِ عطاء‌الله نوريان<br />651. تشنگی و گشنگی – اوژن يونسکو – ترجمه‌یِ رضا کرم‌رضائی<br />652. قربانی و چند نمايش‌نامه‌ی ديگر – رابيندرانات تاگور – ترجمه‌یِ فريدون گرکانی؛ با مقدّمه‌ی ابراهيم پورداود<br /><br /> نمايش‌نامه (و فيلم‌نامه)ی فارسی<br />653. گمشدگان – بهرام بيضائی<br />654. جنگنامه‌ی غلامان - بهرام بيضائی<br />655. دوازده رخ – هوشنگ گلشيری<br />656. آينه‌های روبرو - بهرام بيضائی<br />657. عيار تنها - بهرام بيضائی<br />658. پرده‌ی نئی - بهرام بيضائی<br />659. مسافران - بهرام بيضائی<br />660. چوب به‌دست‌های وَرَزيل – گوهر مراد<br />661. آی بی‌کلاه آی باکلاه – گوهر مراد<br />662. ديکته و زاويه – گوهر مراد<br />663. جانشين – گوهر مراد<br />664. گاو – غلامحسين ساعدی<br />665. آناهيتا – مصطفی رحيمی<br />666. بايسيکل‌ران – محسن مخملباف<br /><br /> قره‌قاطی!!<br />667. از دل به کاغذ – جواد مجابی<br />668. ماهی سياه کوچولو – صمد بهرنگی<br />669. يادداشت‌های يک دادستان از روستاها – توفيق‌الحکيم – ترجمه‌یِ حيدر محلاتی<br />670. روسری آبی (مجلّه‌ی گزارش فيلم – ش 76)<br />671. قصه‌های نصرالدّين – سيدابراهيم نبوی<br />672. فرانتس فانون – ايرن ال. جندزاير – ترجمه‌یِ سيد عليرضا مهاجری<br />673. عاليجناب سرخپوش... – اکبر گنجی<br />674. طبّاخی الهام – الهام بياشاد لواسانی<br />675. گزارشی از اوّلين سمينار بررسی مسائل اعتياد – انتشارات اميرکبير – 1365<br />676. حکايت يک سفر – عباس رزاقی<br />677. خواهران غريب – اريش کستنر – ترجمه‌یِ علی پاک‌بين<br />678. شهر خدا – م. ا. به‌آذين<br />679. وقايع‌نگاری فيلم خانه‌ی دوست کجاست؟ - کيومرث پوراحمد<br />680. فرهنگ نو در امريکای لاتين – جين فرانکو – ترجمه‌یِ مهين دانشور<br />681. گزيده‌ای از آثار آنتونيو گرامشی<br />682. نامه‌های تيرباران‌شده‌ها – ترجمه‌ی م. تفضلی<br /><br /> فلسفه، اديان، آثارِ کهنِ کلاسيکِ غرب<br />683. حيات مردان نامی – پلوتارک – ترجمه‌یِ رضا مشايخی (4 جلد)<br />684. دن‌کيشوت – سروانتس – ترجمه‌یِ محمّد قاضی (2 جلد)<br />685. سفرنامه‌ی گاليور – جانثن سويفت – ترجمه از متنِ کاملِ انگليسی به‌قلمِ منوچهر اميری<br />686. پزشکِ دهکده – فرانتس کافکا – ترجمه‌یِ فرامرز بهزاد<br />687. مسخ – فرانتس کافکا (و درباره‌ی مسخ، از ولاديمير ناباکوف) – ترجمه‌یِ فرزانه طاهری<br />688. غزل غزل‌های سليمان – احمد شاملو<br />689. انه‌ايد – ويرژيل – ترجمه‌یِ ميرجلالالدّين کزّازی<br />690. ايلياد – هومر – ترجمه‌یِ سعيد نفيسی ××××<br />691. اوديسه – هومر – ترجمه‌یِ سعيد نفيسی ××××<br />692. نيرنگستان – صادق هدايت<br />693. فوائد گياه‌خواری - صادق هدايت<br />694. وغ‌وغ‌ساهاب - صادق هدايت<br />695. شهريار کوچولو – آنتوان دو سن‌تگزوپه‌ری – برگردان احمد شاملو<br />696. آنتيگونه – سوفوکل – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />697. مکبث – ويليام شکسپير – ترجمه‌یِ داريوش آشوری<br />698. اتللو – شکسپير – ترجمه‌یِ م. ا. به‌آذين<br />699. اتللو – شکسپير – ترجمه‌یِ ابوالقاسم‌خان ناصرالملک<br />700. هملت – شکسپير – ترجمه‌یِ مسعود فرزاد<br />701. رومئو و ژوليت – شکسپير – ترجمه‌یِ فؤاد نظيری<br />702. ليرشاه – شکسپير – نرجج جواد پيمان<br />703. همه‌ی مردم برادرند – مهاتما گاندی – ترجمه‌یِ محمود تفضّلی<br />704. فلسفه‌ی هند قديم – از کتاب ماللهند ابوريحان بيرونی – ترجمه‌یِ اکبر داناسرشت<br />705. اخلاق نيکوماخوس – ارسطو (جلد دوّم)– ترجمه‌یِ دکتر سيدابوالقاسم پورحسينی<br />706. سنجش خرد ناب – ايمانوئل کانت – ترجمه‌یِ ميرشمس‌الدّين اديب‌سلطانی<br />707. تاريخ و آگاهیِ طبقاتی – جورج لوکاچ – ترجمه‌یِ محمّدجعفر پوينده<br />708. ارسطو (مجموعه: فيزيک، متافيزيک، اخلاق نيکوماخوس) – ترجمه‌یِ دکتر محمّدحسن لطفی (3 جلد)<br />709. پايديا – ورنر يگر – ترجمه‌یِ دکتر محمّدحسن لطفی تبريزی (3 جلد)<br />710. اساس‌الاقتباس – خواجه نصيرالدّين طوسی – تصحيحِ مدرّس رضوی<br />711. مشکوة‌الانوار – ابوحامد غزّالی – ترجمه‌یِ صادق آيينه‌وند<br />712. سير حکمت در اروپا (3-2-1)- تأليفِ محمّدعلی فروغی<br />713. فراسوی نيک و بد – فردريش نيچه – ترجمه‌یِ داريوش آشوری<br />714. تبارشناسیِ اخلاق – فردريش ويلهم نيچه – ترجمه‌یِ داريوش آشوری<br />715. خرد در سياست – گزيده و نوشته و ترجمه‌ی عزّت‌الله فولادوند<br />716. تاريخ فلسفه‌ی غرب – برتراندراسل – ترجمه‌یِ نجف دريابندری (2 جلد)<br />717. تصوير جهان در فيزيک جديد - ماکس پلانک – ترجمه‌یِ مرتضی صابر<br />718. آزادی و قدرت و قانون – فرانتس نويمان- ترجمه‌یِ عزّت‌الله فولادوند<br />719. قدرت – برتراند راسل – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />720. سياست از نظر افلاطون – الکساندر کويره – ترجمه‌یِ اميرحسين جهانبگلو<br />721. رمز وراثت – آيزک ازيموف – ترجمه‌یِ محمّدحسين رجحان‌طلب<br />722. راهی نو در منطق – ويلفريد هاجز – ترجمه‌یِ عبدالحسين آذرنگ<br />723. تاريخ فلسفه – ويل‌دورانت – ترجمه‌یِ عبّاس زرياب خوئی<br />724. اگزيستانسياليسم و اصالت بشر – ژان پل سارتر – ترجمه‌یِ دکتر مصطفی رحيمی<br />725. آغاز و انجام تاريخ – کارل ياسپرس – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی<br />726. فيلسوفان و مورّخان – ود مهتا – ترجمه‌یِ عزّت‌الله فولادوند<br />727. مورّخ و تاريخ – آرنولد توين‌بی – ترجمه‌یِ حسن کامشاد<br />728. پديدارشناسی و فلسفه‌های هست‌بودن – روژه ورنو، ژان وال – ترجمه‌یِ يحيی مهدوی<br />729. متفکّران روس – آيزايا برلين – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />730. فلسفه‌ی علمی – سکس کامينز و رابرت ان. لينزکات – ترجمه‌یِ جمعی از بهترين مترجمان (2 جلد)<br />731. مسائل فلسفه – برتراند راسل – ترجمه‌یِ منوچهر بزرگمهر<br />732. ويتگنشتاين – يوستوس هارت ناک – ترجمه‌یِ منوچهر بزرگمهر<br />733. کنفسيوس – کارل ياسپرس – ترجمه‌یِ احمد سميعی<br />734. چند نامه به دوستِ آلمانی – آلبر کامو – ترجمه‌یِ دکتر رضا داوری<br />735. فلسفه‌های بزرگ – پير دو کاسه – ترجمه‌یِ احمد آرام<br />736. گزيده‌ای از مقالات استيس (و. ت. استيس) – ترجمه‌یِ عبدالحسين آذرنگ<br />737. فلسفه‌ی هگل – و. ت. استيس – ترجمه‌یِ دکتر حميد عنايت (2 جلد)<br />738. عرفان و فلسفه – و. ت. استيس – ترجمه‌یِ بهاء‌الدّين خرّمشاهی<br />739. آگوستين – کارل ياسپرس – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی<br />740. عرفان و منطق – برتراند راسل – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />741. کارلايل – ا. ل. ل.کن – ترجمه‌یِ ابوتراب سهراب<br />742. فلسفه‌ی روشن‌انديشی – ارنست کاسيرر – ترجمه‌یِ نجف دريابندری<br />743. اراده‌ی معطوف به قدرت – فريدريش نيچه – ترجمه‌یِ دکتر محمّدباقر هوشيار<br />744. سودمندی و ناسودمندی تاريخ برای زندگی – نيچه – ترجمه‌یِ عباس کاشف و ابوتراب سهراب<br />745. آرمانشهر (يوتوپيا) – تامس مور – ترجمه‌یِ داريوش آشوری و نادر افشار نادری<br />746. عيش پيری و راز دوستی – سيسرون – ترجمه‌یِ محمّد حجازی<br />747. سياست – ارسطو – ترجمه‌یِ دکتر حميد عنايت<br />748. اصول حکومت آتن – ارسطو – ترجمه‌یِ باستانی پاريزی<br />749. گفتارها – نيکولو ماکياولی – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی<br />750. خاطرات سقراطی – کسنفون – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی<br />751. دوره‌ی آثار فلوطين – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی (2 جلد)<br />752. دوره‌ی آثار افلاطون – ترجمه‌یِ محمّدحسن لطفی (4 جلد)<br />753. جمهور – افلاطون – ترجمه‌یِ فؤاد روحانی<br />754. اوستا – جليل دوستخواه (از گزارش استاد پورداود)<br />755. اوستا – هاشم رضی<br />756. ديدی نو از دینی کهن (فلسفه‌ی زرتشت) – دکتر فرهنگ مهر<br />757. مراسم مذهبی و آداب زرتشتيان – موبد اردشير آذرگشسب<br />758. شناخت اساطير ايران – جان هينلز – ترجمه‌یِ ژاله آموزگار و احمد تفضّلی<br />759. فلسفه‌ی ايران باستان – دينشاه ايرانی<br />760. اخلاق ايران باستان – دينشاه ايرانی<br />761. جهان‌بينی زرتشتی – موبد رستم شهزادی<br />762. خودآموز خط و زبان اوستايی – هاشم رضی<br />763. نامه‌ی پهلوانی – فريدون جنيدی<br />764. راهنمای دين زرتشتی – هاشم رضی<br />765. زرتشت، سياستمدار يا جادوگر – والتر برونو هنينگ – ترجمه‌یِ کامران فانی<br />766. زرتشت و تعاليم او – هاشم رضی<br />767. اسطوره‌ی زندگی زرتشت – ژاله آموزگار و احمد تفضّلی<br />768. ستوت‌يسن (گاتها و گزارش فارسی) – علی‌اکبر جعفری<br />769. کيانيان – آرتور کريستن‌سن – ترجمه‌یِ ذبيح‌الله صفا<br />770. تاريخ اساطيری ايران – ژاله آموزگار<br />771. پژوهشی در فرهنگ زرتشتی – دکتر حسين وحيدی<br />772. دين مزدايی – مهرداد مهرين<br />773. بودا – کارل ياسپرس – ترجمه‌یِ اسدالله مبشّری<br />774. اوپه‌نيشدها – ترجمه‌یِ دکتر رضازاده شفق<br />775. گزيده‌ی ريگ ودا – ترجمه‌یِ دکتر جلالی نائينی<br />776. بودا – ترجمه‌یِ ع. پاشايی<br />777. رساله در تاريخ اديان – ميرچا الياده – ترجمه‌یِ جلال ستّاری<br />778. چنين گفت بودا – ترجمه‌یِ دکتر هاشم رجب‌زاده<br />779. اديان بزرگ جهان – هاشم رضی<br />780. زبور مانوی – دکتر ابوالقاسم اسماعيل‌پور<br />781. مقدّمه‌ی ابن خلدون – ترجمه‌یِ محمّد پروين گنابادی (2 جلد)<br />782. روح‌القوانين – مونتسکيو – ترجمه‌یِ علی‌اکبر مهتدی (1370) (2 جلد)<br />783. تاريخ فلسفه‌ی شرق – هيئت نويسندگان زير نظر سَرِوپالی رادا کريشنان – ترجمه‌یِ خسرو جهانداری (2 جلد)<br />784. شرح لغات و مشکلات ديوان انوری – تآليف سيدجعفر شهيدی<br />785. امثال و حکم – دهخدا (4 جلد)<br />786. داستان‌نامه‌ی بهمنياری – احمد بهمنيار – به‌کوشش فريدون بهمنيار<br />787. کتاب کوچه – احمد شاملو (دفترهای الف،دفتر اوّل- الف، دفتر سوّم – آ، دفتر اوّل) (3 جلد)<br />788. در انقلاب ايران چه شده است و چه خواهد شد؟ - رضا براهنی<br />789. کارناپ – نوشته‌ی آرن نائس – ترجمه‌یِ منوچهر بزرگمهر<br />790. مکالمات – کنفوسيوس – ترجمه‌یِ کاظم‌زاده ايرانشهر<br />791. هزار اندرز – کنفوسيوس – ترجمه‌یِ ع. وحيد مازندرانی<br />792. سقراط – ژان بِرَن – ترجمه‌یِ سيد ابئالقاسم پورحسينی<br />793. انسان تک‌ساحتی – هربرت مارکوز – ترجمه‌یِ محسن مؤيّدی<br />794. برهان قاطع – ابن خلف تبريزی – تصحيح محمّد عبّاسی<br />795. شاهنامه و دستور – تأليف دکتر محمود شفيعی<br />796. فرهنگِ عميد (يک‌جلدی)<br />797. برهان قاطع – ابن خلف تبريزی – تصحيح و تحشيه دکتر محمّد معين (5 جلد)<br />798. فرهنگ فارسی معين (6 جلد)<br />799. فرهنگ نام‌های شاهنامه – تأليفِ دکتر منصور رستگار فسائی (2 جلد)<br />800. فرهنگ اشعار صائب – تأليفِ احمد گلچين معانی (2 جلد)<br />801. فرهنگ اشعار حافظ – تأليفِ دکتر احمدعلی رجائی بخارائی<br />802. فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامی (در باب معاملات) – تأليفِ محسن جابری عربلو<br />803. اطّلاعاتِ عمومیِ معين – تأليفِ سعيد قانعی و مينا اسدی<br />804. تاريخ علوم عقلی در تمدن اسلامی تا اواسط قرن پنجم – تأليفِ دکتر ذبيح‌الهه صفا<br />805. انواريّه (ترجمه و شرح حکمة‌الاشراق سهروردی) – تأليفِ محمّد شريف نظام‌الدّين احمد بن الهروی<br />806. حکمة‌الاشراق – شيخ شهيد شهاب‌الدّين يحيحی سهروردی – ترجمه و شرح از دکتر سيدجعفر سجّادی<br />807. مآخذ قصص و تمثيلات مثنوی – بديع‌الزّمان فروزانفر<br />808. احاديث مثنوی - بديع‌الزّمان فروزانفر<br />809. وندها و گهواژه‌های فارسی – دکتر محمود حسابی<br />810. تحليل اشعار ناصر خسرو – تأليفِ مهدی محقّق<br />811. بانگ جرس (راهنمای مشکلات ديوان حافظ)– تأليفِ پرتو علوی<br />812. فرهنگ عربی در فارسی معاصر – تأليفِ فريده رازی<br />813. الانساب – سمعانی (5 جلد)<br />814. فرهنگ لاروس (عربی-فارسی)- ترجمه‌یِ سيد حميد طبيبيان (2 جلد)<br />815. پارسی پرکاش – تأليفِ کريشناداس – به تحقيق و تصحيح و کوشش جلالی نائينی و ن. ش. ش.کلا<br />816. المنجد الابجدی<br />817. مهذّب‌الاسماء – تأليفِ محمود بن عمرالزّنجی السّجزی - تصحيح محمّد حسين مصطفوی<br />818. فرهنگ گيل و ديلم (فارسی به گيلکی)- تأليفِ محمود پاينده (لنگرودی)<br />819. فرهنگ شاهنامه فردوسی (واژه‌نامک) – تأليفِ عبدالحسين نوشين<br />820. فرهنگ فارسی حسين وفايی – تأليفِ حسين وفايی – ويراسته‌ی تن هوی جو<br />821. صحاح‌الفرس – تأليفِ محمّد بن هندوشاه نخجوانی – تصحيح عبالعلی طاعتی<br />822. لغت فرس – تأليفِ ابومنصور احمد بن علی اسدی طوسی– تصحيح فتح‌الله مجتبائی و علی اشرف صادقی<br />823. فرهنگ جهانگيری – تصحيح دکتر عفيفی (3 جلد)<br />824. هنر کاريکاتور – نوشته‌ی ادوارد لوسی-اسميت<br />825. اطاق آبی – سهراب سپهری<br />826. يوگا در بيست و هشت تمرين – تأليفِ ريچارد هيتلمن – ترجمه‌یِ مهرداد پارسا<br />827. سينما به روايت هيچکاک – فرانسوا تروفو – ترجمه‌یِ پرويز دوايی<br />828. درآمدی بر دستور زبان اوستايی (بررسی يسن نهم) – محمّدتقی راشد محصّل<br />829. راهنمای ريشه‌ی فعل‌های ايرانی – دکتر محمّد مقدّم (زيراکس دو صفحه‌ای با صحافی)<br />830. شاهنامه – چاپ اميرکبير<br />831. لغت‌نامه (16 جلد)<br />832. يادنامه‌ی اديب نيشابوری – با مقدّمه‌ی دکتر مهدی محقّق<br />833. امير ارسلان – از رویِ چاپ بازاری قديم<br />834. دنيای شيرين بچ‌ه‌داری – نويسنده لورنس پرنو ترجمه‌یِ ليلی سازگار<br />835. من و کودک من – تأليفِ دکتر جواد فيض<br />836. بررسی گويش مردم سيستان – تأليفِ محمّد رضا بهاری<br />837. شيخ صنعان و دختر ترسا – اثر وحدت هندی – به‌کوشش محمّد خواجوی<br />838. جُنگ مادر (مجموعه اشعار مربوط به مادر) – مقدّمه‌ی موسوی گرمارودی<br />839. طب فشاری – دکتر روژه داله – ترجمه‌یِ دکتر فخرالدّين محلّاتی<br />840. دين زرتشت و نقش آن در جامعه ساسانيان – تأليفِ فرشته عبداللهی<br />841. فلسفه‌ی تاريخ هنر – آرنولد هاوزر – ترجمه‌یِ محمّدتقی فرامرزی<br />842. اصل مقابله به مثل در اسلام – تأليفِ علامه جعفر مرتضی عاملی – ترجمه‌یِ محمّد سپهری<br />843. مباحثی در جامعه‌شناسی حقوقی در ايران – تأليفِ عباس عبدی<br />844. آيين و انديشه در دام خودکامگی – تأليفِ سيدمحمد خاتمی<br />845. کنفرانس برلين – به‌کوشش محمّدعلی زکريّايی<br />846. تبر الماس و قصه‌هايی ديگر از کشورهای بالت- ترجمه‌یِ قاسم صنعوی<br />847. جغرافيای تاريخی گناباد – تأليفِ سيد حسين مجتبوی<br />848. دوبيتی‌های عاميانه بيرجندی – تأليفِ دکتر محمّد مهدی ناصح<br />849. 9 ماه در انتظار فرزند – ترجمه و تأليفِ دکتر فريدون پوی‌مهر<br />850. پزشک اطفال – تأليفِ پروفسور محمّد حسين حاجبی<br />851. کارنامه‌ی سفر چين – از دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن<br />852. فانون – نوشته‌ی ديويد کات – ترجمه‌یِ ابراهيم دانايی <br />853. رفتار با کودکان خردسال – جودوگلاس و نائومی ريچمن – ترجمه‌یِ نيّره توکلی و فرزانه ياسايی<br />854. ميهن من کنگو – پاتريس لومومبا – ترجمه‌یِ امير فريدون گرکانی<br />855. غروب جلال – نوشته‌ی سيمين دانشور<br />856. صمد بهرنگی با موج‌های ارس به دريا پيوست (مجموعه مقالات)<br />857. پرتغال و ديکتاتوری آن – تأليفِ آنتونيو د فيگردو – ترجمه‌یِ سروش حبيبی<br />858. آمريکای لاتين – نوشته‌ی ک. بيلز – ترجمه‌یِ و. ح. تبريزی<br />859. گلاب – عکس و نوشته از کاوه گلستان<br />860. چيستا (دوره‌ی مجلّه، سالِ دوّم، 1362)<br />861. آرش (دوره‌ی مجلّه) دوره‌ی اوّل، شماره‌های 1 تا 7؛ دو جلد<br />862. پشت دريچه‌ها (گفتگو با همسران هنرمندان)- تأليفِ شهين حنّانه<br />863. فرديّت خلّاق نويسنده و تکامل ادبيّات – نوشته‌ی ميخائيل خراپچنکو – ترجمه‌یِ نازی عظيما<br />864. گنجينه‌ی لطايف – به‌کوشش و با مقدّمه‌ی محمّدحسين تسبيحی<br />865. نهضت ابوسعيد گناوه‌ای – تأليفِ دکتر سيدجعفر حميدی<br />866. راهنمای گل‌های خودرو – کريستوفر هامفريز – ترجمه‌یِ علی رؤوف<br />867. افسانه‌های پنج قارّه – ترجمه‌یِ محراب ابراهيمی<br />868. هيپنوتيزم – نوشته‌ی کابوک (شعبان طاوسی)<br />869. زبان تخصّصی رايانه – 1 و 2<br />870. سفرنامه‌ی بارنز – نوشته‌ی ستوان الکس بارنز – ترجمه‌یِ حسن سلطانی‌فر<br />871. ساعت‌های خورشيدی (اصول و راهنمای ساخت) – نوشته‌ی ماشاء‌الله علی احيايی<br />872. شگفتی‌های مغز آدمی (مغزت را به کار بينداز) – تأليفِ تونی بوزان – ترجمه‌یِ م. ف. شائق<br />873. نظريّه‌های نقد ادبی معاصر (صورت‌گرايی و ساختارگرايی)– تأليفِ مهيار علوی مقدّم<br />874. حافظ را چگونه بايد شناخت؟ - تأليفِ محمّد امينی<br />875. تئوری موسيقی – تأليفِ مصطفی پورتراب<br />876. تفنگ بادی (داستان)– نوشته‌ی خسرو شاهانی<br />877. باخانمان (رمان)– نوشته‌ی هکتور مالو – ترجمه‌یِ ماندانا ابراهيمی<br />878. نود و سه (رمان) – نوشته‌ی ويکتور هوگو – ترجمه‌یِ عنايت<br />879. کريم‌شيره‌ای، دلقک مشهور دربار ناصرالدّين‌شاه – تأليفِ حسين نوربخش با مقدّمه‌ی دکتر محجوب<br />880. کتاب نقد (شماره‌ی 16؛ ويژه‌ی اصلاحات)<br />881. کاروان‌ها – اثر جيمز. آ. ميشنز – ترجمه‌یِ غلامحسين قراگوزلو<br />882. تئوری حسابداری – تأليفِ دکتر رضا شباهنگ<br />883. جامعه‌شناسی يادگيری و تدريس زبان – تأليفِ ج. ب. برايد – ترجمه‌یِ سيداکبر ميرحسنی<br />884. ژرمينال – اثر اميل زولا – ترجمه‌یِ نونا هجری – ويراستار م. آزاد<br />885. تام جونز، کودک سر راهی – هنری فيلدينگ – ترجمه‌یِ احمد کريمی حکّاک<br />886. جنگ و صلح – لئون تولستوی – ترجمه‌یِ کاظم انصاری (2 جلد)<br /><br /> آثار مطهّری و شريعتی و...<br />887. اصول فلسفه و روش رئاليسم – مرتضی مطهّری (4 جلد)<br />888. هنر (مجموعه آثار ش32) – علی شريعتی<br />889. قاسطين مارقين ناکثين – علی شريعتی<br />890. خودسازی انقلابی (مجموعه آثار ش2) – علی شريعتی<br />891. نيايش (مجموعه آثار ش8) – علی شريعتی<br />892. چه بايد کرد(مجموعه آثار ش20) - علی شريعتی<br />893. تبوذر (مجموعه آثار ش3) – علی شريعتی<br />894. انسان (مجموعه آثار ش24) – علی شريعتی<br />895. با مخاطب‌های آشنا (مجموعه آثار ش1) - علی شريعتی<br />896. تشيّع علوی و تشيّع صفوی – علی شريعتی<br />897. علی، بنيانگذار وحدت – علی شريعتی<br />898. ديالکتيک توحيدی (دفتر ششم) زيربنا، روبنا – علی شريعتی<br />899. فلسفه‌ی تاريخ – علی شريعتی<br />900. ديالکتيک توحيدی (دفتر سوّم) فلسفه‌ی انسان – علی شريعتی <br />901. ديالکتيک توحيدی (دفتر اوّل) تضاد – علی شريعتی<br />902. ديالکتيک توحيدی (دفتر دوّم) جهان‌بينی توحيدی – علی شريعتی<br />903. خداحافظ شهرِ شهادت – علی شريعتی<br />904. پدر، مادر، ما متّهميم – علی شريعتی<br />905. تخصّص – علی شريعتی<br />906. نامه‌ای و پاسخی، به آقای ناصر مکارم – علی شريعتی <br />907. نامه‌ای و پاسخی، به آقای سيدابراهيم ميلانی – علی شريعتی<br />908. خودسازی – علی شريعتی<br />909. ماشين در اسارت ماشينيسم – علی شريعتی<br />910. مذهب عليه مذهب – علی شريعتی<br />911. زندگی‌نامه‌ی مجاهد شهيد دکتر علی شريعتی <br />912. وصايت و شورا – علی شريعتی<br />913. نامه‌ی استاد – علی شريعتی<br />914. اگر پاپ و مارکس نبودند – علی شريعتی <br />915. تکيه بر مذهب – علی شريعتی<br />916. انسان، مارکسيسم، اسلام – علی شريعتی<br />917. اسلام‌شناسی (مشهد) – علی شريعتی<br />918. شرح منظومه – مرتضی مطهّری (2 جلد)<br />919. پرتوی از قرآن – سيدمحمود طالقانی (4 جلد: 1 و 2 و 3 و 5)<br />920. اسلام و مالکيّت در مقايسه با نظام‌های اقتصادی غرب – سيدمحمود طالقانی<br /><br />921. قصص قرآن – سيدنعمت‌الله جزائری<br />922. قرآن<br />923. مفاتيح‌الجنان<br /><br /> کتاب‌های‌ جيبی<br />924. اطاق شماره‌ی 6 – آنتون چخوف – ترجمه‌یِ کاظم انصاری<br />925. هياهوی جنگل – کارلنکو – ترجمه‌یِ گامايون (بنگاه نشريّات پروگرس مسکو)<br />926. انسان، موجود ناشناخته – دکتر الکسيس کارل – ترجمه‌یِ عنايت<br />927. اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب – مرتضی مطهّری<br />928. سير آزادی در اروپا – هارولد ژ. لاسکی - ترجمه‌یِ رحمت‌الله مقدّم مراغه‌ای<br />929. لطيفه‌های شيرين ملا نصرالدين - گردآورنده جعفر کاميابی<br />930. گزيده‌ای از قطعات پروين اعتصامی<br />931. ديوان باباطاهر عريان<br />932. گزيده‌ی غزليّات شمس تبريزی<br />933. نمونه‌های شعر نو – تدوين عباس سرمدی<br />934. دستور زبان فارسی – دکتر خانلری <br />935. سرگذشت ورتر – اثر گوته – ترجمه‌یِ نصرالله فلسفی<br />936. هند آزادی گرفت – نوشته‌ی مولانا ابوالکلام آزاد – ترجمه‌یِ فريدون گرکانی<br />937. يک چاه و دو چاله – جلال آل احمد<br />938. هفت مقاله – جلال آل احمد<br />939. فرهنگ معاصر فرانسه-فارسی – تأليفِ محمّدرضا پارسايار<br />940. لاروس جيبی (فرانسه-فرانسه)<br />941. فرهنگ فرانسه به فارسی – تأليفِ گلستانی<br />942. ديوان کامل نسيم شمال (جلد 1 و 2) – با مقدّمه‌ی سعيد نفيسی<br />943. تلاش آزادی (محيط سياسی و زندگانی مشيرالدوله پيرنيا)- باستانی پاريزی<br />944. دارالمجانين – جمال‌زاده<br />945. غرب‌زدگی – جلال آل احمد<br />946. نفرين زمين - جلال آل احمد<br />947. فونتامارا – اينياتسيو سيلونه – ترجمه‌یِ منوچهر آتشی<br />948. برگزيده‌ی شعرهای نادر نادرپور<br />949. کلبه‌ی عمو تم – هريت بيچر استو – ترجمه‌یِ حشمت‌الله صمدی<br /><br /><br />950. از کوچ‌ها تا کوچه‌ها – م. ر. زجاجی<br />951. رنگين‌کمان عشق – خيّاط‌زاده 2 نسخه<br />952. ادبيّات و زبان فارسی کاربردی<br />953. عروض چهارم دبيرستان - 2 نسخه<br />954. 5 کتابچه‌ی جيبی از شريعتی و...<br />955. 6 جلد جيبی کوچک، شرح و تفسير کتاب سبز<br />956. نامه‌نگاری و انشای پارسی – گردآورنده م. حيدريان<br />957. پاره‌ای از اسناد ساواک<br />958. برّه‌ی کوچولو – نويسنده ايرن هونت – ترجمه‌یِ الله‌وردی آذری نجف‌آباد<br />959. رهروان روح‌الله<br />960. پرورش گوسفند در ايران – نگارش دکتر عزيز منيعی<br />961. سخن دل (وصيّت‌نامه‌ی اخلاقیِ آية‌الله رمزی طبسی)<br />962. يادداشت‌هايی در بين راه – محمود حکيمی<br />963. دکتر برای همه - تأليفِ اسماعيل ازدری<br />964. بوف کور (چاپ روده‌درآورده‌ی اسلامی!)<br />965. تحفه‌ی جکيم‌باشی – تأليفِ داود طرّاح <br />966. گذشته و آينده‌ی جهان – ناصر مکارم شيرازی<br />967. حکومت مقايسه‌ای<br />968. دستور زبان فارسی – محمود جليلی<br />969. اوژنی‌گرانده، متن خلاصه فرانسه<br />970. آموزش فرانسه (MAUGER) (2 جلد)<br />971. روش نو در آموز زبان فرانسه – دکتر محمّدتقی غياثی<br />972. رسم‌المشق يزدانی (تعليم خط نستعليق)<br /><br /> کتاب‌های نو<br />973. فيه مافيه – مولوی – تصحيح فروزانفر<br />974. ابلوموف – ايوان گنچاروف – ترجمه‌یِ سروش حبيبی<br /><br /> آنچه شک دارم...<br />975. اوپانيشاد – محمّد داراشکوه – تصحيح دکتر جلال نائينی و دکتر تاراچند (2 جلد)<br />976. بهگود گيتا – ترجمه منسوب به دارا شکوه – تصحيح جلالی نائينی<br />977. فرهنگ کوچک زبان پهلوی – تأليفِ ديويد نيل مکنزی – ترجمه‌یِ دکتر مهشيد ميرفخرايی<br />978. رباعيّات خيّام (6 زبانه) – با مقدّمه‌ی دکتر اميرعباس مجذوب صفا<br />979. آثار عجم – فرصت‌الدّوله شيرازی<br />980. کشکول شيخ بهايی – ترجمه و شرح شيخ محمّد باقر ساعدی خراسانی <br /><br /> کسر شده‌ها<br />981. 595. سووشون – سيمين دانشور ××××<br />982. 612. روزگار سپری‌شده‌ی مردم سالخورده - محمود دولت‌آبادی ×××××<br />983. 613. روزگار سپری‌شده‌ی مردم سالخورده (کتاب دوم) - محمود دولت‌آبادی ××××<br />984. 690. ايلياد – هومر – ترجمه‌یِ سعيد نفيسی<br />985. 691. اوديسه – هومر – ترجمه‌یِ سعيد نفيسی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-8291246392663070810?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-84551379263270754722011-05-20T23:41:00.001+04:302011-05-20T23:44:25.966+04:30ديروز، يک‌شنبه، هفتمِ آذرماهِ 1389، آقایِ علی‌پور (کتاب‌فروشیِ ملّاصدرا، احمدآباد، نرسيده به ميدانِ ملک‌آباد) آمد. يک‌ساعتی در ميان کتاب‌ها گشت. يک‌ريز آه می‌کشيد و اصرار می‌کرد: نفروش؛ اين‌ها را دانه به دانه جمع کرده‌ای، معلوم است...<br />قصّه‌ای را بافته بودم؛ تحويل دادم. ناچار بودم. شک می‌کرد. البتّه بحثِ اين آقا نبود (که آدم نازنينی است)؛ کلّاً بايد قصّه‌ای در کار می‌بود! گفتم: می‌خواهم برایِ مدّتی بروم شهرستان.<br />خلاصه، قيمت داد يک‌ميليون و سيصدهزار تومان!<br />در عينِ اين‌که با مبلغِ آرمانی (!! بگير هزار ميليارد دلار – پيش‌ازين، هرگز حتّی برای يک‌ثانيه فکرِ فروشِ بهترين همدمان‌ام را به خود راه نداده بودم؛ بلکه برعکس، دوست داشتم صد برابرشان کنم! امّا...) موافقت کردم؛ چيديم رویِ موکتِ کفِ اطاق، و بعد برديم چيد داخلِ سواریِ خودش! نمی‌توانست وانت بگيرد، چون جلو کتاب‌فروشی را چاله کنده‌اند. ديروز ديده بودم...<br />دو چک داد: هفت‌صدهزار تومان برایِ امروز، و شش‌صد برایِ پانزدهم. و تمام.<br />يک‌دو ساعت بعد که می‌رفتم سلمانی، در چند قدم فاصله‌یِ از خانه تا آن‌جا، احساسِ عجيبی داشتم: انگار که هرگز کتاب‌خانه‌ای نداشته بوده‌ام!<br /> م. سهرابی<br />×××<br />فهرستِ کتاب‌ها:<br /><a href="http://fardayerowshan2.blogspot.com/2011/05/blog-post_7896.html">http://fardayerowshan2.blogspot.com/2011/05/blog-post_7896.html</a><br /><br />بايد بيفزايم که:<br />آقای علی‌پور، اين عجيب‌ترين آدمی که من در همه‌ی عمرم ديده‌ام، به‌فاصله‌ی کوتاهی -شاید فردا يا پس‌فردای روزی که کتاب‌ها را برد- زنگ زد که: من همين‌جور دارم توی کتاب‌ها می‌چرخم؛ چی جمع کرده‌ای عزيز!<br />و خوب که حساب‌کتاب می‌کنم، می‌بينم بايد يه سيصد تومن ديگه بدم به‌ت عزيز!<br />...<br />دوره‌مانندی از مجلّه‌های «آدينه» و «دنيای سخن» هم داشتم که آن‌روز نبرد. اگرچه لازم نبود برای آن پول جداگانه‌ای بدهد، گفت: نه ديگه عزيز، اونا باشه، يه‌وقتی شايد بخوای نگاهی بکنی!<br />جانور دوپا از اين‌نوع را ديگر من نديده بودم. به خود اين بزرگوار هم گفتم:<br />کاش ما زودتر با هم آشنا شده بوديم!!<br />روزی که تتمّه‌ی وسايل خانه را (که خيلی از آن را فروخته بوديم) می‌برديم خانه‌ی پدر عزيزم آقای کيومرثی، با آقای علی‌پور هماهنگ کردم و قفسه‌ها را هم با يک وانت فرستادم. همراه با مجلّه‌ها!<br />...<br />و به‌گمان‌ام من اين‌جا در عثمانی قديم بودم که همسرم خبر داد که آقای علی‌پور تماس گرفته و بی‌مقدّمه گفته: من بايد يک مبلغ ديگر هم بدهم!! چهارصد تومن!<br />و همسرم رفته بود چک هفتصد تومن را گرفته بود...<br />بله، ما يک اين‌جور آدمی هم در ايران‌زمين داريم!!<br />پروردگارم شيطان نگه‌دارش باد!!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-8455137926327075472?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-12669282082427592322011-05-19T23:32:00.000+04:302011-05-19T23:33:55.171+04:30آيا خانم‌ها هم انزال داشته و مايعی از خود دفع می‌کنند؟ طبق آمارحدود 40 درصد خانم‌ها به‌هنگام ارگاسم مايعی از پيشاب‌راه خود دفع می‌نمايند. تحقيق در مورد منشاء اين مايع و اين موضوع که چرا فقط عده‌ای از زن‌ها قادر به انزال هستند ادامه دارد. <br />نظر غالب براين است که تحريک نقطه جی می‌تواند به دفع مايع به‌هنگام ارگاسم منجرشود. البته برخی از دخترها حتی با سکس دهانی و يا تحريک دست هم می‌توانند چنين مايعی دفع کنند. <br />مقدار مايع دفع‌شده ازچند قطره تاچند قاشق متغير است. درمورد منشأ اين مايع بين محققان و افراد عادی اختلاف نظر وجود دارد. <br />آنچه مسلم است اين است که اين مايع حاوی مقادير زياد ادرار نبوده و ترکيب آن مشابه ترشحات پروستات در مردان است. اين مايع به‌هنگام خروج گرم، چسبنده و کمی تيره‌رنگ است. <br />صرف نظر از ماهيت و منشأ اين مايع، هدف اين مقاله آشنايی مردان با تکنيک‌های مفيد برای ارضاء زن و خروج اين مايع از بدن او می‌باشد. <br />قدم اول:<br />در ابتدا خيلی مهم است که سکس شما در محيطی آرام و بدون استرس صورت گيرد. به‌علاوه بايد ارتباط شما صميمانه و راحت باشد. اهميت اين موضوع از آن جهت است که موقع انزال، خانم‌ها احساسی مشابه دفع ادرار دارند، بنابراين شما با اطمينان بخشيدن به او از اينکه هيچ اتفاق بدی نمی‌افتد و مانع شدن از ايجاد اضطراب در او بخاطر اين احساس، می‌توانيد شانس ارگاسم و انزال را در شريک جنسيتان بالاتر ببريد. <br />قدم دوم:<br />با استفاده از نوک انگشتتان در داخل واژن به فاصله يک بند انگشت قسمت اسفنجی را پيدا کنيد. می‌توانيد انگشت ديگر خود را هم وارد واژن کرده و اين نقطه را به سمت بالا مالش دهيد. فشار کمی به آن وارد کنيد. همين موقع ممکن است به او احساس دفع ادرار دست دهد. <br />قدم سوم:<br />همزمان با تحريک نقطه جی از داخل واژن، با انگشت ديگر خود کليتوريس را هم تحريک کنيد. بهتر است گاهی با انگشت ميانی خود مجرای ادرار را هم نوازش کرده و آن را به سمت پايين بکشيد. از او بخواهيد تا ماهيچه‌های لگنی خود را منقبض کند. با دست شکم او را نوازش کنيد. با انجام اين عمل هنگام رسيدن به ارگاسم مايع گرمی از بدن او خارج می‌شود که گاهی ممکن است حتی خروج آن با فشار نيز همراه باشد<br />به‌ياد داشته باشيد که همه خانم‌ها قادر به انزال نيستند. با تمرين اين روش می‌توانيد لذت زيادی از سکس خود ببريد و ارگاسم را برای او لذت‌بخش‌تر کنيد.<br /><br /><br />نقل از:<br /><a href="http://www.facebook.com/note.php?note_id=176352879081200&comments">http://www.facebook.com/note.php?note_id=176352879081200&comments</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-1266928208242759232?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-92229386293374509402007-06-25T09:12:00.000+03:302007-06-25T09:19:59.169+03:30<a href='http://4.bp.blogspot.com/_EtEhri7AIeg/Rnsw8USlHCI/AAAAAAAAABM/MP9wZXnjRsQ/s320/ostad_Jamali.jpg' title="منوچهر جمالی"><img style="float:left;margin-top:50px;margin-right:15px;width:27%; cursor:pointer; cursor:hand;" src='http://4.bp.blogspot.com/_EtEhri7AIeg/Rnsw8USlHCI/AAAAAAAAABM/MP9wZXnjRsQ/s320/ostad_Jamali.jpg' style='float:left;margin-top:50px;margin-right:15px;width:27%;'></a><div style='padding-right:5%;'>( <a target='_blank' href="http://www.jamali-online.com/">منوچهر جمالی</a> )</div><br />نگاه ِ جهان‌پيماي‌ام ، که هنوز از چشم نرفته ، به چشم بازگرديد<br />در بينشی که براي‌ام از راه ِ دراز ، آورد<br />آلوده از درد بود<br />و من از او سپاس‌گزار<br />و در شگفت بودم که اين تلخی ِ دردش از چيست ؟<br />او جايی درميان ِ راه ، نايستاد تا بياسايد<br />و فضای ِ ميان ِ من و آنچه مي‌ديدم ، تهی بود<br />و آن را چنان تند پيمود<br />که کسی نمي‌توانست به او برسد تا زخمه‌اش بزند<br /><br />روزی بي‌خبر از نگاه‌ام ، سايه به سايه ، پنهان به همراه‌اش رفتم<br />مي‌خواست که از ديده بيرون آيد<br />که نشان ِ ايست را ، بر روی ِ تيری ستبر که راه را می‌بست ديدم<br />اينجا گمرک‌خانه بود<br />بازرس ، جامه‌دان ِ بزرگ ولی سبک ِ نگاه‌ام را با بدبينی گشود<br />و تا تـه ِ نگاه را ، زير و رو کرد<br />در نگاه‌ام ، گستاخی ِ ابليس را ديد<br />در نگاه‌ام ، شکّ ِ دکارت را ديد<br />در نگاه‌ام ، نيشخند ِ سقراط را ديد<br />در نگاه‌ام ، دريدگی ِ عبيد را ديد<br />در نگاه‌ام ، عشق به ولگردی را ديد<br />در نگاه‌ام ، مشت ِ توانای ِ مولوی را ديد که درها را مي‌کوفت تا باز شوند<br />در نگاه‌ام ، کليد ِ جمشيد ، برای ِ گشودن ِ درهای راز را ديد<br />در نگاه‌ام ، تيزی ِ بال‌های ِ شهباز را ديد<br />در نگاه‌ام ، مهر به گيتی مي‌درخشيد<br />در نگاه‌ام ، نوازش ِ آب‌های ِ صاف ِ چشمه‌های ِ شيرين بود<br />در نگاه‌ام ، نرمی و مدارايی در برخورد با اضداد بود<br />در نگاه‌ام ، مرغ ِ زيرک ِ حافظ را ديد که به هيچ دامی نمي‌افتاد<br />در نگاه‌ام ، چنگ‌های ِ درازم را ديد که به هر چه مي‌رسيد مي‌گرفت<br />در نگاه‌ام ، دهانه‌ی ِ آتش‌فشان ِ هستی‌ام را ديد<br />در نگاه‌ام ، دستی را ديد<br />که بر سينه‌ی ِ دروغی مي‌زند که نام ِ حقيقت دارد<br /><br />و گمرک‌چی گفت : مي‌دانيد که خروج ِ اين‌ها از مرز ، ممنوع است !<br />نگاه گفت : آن‌که مرا فرستاده ، مرا با اين زاد ِ راه بسيج ساخته<br />ولی گمرک‌چی آن را نپذيرفت ، و گفت :<br />بايد بی اين‌ها ، از خود ، بيرون بروی<br /><br />نگاه‌ام ، بی‌تاب بود ، تا در پی ِ انجام ِ وظيفه‌اش بشتابد<br />همه‌ی ِ اين‌ها را در انبار ِ گمرک‌خانه سپرد ، و رسيدی دريافت کرد<br />و پس از بازگشت ، آنچه را سپرده بود ، پس گرفت<br />و همه‌ی ِ آن‌ها ، در انبار ِ گمرک‌خانه ، پوسيده و گنديده بود<br />و شرم‌زده ، پيش ِ من آمد<br />و از ماجرايی که ميان ِ راه ، پيش آمده بود ، دم فرو بست<br />ولی از آنچه در پايان ِ راه ديده بود<br />گزارشی بس گسترده به من داد<br />و من از آن روز ديگر ، اعتمادم را از نگاه‌ام از دست دادم<br /><br /><br /><span class='symbol2' style="font-size: 110%; font-family: Wingdings;">&amp;</span><br /><a href="http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=9964">اخبار روز</a><br /><span style="color:#666666;">پنج‌شنبه ۲۴ خرداد ۱٣٨۶ - ۱۴ ژوئن ۲۰۰۷<br /></span><br /><br /><span style="font-family: Wingdings 2; font-size:150%; font-weight:700">&quot;</span><br /><span style="font-family:verdana;font-size:130%;"><strong>يادآوری :</strong></span><br /><strong>1</strong> . دو مورد نادرستی ِ حروف‌نگاری به تايپ راه يافته بود ، که اصلاح شد . ( بيخير / بی‌خبر ؛ برخور / برخورد )<br /><strong>2</strong> . کلّيّت ِ شعر را بنا به شيوه‌ی ِ خود " حروف‌نگاری " کردم : گذاشتن ِ نشانه‌ی ِ اضافه ( کسره و ... ) ؛ جدانويسی ؛ فاصله‌ی ِ پيش و پس از نشانه‌های ِ کمک‌خوانشی ؛ استفاده از « ی » به جای ِ همزه ، در " جائی " ، " مدارائی " و ...<br /><br /><span class='symbol2' style="font-size: 140%; font-family: Wingdings;">$</span><br />برای ِ اصل ِ متن ، به سايت ِ <a href="http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=9964">" اخبار ِ روز "</a> بنگريد . ( در متنی که در <a href="http://fardayerowshan.blogspot.com/2007/06/blog-post_21.html">" فردای ِ روشن "</a> نقل داده‌ام نيز ، هيچ‌گونه تصرّفی نکرده‌ام ، و تنها به دو فقره نادرستی ِ حروف‌نگاری ِ نيازمند ِ اصلاح اشاره شده . )<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-9222938629337450940?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-68590130155926691982007-04-07T05:25:00.000+03:302007-04-15T07:12:36.740+03:30آفتاب: سازمان معلمان ايران روز سه‌شنبه با صدور اطلاعيه‌ای ضمن اعتراض شديد به سوالات مطروحه در «آزمون سيره نبوی آموزش ضمن خدمت فرهنگيان» برخی از اين سؤالات توهين آميز در مورد زندگی پيامبر اسلام (ص) را منتشر کرد. در اين بيانيه که خطاب به «همکاران فرهنگی» صادر شده، ابتدا انتقاداتی از عملکرد وزارت آموزش و پرورش در دولت نهم مطرح شده‌است.<br /><br />در اين بيانيه آمده‌است: «وقتی بزرگان نظام به سرمايه‌گذاری فکری و آموزش و پرورش (در کنار فرض گرفتن سرمايه‌گذاری مادی) اشاره نمودند، و رياست محترم دولت نهم، آموزش و پرورش را مرکز ثقل نظام دانسته و به هنگام رای اعتماد وزير مربوطه، از حل مشکلات آموزش و پرورش<br />يکبار برای هميشه سخن گفتند! وقتی غرض از آوردن فرشيدی ايجاد تحول عنوان شد و وزير نيز از اقتدار وزارت در روز اول معارفه دفاع نمودند، گمان برديم که شد آنچه بايد بشود و ما در مورد اين عزيزان اشتباه می‌کرديم، وليکن مدت زمان زيادی لازم نبود که همگان دريابند، بهاری در کار نيست و آنچه در مقابل ماست، زمستان است، زمستانی که سرمايش جان سوز نيز هست!».<br /><br />اطلاعيه می‌افزايد: البته مسئولان دست از فرار به جلو برنداشته و با افتخار از افزايش 50 درصدی بودجه آموزش و پرورش در سال 85 سخن‌ها گفته و توضيح ندادند که وزارتخانه‌ای که بيش از 90 درصد بودجه‌اش صرف حقوق و مزايا می‌شود، افزاش 50 درصدی اعتباراتش بايد خود را در حقوق و مزايا نشان دهد، نه آنکه وزير محترمش تلاش نمايد معلمان را بعد از کميته امداد و سازمان بهزيستی در صف گيرندگان سهام عدالت قرار دهند!<br /><br />اطلاعيه می‌افزايد: فرهنگيان در طول يک دهه گذشته به صورت‌های گوناگون به وضعيت و سهم خويش از مزايای اجتماعی اعتراض نموده‌اند که دو مورد از آنها در سال‌های 80 و 82 به دليل تشکيلاتی و جمعی بودن نتايجی نيز در برداشت. و اينک آخرين آنها اعتراض پانزده بهمن امسال هنوز به سرانجام مطلوب نرسيده است، فرهنگيان بايستی اين حرکت را تا انتها با هوشياری بسيار دنبال نموده و کار را پايان يافته تلقی ننمايند.<br /><br />اطلاعيه يادآور می‌شود: «افرادی همچون معاون وزير آموزش و پرورش که اين حرکت معلمان را غير منطقی، غير قانونی و بازی سياسی عنوان نموده و فرموده‌اند که اين افراد اصلا معلم نبوده‌اند! بايد با استعفای خويش از فرهنگيان عذرخواهی نمايند»<br /><br />در انتهای اين اطلاعيه «برای آشنايی با ديدگا‌ه‌های فرهنگی عزيزان مسئول» تعدادی از سوالات مطروحه در آزمون سيره نبوی آموزش ضمن خدمت فرهنگيان بدون هيچ توضيحی و با عذرخواهی از ساحت مقدس پيامبر (ص) بدين شرح آورده شده ‌است:<br /><br />1) رسول خدا (ص) از گوشت گوسفند کدام قسمت را دوست داشت؟<br />الف)ماهيچه ـ سردست ب) ران ـ سردست ج) ران ـ جگر د)جگر و قلوه<br /><br />2) کدام يک از گزينه‌های زير از خصلت‌های خروس است که با خصلت پيامبر سازگار نيست؟<br />الف) وقت شناسی ـ غيرت مردانه ج) وقت شناسی ـ سخاوت<br />ب) شجاعت و کثرت آميزش با همسر د) برچيدن غذا از زمين ـ تند راه رفتن<br /><br />3) رسول خدا در خوردن کداميک از موارد زير کسی را با خود شريک نمی‌کرد؟<br />الف) غذا ب) نان جو ج) انار د)ماهيچه گوسفند<br /><br />4) رسول خدا در چه حالی اصلا ديده نشد؟<br />الف)درحال مجامعت با زنان ب)در حال بول و غائط<br />ج)در حال خريد از بازار د)نوشيدن آب در حالت نشسته<br /><br />5)آيا مخرج بول و غائط با سه سنگ پاک می‌شود؟<br />الف)هر دو پاک می‌شود ب)هيچ‌کدام پاک نمی‌شود<br />ج)مخرج بول پاک می‌شود ولی مخرج غائط پاک نمی‌شود د)مخرج بول پاک نمی‌شود ولی مخرج غائط پاک می‌شود.<br /><br />6)به فرموده امام صادق(ع) مقدار آب مصرفی آن حضرت برای وضو و غسل به ترتيب کدام است؟<br />الف) يک صاع ـ يک صاع ب)يک مد ـ يک مدج) يک مد ـ يک صاع د)يک صاع ـ يک مد<br /><br />7)رسول خدا در شدت گرما به موذن می‌فرمود: ابرد، ابرد مقصود کدام است؟<br />الف) بگذار هوا خنک شود، بگذار هوا خنک شود. ب)شتاب کن، شتاب‌ کن<br />ج)دور شو دور شو د) الف و ب صحيح است<br /><br />8) جبرئيل به پيامبر دستور داد که قرآن را در حالت . . . . بخواند<br />الف) ايستاده ب)نشسته ج)خوابيده د)سواره<br /><br />9)موی سر رسول خدا(ص)<br />الف) سياه بود ب)سفيد بود ج)جز چند مو بقيه سياه بود د)در‌آخر عمر سفيد شد<br /><br />10) به فرموده امام صادق‌(ع) خداوند متعال در رسول خداد(ص) چند روح قرار داده است؟<br />الف)روح القدس ـ روح الايمان ـ روح القوه<br />ب) روح القدس ـ روح الشهو‌ه ـ روح الحياه<br />ج)روح القوه ـ روح الشهوه ـروح الخلوه<br />د) الف و ب صحيح است.<br /><br />11)کفن ميت کداميک از گزينه‌های زير نيست؟<br />الف)لنگ ب)عمامه ج)سرتاسری د)جامه<br /><br /><br /><span style="font-size: 12.0pt; font-family: Wingdings;">&amp;</span><br />مأخذ :<br /><a href="http://web.peykeiran.com/new/iran/iran_news_body.aspx?ID=37426">پيک ايران</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-6859013015592669198?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-77112659383955913262007-02-05T03:45:00.000+03:302007-02-05T04:11:27.318+03:30<strong><span style="font-family:badr,verdana;font-size:130%;">جست‌و‌جوی ِ علّت‌العلل و سرّ الاسرار ِ واماندگی ِ ايران و ايرانی ؛ با تأمّلی بر « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک »<br /></span></strong><br />« سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » حاج زين‌العابدين مراغه‌ای ، يکی از ارزنده‌ترين و اثربخش‌ترين آثاری است که در دوره‌ی ِ مشروطه به بيداری ِ ايرانيان ياری ِ بسيار رسانده است . نگارش ِ کتاب در دوره‌ی ِ ناصری انجام پذيرفته ، امّا گويا نشر ِ آن در ميان ِ آزادی‌خواهان ِ ايران ، در چندساله‌ی ِ پيش از صدور ِ فرمان ِ مشروطيّت بوده باشد . چنان‌که ناظم‌الاسلام ِ کرمانی ، مؤلّف ِ « تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان » ، از اين کتاب در شرح ِ ماوقع ِ ذی‌حجّه‌ی ِ 1322 هـ . ق . ياد نموده ، و می‌نويسد : « کتاب ِ ابراهيم‌بيک تازه شايع شده بود و هرکس نسخه‌ی ِ آن را نداشت ... » [ بخش ِ اوّل ، ص 249 ] . از شرح ِ مؤلّف ِ « تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان » پيداست که « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » تأثير ِ عميقی بر اعضای ِ انجمن ِ مخفی ( که در همين ذی‌حجّه‌ی ِ 1322 تشکيل يافته بوده ) داشته <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_1" href="#_edn_hoghghe_1&2_1" name="_edn_hoghghe_1&2_ref1">[1]</a> ؛ و در نخستين جلسات ِ انجمن ، بخش‌هايی از اين کتاب خوانده می‌شده است .<br />برای ِ پی بردن به تأثير ِ عظيم ِ اين کتاب ، همين اندازه کافی است که امروز آن را يک‌بار به‌دقّت بخوانيم ، و تأثير ِ شگفت ِ آن را در خود ببينيم ! وقتی کتابی امروز تا اين اندازه ما را متأثّر می‌سازد ، پيداست که در خوانندگان ِ آن روزگار چه تأثير ِ ناباوری بر جای می‌نهاده است .<br />کتاب ِ ارزنده و بی‌مانند ِ مراغه‌ای را از جهات ِ گوناگون می‌توان و بايد مورد ِ نقد و بررسی قرار داد : 1 – به حيث ِ قالب و نوع ِ ادبی ِ آن ، که « سفرنامه – سياحت‌نامه » نويسی است 2 – از ديدگاه ِ داستان‌نويسی 3 – از نظر ِ زبانی 4 – به حيث ِ محتوی و مضمون .<br />تنها ايرادی که به لحاظ ِ ادبی به نظر ِ من می‌رسد ، در بخش ِ « آشنايی و ديدار با وجود ِ محترم » است ؛ آنجا که به نقل ِ سخنان ِ وجود ِ محترم در خصوص ِ « آيين ِ مملکت‌داری » پرداخته است [ در چاپ ِ جيبی ، از ص 92 تا ص 100 ] . اين بحث که به صورت ِ تمثيل و تشبيه ِ « مملکت و ارکان و اجزای ِ آن » به « شخص ِ آدمی و اخلاط ِ اربعه و اعضا و جوارح » بيان شده ، بی‌اندازه ملال‌آور است . ( شخصاً در دو يا سه بار خواندن ِ سياحت‌نامه ، هربار اين چند صفحه را وسط داده‌ام ؛ در حالی که بايد حدّ ِاقل يک‌بار می‌خواندم . شايد هم خوانده باشم ! )<br />جز همين يک فقره ، الباقی ِ متن در نهايت ِ ايجاز و ظرافت است ، و صرف ِ نظر از پاره‌ای ويژگی‌های ِ نثر ِ نويسنده – که ممکن است با معيارگونه‌های ِ رسمی ِ نگارش ِ فارسی برابر نباشد - ، بايد آن را از آثار ِ درجه اوّل ِ نثر ِ فارسی به شمار آورد .<br />در اين باره ، يعنی مسائل و مباحث ِ مربوط با ادبيّت ِ اثر ، جای ِ بحث و بررسی بسيار است ، امّا من صلاحيّت ِ پرداختن به آن را ندارم ؛ پس ، از آن درمی‌گذرم و به تأمّلی مختصر در محتوی و مضمون ِ می‌پردازم .<br /><br /><strong><u><span style="font-family:badr,verdana;font-size:125%;">ابراهيم‌بيک چه می‌بيند ؟<br /></span></u></strong>ابراهيم‌بيک ، تاجرزاده‌ی ِ ايرانی ِ ساکن ِ مصر ، بنا به توصيه‌ی ِ پدر ، که وی را به يک دوره گشت‌و‌گذار و سياحت برای ِ کسب ِ تجربه و شناخت ِ لازمه‌ی ِ زندگی و تجارت وصيّت نموده ، در سنين ِ 9 – 28 سالگی راهی ِ سفر ِ ايران می‌شود . افزون بر عمل به توصيه‌ی ِ پدر ، بزرگ‌ترين عاملی که وی را به اين سفر وامی‌دارد ، اخباری است که اينجا و آنجا از وضع ِ ايران می‌شنود و بنا به علاقه‌ی ِ شديدی که به زادگاه ِ نياکان و وطن ِ اصلی ِ خويش دارد از پذيرفتن و باور ِ اين خبرها که همه حاکی از فلاکت و پريشانی ِ ايران و ايرانی است سر باز می‌زند ؛ و همه را دروغ ، و ياوه‌های ِ خائنانه می‌شمرد .<br />پيش از ورود به ايران ، نخست در بندر ِ باطوم ، و سپس در تفليس و بادکوبه ( و عشق‌آباد ) با حال و روز ِ پريشان و اسفناک ِ ايرانيان ِ دربه‌در ِ جلای ِ‌وطن‌کرده ، که در آن شهرها به فعلگی و ادنی مشاغل ، و بسيارانی نيز به دزدی و گدايی تن‌داده‌اند ، و با اين حال و روز از ستم و زورگيری ِ گماشتگان ِ دولت ِ ايران نيز در امان نيستند ، مواجه می‌گردد ؛ و از لحظه‌ای که به خاک ِ وطن قدم می‌نهد جز ويرانی و فلاکت هيچ نمی‌بيند ، تا سرانجام که در پايان ِ سياحت ِ دردناک ِ خود ، از راه ِ ارس خاک ِ ايران را ترک گويد ...<br /><br />در مشاهدات ِ ابراهيم‌بيک ، رعيّت در فقر و زبونی و دروغ و خرافات و مرگ و بيماری و جهل و بی‌قانونی غوطه‌ورند ، و حکومتيان به ستمگاری و چاپيدن ِ اين رعيّت ِ مفلوک ، مشغول .<br />عمده‌ی ِ مفاسد و تباهی‌هايی را که ابراهيم‌بيک مشاهده نموده و به توصيف ِ آن پرداخته ، در چند عنوان ِ کلّی ِ زير می‌توان گزارش نمود :<br />1 – نبودن ِ راه‌های ِ مناسب ، و دشواری ِ آمد‌و‌شد ميان ِ شهرها . اگر‌هم فی‌المثل از مشهد تا طهران ، راه ِ درست‌و‌حسابی ، و کاروان‌سرا و آب‌انبار هست ، از آثار ِ دوره‌ی ِ صفوی – و به‌ويژه شاه‌عبّاس – است . و اين در حالی است که در همان روزگار ، در غالب ِ ممالک ِ فرنگ ، و حتّی در برخی ممالک ِ عثمانی ، وسيله‌ی ِ نقليّه‌ی ِ بين ِ شهری ، قطار است . تنها راه‌آهن ِ کشور در آن روزگار ، فاصله‌ی ِ کوتاه ِ تهران تا شاهزاده عبدالعظيم بوده : « طول ِ اين راه‌آهن کمتر از هفت ميل و در تمام ِ ممالک ِ ايران راه‌آهن عبارت از اين است ، که آن را هم يک کومپانی ِ بلژيک ساخته ، هرچند خيلی بی‌نظم است ، امّا خانه‌اش آباد ؛ باز از خرسواری هزار مرتبه بهتر است . » [ ص 55 ]<br />2 – رکود ِ فلاحت و تجارت ؛ و توقّف ِ سحرگونه‌ی ِ آن در محدوده‌ی ِ عادت‌زدگی و سنّت .<br />3 – نبودن ِ هيچ‌گونه کمپانی ِ تجاری .<br />4 – نبود ِ بيمارستان ، و شيوع ِ انواع ِ بيماری‌ها ، و کشتار ِ بيماری‌هايی مانند ِ آبله . <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_2" href="#_edn_hoghghe_1&2_2" name="_edn_hoghghe_1&2_ref2">[2]</a> ( و اين در حالی است که آبله‌کوبی از اقداماتی است که در دوره‌ی ِ کوتاه ِ صدارت ِ ميرزاتقی‌خان ِ اميرکبير ، در آغاز ِ عهد ِ ناصری صورت گرفته ؛ و زمان ِ سياحت ِ ابراهيم‌بيک ، بايد اواخر ِ دوره‌ی ِ ناصری بوده باشد ؛ يعنی دست ِ ‌کم چهل سال بعد ! )<br />5 – برائت ِ کلّی و جزئی ِ دارالاسلام از بهداشت و پاکيزگی ؛ که نمود ِ آشکار ِ آن ، وجود ِ حمّام‌های ِ خزينه است . <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_3" href="#_edn_hoghghe_1&2_3" name="_edn_hoghghe_1&2_ref3">[3]</a><br />6 – ويرانگی و بی‌رونقی ِ مساجد .<br />7 – نبود ِ مکتب و مدرسه ( به بيان ِ مؤلّف ، و قول ِ مشهور ِ آن روزگار : فابريک ِ آدم‌سازی ! )<br />8 – فساد ِ مطلق ِ دستگاه ِ حکومت .<br />9 – عدم ِ محض و مطلق ِ « حسّ ِ هم‌زيستی » و « حُبّ ِ وطن » . ( : « ابداً نظر ِ عمومی به سوی ِ اصلاح ِ امور ِ وطن معطوف نيست . هر کس از بزرگ و کوچک و غنی و فقير و عالم و جاهل ، منفرداً خر ِ خود را می‌چرانند . هيچ‌کس را پروای ِ ديگری نيست . احدی ، از منافع ِ مشترکه‌ی ِ وطن و ابنای ِ وطن سخن نمی‌گويد . گويی نه اين وطن از ايشان است ، و نه با همديگر هموطن‌اند . » [ ص 56 ] )<br /><br /><strong><u><span style="font-family:badr,verdana;font-size:125%;">ابراهيم‌بيک چه می‌گويد و چه راه ِ چاره‌ای سراغ کرده است ؟<br /></span></u></strong>ابراهيم‌بيک نامی است مستعارگونه ، و شخصيّتی است برساخته‌ی ِ نويسنده ؛ و به الگوی ِ خود ِ او . اين ترفند ، از زمره‌ی ِ شيوه‌های ِ معمول ِ اين‌گونه چيزنويسی‌هاست ، که نويسنده می‌خواهد خود را استتار کند <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_4" href="#_edn_hoghghe_1&2_4" name="_edn_hoghghe_1&2_ref4">[4]</a> ؛ و برای ِ اين منظور ، شخصيّتی جعل می‌کند ، و گپ‌و‌گفت‌های ِ خود را به او نسبت می‌دهد و از زبان ِ او بيان می‌کند ؛ و از اين طريق ، بر جاذبه‌ی ِ اثر نيز می‌افزايد .<br />با‌اين‌که مجموع ِ کتاب ( که به فاصله‌ی ِ چند سال به سه جلد رسيده ) شبه ِ رمان محسوب می‌شود ، نمی‌توان به‌قطع‌و‌يقين گفت که مراغه‌ای در آغاز چنين قصدی داشته ؛ بلکه به نظر ِ من اين‌گونه می‌رسد که سفری به ايران داشته ، و برای ِ گزارش ِ مشاهدات ِ خود ، که با نگاه ِ تند و زبان ِ بی‌پروای ِ انتقادی همراه بوده ، از اين قالب‌واره‌ی ِ ادبی بهره جسته است .<br />نگاه ِ ما در اين بحث و بررسی ، تنها متوجّه ِ بخش ِ نخست ِ متن است ؛ يعنی جلد ِ اوّل ِ « سياحت‌نامه » . <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_5" href="#_edn_hoghghe_1&2_5" name="_edn_hoghghe_1&2_ref5">[5]</a><br />تفاوت ِ اصلی و اساسی ِ « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » با آثاری از گونه‌ی ِ « سفرنامه‌ی ِ ناصر ِ خسرو » ، در دو چيز است : 1 . پرهيز از گزارش ِ جزئيّات ِ نامربوط 2 . نگاه ِ انتقادی ، و پرداختن به مسائل ِ اساسی ِ جامعه و کشور .<br />نکته‌ی ِ بسيار عجيب اين است که در شرح ِ حال ِ مؤلّف – به قلم ِ خود ِ او – ( ص 249 تا 254 ) ، هيچ اشاره‌ای به سفر ِ او به ايران نشده . وی تا حدود ِ 20 يا بيست‌و‌چند سالگی در ايران زيسته ، و سپس به قفقاز و گرجستان رفته ، تبعه‌ی ِ روس شده ، و بعد از چند سال ترک ِ تابعيّت ِ روس کرده و در استانبول ماندگاری گزيده است . برای ِ من باورکردنی نيست ( يا به‌عبارتی ، بسيار اعجاب‌انگيز است ) که مراغه‌ای بدون ِ انجام ِ چنين سفری ، توانسته باشد توصيفی اين‌چنين دقيق از وضع‌و‌حال ِ ايران و ايرانی ارائه نمايد .<br /><br />در‌هر‌حال ، نگاه ِ انتقادی ِ راوی به گونه‌ای است که از يک‌سو معايب و کژی‌ها را می‌بيند ، و از سوی ِ ديگر ، همزمان ، به بيان ِ راه ِ چاره می‌پردازد . در نظر ِ او ، ايرادها در اين چند بخش خلاصه می‌شود : جهل ِ عمومی ِ ملّت نسبت به حقوق ِ بشريّه ؛ سلطه‌ی ِ خرافات ، و چيرگی ِ شبه ِ عالمان بر ذهن و عين ِ توده‌ی ِ مردمان ؛ نبودن ِ مکتب و مدرسه ( = فابريک ِ آدم‌سازی ) ؛ بی‌قاعدگی ِ رفتار ِ حاکمان ، و ستم و زوربيشی ِ ايشان به رعيّت ؛ و از همه مهمّ‌تر : عدم ِ حسّ ِ هم‌وندی ( = هم‌وطنی ) ، و فقدان ِ حُبّ ِ وطن .<br />پس از پايان‌يافتن ِ متن ِ مجلّد ِ نخست ، يک صفحه و نيم مطلبی آمده ، با عنوان ِ « نويسنده می‌افزايد » ، که در آن نويسنده برای ِ نجات ِ کشتی ِ ايران ، تدابير ِ هشت‌گانه‌ای به شرح ِ زير برمی‌شمارد :<br />« اوّل : به اتّفاق و اتّحاد ِ ملّت در يک نقطه . دوّم : واجب‌دانستن ِ اطاعت ِ اوامر و احکام ِ پادشاه . سوّم : دامن‌افشاندن ِ عموم ِ ملّت به منافع ِ شخصيّه ؛ خصوصاً اوليای ِ دولت . چهارم : ترجيح‌دادن ِ نيک‌نامی به لذايذ ِ نفسانيّه . پنجم : جمع‌شدن ِ برادرانه و برابرانه در مجلس ِ شورا . ششم : تحت ِ قانون درآوردن ِ هر عمل را ، جداگانه . هفتم : اجرا کردن ِ احکام ِ آن قوانين ، به‌مساوات و بدون ِ استثنا . هشتم : چنان‌که در اين ايّام در السنه ضرب‌المثل و متداول است ، باز‌کردن ِ فابريک ِ آدم‌سازی ؛ يعنی مکاتب و مدارس ِ جديده ، برای ِ تحصيل ِ علوم و فنون ِ متداوله ... » [ ص 213 ]<br /><span style="font-family:Webdings; font-size:14pt;">2</span><br />راه ِ حلّی که مراغه‌ای ارائه می‌کند ، در آن شرايط ، نهايت ِ چاره‌انديشی بوده . ديگرانی هم که در آن روزگار در انديشه‌ی ِ اصلاح ِ امور ِ ايران بوده‌اند ، غالباً فراتر از اين نمی‌انديشيده‌اند ( مگر اندکی از انديشمندان ِ بزرگی که به اصل ِ سرّ الاسرار ِ بيچارگی و زبونی ِ ايران و ايرانی پی برده بوده‌اند ... ) ، و بلکه اصولاً در جنبشی که حاصل ِ آن صدور ِ فرمان ِ مشروطيّت بوده ، کمابيش ، جز همين تدابير در نظر نبوده : عدالت‌خانه و مجلس ِ شورا .<br />از « آن اندک انديشمندان » منظورم به کسانی است که همراه و همزمان با اين تدابير و چاره‌انديشی‌ها ، ذهن‌شان به نقطه‌ای ديگر نيز معطوف بوده . اينان ، اگرچه نه به ژرفا و آشکارگی ِ امروز ، به اين حقيقت پی برده بودند ، که ريشه و علّت‌العلل ِ زبونی ِ ايران چيزی نيست جز دين ِ مبين ِ اسلام .<br />در باره‌ی ِ انديشه‌ها و آراء ِ انديشمندان ِ دوره‌ی ِ مشروطه و پيش از آن ، پژوهش‌هايی انجام گرفته و آثاری ارائه شده ؛ امّا متأسّفانه نگارنده از اين آثار ، اغلب جز نامی نشنيده‌ام ؛ بلکه حتّی از کتب ِ اصلی و اساسی ِ آن دوران نيز ، جز 5 – 4 عنوان <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_6" href="#_edn_hoghghe_1&2_6" name="_edn_hoghghe_1&2_ref6">[6]</a> ، چيزی به‌دست ندارم ؛ مگر در اين اواخر ، که به برکت ِ اينترنت ، موفّق به خواندن ِ <a href="http://efsha.no-ip.org/farsi/books/maktoobat.htm" target="_blank">« مکتوبات » ِ آخوندزاده</a> شده‌ام !<br />با همين مطالعه‌ی ِ اندک ، و تأمّلات ِ چندين‌ساله ، به اين نظر رسيده‌ام که آن بخش و جلوه از حنبش ِ مشروطه‌خواهی ، که طیّ ِ يکی‌دو سال ِ پيش از صدور ِ فرمان ِ مشروطيّت اوج گرفته و به نتيجه‌ی ِ بسيار ارزنده‌ی ِ « مشروطيّت » دست يافته ، نمی‌تواند نشانگر ِ اصل و تمامی ِ آرمان ِ جنبش ِ بيداری بوده باشد . ظاهراً ، از بزرگ‌ترين و دقيق‌ترين منابع ِ دو ساله‌ی ِ 1322 تا 1324 هـ . ق . ، يکی همين « تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان » اثر ِ ناظم‌الاسلام ِ کرمانی باشد . می‌توان حدس زد که وی به سبب ِ پيوستگی با علمای ِ آن دوره ( يعنی حوزه‌ی ِ روحانيّت ِ شيعی ) ، و به‌ويژه سيّد محمّد ِ طباطبايی ، بيشتر شاهد و روايت‌گر ِ مسائل و وقايعی بوده که در همين بخش و حيطه جريان داشته <a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_7" href="#_edn_hoghghe_1&2_7" name="_edn_hoghghe_1&2_ref7">[7]</a> ؛ امّا ، به‌طور ِ کلّی نيز ، به نظر می‌رسد که - به‌نوعی – در رهبری ِ جنبش ، تغيير و تحوّلی صورت گرفته و از دست ِ آزادانديشان به دست ِ به‌اصطلاح روحانيّون ِ مترقّی افتاده بوده است . البتّه ، و با توجّه به مخالفت‌های ِ شديد ِ اعلم‌العلمای ِ تهران - شيخ فضل‌الله نوری - با مشروطه ، می‌توان دانست که همين مقدار تغيير و تحوّل نيز ، ابداً با منافع ِ اسلام هم سويی نداشته ، و بلکه منافع ِ قوم را به مخاطره نيز افکنده بوده است .<br /><br />از آن دسته انديشمندان ِ مخالف ِ دين ، بوده‌اند برجستگانی چون آخوندزاده ، که دين‌ستيزی‌شان مبتنی بر شناخت ِ دقيق و عميق ِ دين ِ مبين بوده ؛ امّا بيشترينه‌ی ِ ايشان کافران ِ متّکی به قياس بوده‌اند . در اين دوران ِ خاص ، نوعی نگاه و روی‌کرد به ايران ِ پيش از هجوم و چيرگی ِ اسلام پديد آمده ، و سنجش ِ دو دنيای ِ متفاوت ِ پيش از اسلام و دوره‌ی ِ اسلامی ، باعث ِ بيداری ِ اذهان ِ ايرانی می‌شده است . منظورم به سنجش‌گری ِ گسترده و همراه با بررسی و تحليل است ؛ و گر نه ، اشکال ِ سنجش‌های ِ موردی و متفرّد از همان آغاز ِ تحقّق ِ چيرگی ِ اسلام بر ايران ، وجود داشته ؛ و از اين‌رو ، در کهن‌ترين آثار ِ بازمانده‌ی ِ فارسی و عربی نيز ، می‌توان نمونه‌های ِ آن را يافت .<br />همزمان ، و - يا درست‌تر بگوييم : - پيش از اين پديده ، پديده‌ی ِ « آشنايی با مغرب‌زمين » نيز ، زمينه‌ساز ِ مقايسه و سنجش بوده ، و به ذهن ِ خواب‌رفته‌ی ِ انسان ِ ايرانی تلنگری جدّی وارد می‌آورده است . امّا به نظر ِ من ، اين سنجش و تأمّل ، به اندازه‌ی ِ سنجش ِ ايران ِ ايرانی با ايران ِ اسلامی رهنمون به ترديد و کفر نبوده است ؛ و چه بسا ، ذهن ِ متأمّل بيشتر متوجّه ِ پيشرفت‌های ِ مادّی و صناعی ِ مغرب‌زمين بوده ، و از آنجا که - به‌گونه‌ای بديهی - اين پيشرفت‌ها نمی‌توانسته است برآمده از آيين ِ متفاوت ( مسيحيّت ) تلقّی شود ، غالباً اين رخوه‌ی ِ ذهنی را در پی داشته ، يا می‌توانسته داشته باشد ، که : « پس اين دين ِ اسلام نيست که مانع ِ پيشرفت ِ ماست . » !<br /><br /><strong><u><span style="font-family:badr,verdana;font-size:125%;">نکته‌ی ِ اصلی ِ مورد ِ نظر ِ نگارنده<br /></span></u></strong>راوی ِ « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » هرگز انگشت ِ اتّهام بر دين نمی‌نهد . وي يک مسلمان ( شيعی ) ِ کاملاً مؤمن و معتقد است : سفرش را از زيارت ِ امام ِ هشتم ِ شيعيان آغاز می‌کند ؛ زيارت‌نامه می‌خواند ؛ ( در همين ارض ِ اقدس ِ رضوی ، برای ِ « مُتعه‌کردن » شرط می‌کند که مهماندارش سوگند ياد کند که عدّه‌ی ِ زن تمام شده ! و چون مهماندار نمی‌پذيرد ، منصرف می‌شود . ) ؛ نمازش را اوّل ِ وقت می‌خواند ؛ به هر شهری می‌رسد ، اوّل سراغ ِ مسجد را می‌گيرد – يا به هر حال ، مسجد روی دارد و بر حالت ِ کساد و ويرانی ِ مساجد فرياد ِ ندبه سر می‌دهد ؛ در تهران ، اوّل به زيارت ِ شهزاده عبدالعظيم می‌رود ؛ و خلاصه همه جا دم از اسلام ِ راستين می‌زند ، و چه از زبان ِ خود و چه از بيان ِ « وجود ِ محترم » ( ميرزا علی‌خان امين‌الدّوله ) قوانين ِ خوب ِ فرنگان را مأخوذ از اسلام و قرآن می‌شمرد ؛ و به‌جدّ بر اين باور يا دعوی پای می‌فشارد که : اگر قوانين و احکام ِ شرع ِ مبين به‌درستی اجرا گردد همه‌ی ِ مشکلات ِ وطن حل می‌شود !<br /><br />کاش راوی ( که از اين منظر ، همان شخص ِ زين‌العابدين ِ مراغه‌ای است ) عمری دويست‌ساله می‌داشت و دوران ِ ما را درک می‌کرد ، و با دو چشمان ِ سر ِ خود می‌ديد که اجرای ِ قوانين ِ اسلام ، چه روزگار ِ فلاکت‌بار و چه دنيای ِ زشت و پلشت ، و چه زبونی ِ هولناکی در جهان برای ِ ما بيچارگان ِ اسلام‌پناه رقم زده است .<br />امّا آنچه در انديشه‌ی ِ راوی ( مراغه‌ای ) بسيار درخورند ِ تأمّل می‌نمايد ، اين است که وی – با وجود ِ باور به اين دعوی ِ سخيف و فاقد ِ هرگونه بنيان ، باز – مدام سنگ ِ محک را در غرب جست‌و‌جو می‌کند ، و ابداً به نمونه‌های ِ اسلامی – خواه سنّی ، خواه شيعی – روی نمی‌آورد . فی‌المثل آنجا که در شاهرود با عبور ِ پُر‌کبکبه‌دبدبه‌ی ِ خان ِ حاکم روبه‌رو می‌شود ، که « سی‌چهل نفر با چوب‌دست‌های ِ بلند ، به رديف ِ نظام از دو طرف » او را مشايعت می‌کنند و فرياد ِ « دور باش » سر می‌دهند ، و همگان بايد به هنگام ِ عبور ِ وی تعظيم کنند ( ص 43 ) ، در نقد و ردّ ِ اين پديده‌ی ِ بی معنی و اين سنّت ِ زشت ، به فقرات و نمونه‌هايی از رفتار ِ خلفا و – بنا به شيعه‌بودن – ائمّه ، استناد نمی‌جويد ؛ بلکه رفتار ِ حاکم ِ لندن را به‌ياد می‌آورد : « گفتم : آباد باشی ايران . حاکم ِ شهری مانند ِ لندن که دارای ِ هفت‌ميليون جمعيّت است ، از هر‌جا تنها می‌گذرد و احدی اعتنا به شأن ِ او نمی‌کند . ماشاءالله حاکم ِ يک ولايت ِ کوچک ِ ما اينقدر جلال و جمعيّت دارد . سلطنت بايد اين‌طور باشد ! » [ ص 44 ] اين فقره ، و بسيار شواهد ِ ديگر در سر‌تا‌پای ِ سياحت‌نامه ، که حتّی در يک مورد به رفتار و شيوه‌ی ِ اسلاميان استناد نمی‌شود ، به‌درستی نشان می‌دهد که اسلام‌باوری ِ راوی در حدّ ِ شعار و لقلقه‌ی ِ زبان بيش نيست .<br />گمان ِ نگارنده اين است که مراغه‌ای در اظهار ِ اين سخيفه – که : « با اجرای ِ قوانين ِ اسلام ، مشکلات رفع می‌گردد » ، و : « فرنگان قوانين ِ خوب‌شان را از قرآن و احاديث اخذ نموده‌اند » - ، بيش و پيش از آن که باورمند باشد ، پيرو و تکرارکننده‌ی ِ موردی از موارد ِ « باب ِ طبع ِ زمانه » ( مد ِ روز ) بوده است .<br />تصوّر می‌کنم که اين از اثرات ِ سيّد جمال‌الدّين ِ اسدآبادی است . اسدآبادی ( که من هنوز در باره‌ی ِ اصل ِ انگيزه‌ی ِ او ترديد دارم و به يک نظر و نتيجه‌ی ِ نهايی نرسيده‌ام ) آخرين تير ِ ترکش ِ اسلام به‌شمار می‌رود . وی ، در فضا و شرايطی که همه چيز برای ِ متّهم‌نمودن ِ اسلام فراهم آمده ، ظهور می‌کند ، و دانسته يا ندانسته ، يکی از بزرگ‌ترين ضربات ِ تاريخی را به پيکر ِ جنبش‌های ِ بيداری ِ ممالک ِ تحت ِ سلطه‌ی ِ اسلام وارد می‌سازد . نگاه‌ها و توجّه‌ها را به انحراف می‌کشد ؛ و موفّق به القای ِ اين ياوه‌ی ِ فريبناک می‌گردد ، که : زبونی ِ ممالک ِ اسلاميّه ، ريشه در پراکندگی ِ امّت ، و عدم ِ اجرای ِ احکام و قوانين ِ محمّديّه دارد ؛ و چنان‌چه اتّحاد ِ اسلامی و اجرای ِ دقيق و درست ِ شرع ِ نبوی امکان‌پذير گردد ، دوره‌ی ِ ضعف و زبونی ِ ملل ِ اسلاميّه به پايان خواهد رسيد .<br />بر اين اساس است که من هرگونه روی‌کرد به چنين باوری را از زمره‌ی ِ تأثيرات ِ وی می‌شمرم . متأسّفانه ، اثرات ِ شوم ِ دعاوی ِ سيّدجمال قربانی‌های ِ بسيار گرفته است . برای ِ نمونه‌ی ِ آن می‌توان به محمّد اقبال ِ لاهوری در هند – پاکستان ، و علی شريعتی در ايران اشاره نمود .<br />حکومت ِ الهی ِ امام خمينی ، يک بار و برای ِ هميشه ، به اين ياوه‌سرايی پايان داد !<br />اکنون ديگر هيچ کس شک ندارد که انواع ِ اسلام ، از کلّی و جزئی ، امتحان ِ خود را پس داده است .<br /><br /><span style="font-size: 10.5pt; font-family: Wingdings;">q</span><br />به گونه‌ای ديگر نيز ، می‌توان به استناد ِ « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » به اصل ِ موضوع بازگشت . جامعه‌ی ِ ايران ِ عصر ِ ابراهيم‌بيک ، با جامعه‌ی ِ امروز ، تفاوت‌های ِ کاملاً اساسی ، و البتّه ، يگانگی‌های ِ کاملاً آشکار نيز دارد .<br />ابراهيم‌بيک ( مراغه‌ای ) خواهان ِ بهره‌مندی و برخورداری از دانش و فنون ِ مغرب‌زمين است . به روزگار ِ وی ، مدرسه نداشته‌ايم ، راه‌آهن و آسفالت و جادّه و لوله‌کشی ِ آب و ... و ... نداشته‌ايم ؛ و امروز داريم : مدرسه داريم ، دانشکاه داريم ، راه‌آهن داريم ، پل و جادّه و آسفالت و ماشين داريم ، برق و راديو و تلويزيون و اينترنت داريم ؛ و هيچ چيز از صناعات ِ غربيّه نيست که امروزه در اين کشور ساری و جاری و شناخته نباشد . امّا ، باز هم « همچنان اندر خم ِ يک کوچه‌ايم » !<br /><br />اين فقط به يک معناست : علّت ِ زبونی ِ ما اين چيزها – و نداشتن ِ آن – نبوده . علّت ِ بيچارگی‌مان ، اتّفاقاً به « داشتن » است . اگر پی برده ، دريافته ، و پذيرفته باشيم که علّت ِ زبونی و پس‌مانی ِ ما در « نداشته‌ها » ی‌مان نبوده ، پس لابد بايد در « داشته‌ها » ی‌مان باشد !<br />تنها چيزی که آن روز داشته‌ايم و اکنون نيز به‌وفور داريم ، « اسلام ِ ناب ِ محمّدی » است .<br /><br /><span style="font-family: Wingdings; font-size:14pt;">%</span><br />به هزار زبان می‌گويم و به دوهزار گوش نمی‌شنويد ، که : اين وامانده جايی نمی‌رود . يک‌بار محض ِ امتحان ، اين نکبات را از زندگی ِ خود بزداييد . اگر بعد از بيست‌سال باز همان بوديد که بوده‌ايد ، دوباره قرآن بر لب ِ طاقچه نهيد و آخوند بر سر ِ خود نشانيد و در همين گنداک فرو رويد ...<br />امّا من يقين دارم که اگر حتّی به مدّت ِ دو روز هم اسلام را ترک کنيد ، ديگر هرگز به آن باز نمی‌گرديد مسلمين !!<br /><br /><br /><span style="font-size:78%;">850702</span><br /><br /><span style="font-size: 12.0pt; font-family: Wingdings;">&amp;</span><br />ايران ِ امروز ، 1907 – 1906 . نوشته‌ی ِ اوژن اوبن ( وزير‌مختار ِ فرانسه در ايران ، از 1905 م . ) . ترجمه و حواشی و توضيحات از علی‌اصغر سعيدی . کتاب‌فروشی زوّار . چاپ ِ اوّل ، 1362 .<br />تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان . به قلم ِ ناظم‌الاسلام ِ کرمانی . به اهتمام ِ علی‌اکبر سعيدی سيرجانی . انتشارات ِ آگاه . چاپ ِ سوّم ، شهريورماه ِ 1361 . ( چاپ ِ اوّل : بنياد ِ فرهنگ ِ ايران ، 1346 . چاپ ِ دوّم : انتشارات ِ آگاه و لوح ، 1357 . )<br />تاريخ ِ مشروطه . نوشته‌ی ِ احمد کسروی . انتشارات ِ اميرکبير .<br />سفرنامه‌ی ِ پولاک « ايران و ايرانيان » . نوشته‌ی ِ ياکوب ادوارد پولاک . ترجمه‌ی ِ کيکاووس جهانداری . انتشارات ِ خوارزمی . ( چاپ ِ اوّل ِ متن ِ آلمانی ، 1865 م . : بروکهاوس – لايپزيک / چاپ ِ اوّل ِ ترجمه‌ی ِ فارسی ، تيرماه ِ 1361 هـ . ش . – تهران ) چاپ ِ دوّم ، آبان‌ماه 1368 . ( تعداد : 5000 نسخه )<br />سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک . زين‌العابدين مراغه‌ای . چاپ ِ جيبی . انتشارات ِ ... ( کتاب دم ِ دست‌ام بوده ؛ همين لحظه که لازم‌اش دارم نيست ! )<br /><br /><span style="font-family: Wingdings; font-size:16pt;">?</span><br /><strong><span style="font-family:badr,verdana;font-size:120%;">پابرگ‌ها :</span></strong><br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_1" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref1" name="_edn_hoghghe_1&2_1">[1]</a> بنگريد به « تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان » ، ج 1 ص 249 .<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_2" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref2" name="_edn_hoghghe_1&2_2">[2]</a> رک : بخش ِ سياحت ِ مرند ( ص 176 و بعد ) .<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_3" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref3" name="_edn_hoghghe_1&2_3">[3]</a> بنگريد به شرح ِ حمّام رفتن ِ ابراهيم‌بيک و يوسف‌عمو در ارض ِ قدس ِ رضوی ؛ مشهد ( ص 35 ) .<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_4" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref4" name="_edn_hoghghe_1&2_4">[4]</a> « جلد ِ اوّل و دوّم ِ کتاب نشانی از نويسنده‌ی ِ آن به‌دست نمی‌دهد ، امّا در جلد ِ سوّم ، نويسنده خود را به نام ِ حاجی زين‌العابدين مراغه‌ای ، بازرگان ِ ساکن ِ اسلامبول ، معرّفی می‌کند ... » ( باقر مؤمنی . ملحقات ِ کتاب ، ص 249 . )<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_5" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref5" name="_edn_hoghghe_1&2_5">[5]</a> من از دو مجلّد ِ ديگر ِ کتاب نسخه‌ای ندارم ، و اصلاً آگهی ندارم که اين دو بخش در ايران منتشر شده يا نه . آنچه به نام ِ « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » شهرت دارد ، همين جلد ِ اوّل ِ کتاب است ...<br />پس‌نگاره : به بخش‌های ِ پيوست ِ کتاب توجّه نکرده بودم . حين ِ نگارش ، اين بخش ، و به‌ويژه آنچه را که در معرّفی ِ نويسنده و اثر ِ سه جلدی ِ او ، از نوشته‌ی ِ باقر مؤمنی آمده ، مطالعه کردم . بنا به اين نوشته ، مجلّدات ِ دوّم و سوّم در ايران چاپ نشده است ...<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_6" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref6" name="_edn_hoghghe_1&2_6">[6]</a> همين « سياحت‌نامه‌ی ِ ابراهيم‌بيک » ، « تاريخ ِ بيداری ِ ايرانيان » ، « تاريخ ِ مشروطه » احمد کسروی ؛ و دو سفرنامه از فرنگان : « سفرنامه‌ی ِ پولاک » ، و « ايران ِ امروز ، 1907 – 1906 » ( اوژن اوبن . وزير مختار ِ فرانسه در ايران ، از 1905 م . ) ، ...<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_hoghghe_1&2_7" href="#_edn_hoghghe_1&2_ref7" name="_edn_hoghghe_1&2_7">[7]</a> تا آنجا که حافظه‌ام ياری می‌کند – و به فهرست ِ اعلام ِ مندرج در پايان ِ هريک از مجلّدات هم نگاهی کرده‌ام – در هيچ جای ِ اين اثر ِ بزرگ ، نامی از ميرزا فتحعلی آخوندزاده به چشم نمی‌خورد !...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-7711265938395591326?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1156810944893525632006-08-29T03:39:00.002+03:302010-12-19T11:29:16.801+03:30<a href="http://r0ozonline.com/02article/017308.shtml" target="_blank">بازگشت فرانسه به گـُليسم (احسان نراقي)</a><br /><br />نقش آفريني فرانسه در حل و فصل بحران لبنان، در برگيرنده درس هاي مهمي براي سياست خارجي ايران است. شيوه برخورد با بحران لبنان را، مي توان نشانه ای از رويکرد فرانسه به سياست ها و روش ژنرال دوگل تلقي کرد. سياسي که وجه مشخص آن، استقلال در برابر سياست هاي ايالات متحده بود.<br /><br />دولت فرانسه از همان ابتداي بحران اخير، با در پيش گرفتن سياستي مستقل از سياست "پشتيباني بي چون چراي" آمريکا از دولت اسراييل، تلاش خود را در جهت برقراري هر چه سريع تر آتش بس در لبنان متمرکز نمود. اين در حالي بود که دولت آمريکا، از ابتدا تمايل داشت که آتش بس تا زماني که ارتش اسراييل موفق به انهدام پايگاه هاي حزب الله در لبنان شود به تعويق افتد. در پي برقراري آتش بس نيز، سياست فرانسه در مورد اعزام نيروهاي بين المللي به مرز لبنان و اسراييل آن بود که اين نيروها، صرفاً نقش جلوگيري از درگيري نظامي طرفين را ايفا کنند، و نه کمک به خلع سلاح قهرآميز حزب الله که مورد علاقه دولت هاي اسراييل و آمريکا بود. در همين ارتباط، دو روز پيش ژاک شيراک طي سخنراني خود در مورد اعزام نيروهاي حافظ صلح فرانسوي به لبنان، تأکيد کرد که خلع سلاح حزب الله، بايد تنها و تنها توسط دولت لبنان و از طريق صلح آميز صورت بگيرد، و نه با دخالت نيروهاي فرانسوي يا ساير نيروهاي خارجي.<br /><br />تأکيد فرانسوي ها بر حفظ سياست خارجي مستقل خود در مقابل ايالات متحده، تمايلي بود که در زمان حمله آمريکا به عراق نيز به وضوح خودنمايي کرد. زماني که فرانسه و آلمان از مشارکت در حمله به عراق خودداري کردند، و البته گذشت زمان نيز درستي نظرات آنها را در مخالفت با اين حمله به اثبات رسانيد.<br /><br />به نظر مي رسد که مواضع مستقل دولت فرانسه در مورد لبنان، حمايت اکثريت مردم اين کشور را نيز با خود داشته باشد که با قربانيان حملات ارتش اسراييل به لبنان ابراز همدردي مي کنند. در حقيقت، درگيري هاي اخير خاور نزديک، ثابت کرد که دولت اسراييل به واسطه حمايت هاي هميشگي و بي پايان غرب – که به نوعي مي توان آن را ناشي از "عذاب وجدان" غرب از بابت فاجعه هولوکاست دانست – دچار نوعي زياده خواهي مهار ناپذير شده است و حدي براي استفاده از زور براي نيل به سياست هاي خود نمي شناسد. در حالي که به عنوان نمونه، در بحران اخير، هيچ توجيه اخلاقي و قانوني براي اين حجم از کشتار و تخريب عليه مردم لبنان – در حالي که طرف جنگ اسراييل يک گروه شبه نظامي لبناني بود که شهروندان غير نظامي لبنان هيچ مسووليتي در قبال عمليات آنها ندارند –وجود نداشت.<br /><br />البته واکنش رييس جمهور فرانسه پس از صدور قطعنامه 1771 شوراي امنيت در مورد برقراري آتش بس در لبنان، با مدتي تأخير صورت گرفت؛ تأخيري که هدف از آن، انجام رايزني هاي لازم براي مشخص شدن وظايف و اختيارات نيروهاي حافظ صلح بين المللي در لبنان بود. لازم به توضيح است که نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل، کمتر مجاز به درگير شدن نظامي با طرفين مخاصمه هستند و از اين رو، عملاً از امکان تأثيرگذاري کمي برخوردارند. به همين دليل بود که فرانسه، پيش از اعزام نيرو به لبنان مايل بود که با انجام رايزني هاي مختلف، از اختيارات کافي نيروهاي خود در لبنان مطمئن شود.<br /><br />در نهايت، اکنون مي توان گفت که برآيند تحولات منطقه در جهت برقراري آتش بس و اعزام نيروهاي حافظ صلح بين المللي به لبنان، به سمتي بوده که دولت اسراييل، در پي عدم توفيق عمليات نظامي خود در خاک همسايه شمالي و مواجه شدن با موجي از محکوميت افکار عمومي جهان، امکان پيش بردن سياست هاي منطقه اي خود با اتکاي پشتيباني مطلق آمريکا را از دست داده است. اين، درس مهمي است که دولتمردان اسراييل بايد از وقايع اخير منطقه بگيرند.<br /><br />اما در عين حال، اين وقايع، حاوي درس هاي بسيار مهمي نيز براي تصميم گيران سياست خارجي ايران است. مهم ترين درس در اين ميان، "مطلق" نبودن سيطره آمريکا بر فضاي تصميم گيري هاي جامعه جهاني است. در حقيقت همان طور که آمريکا در بحران لبنان مجبور شد از خواست اوليه خود – يکسره شده تکليف لبنان توسط عمليات ارتش اسراييل – عقب نشيني کند و به راه حل فرانسه تن بدهد، در ساير بحران هاي جهاني نيز امکان تکرار فرآيندهايي کمابيش مشابه – ولو با شدت کمتر – وجود دارد. به طور مشخص، بايد تأکيد کرد که در ارتباط با مهم ترين بحران سياست خارجي ايران – پرونده هسته اي – نيز، فرض سيطره مطلق آمريکا بر تصميم گيري هاي جامعه جهاني، از اساس نادرست است.<br /><br />در خصوص پرونده هسته اي، در اروپا نظراتي متفاوت با ديدگاه ايالات متحده وجود دارد که بيشتر از راه حل هاي مورد تمايل دولت آمريکا با منافع ملي ما سازگار هستند. مهمتر آن که، علاوه بر روسيه و چين، اتحاديه اروپا هم در ارتباط با نحوه حل و فصل بحران هسته اي ايران از اهرم هاي تأثيرگذاري برخوردار است که امکان به کارگيري آنها را دارد.<br /><br />در چنين شرايطي، نهايت بي تدبيري مسوولان جمهوري اسلامي خواهد بود که با سد کردن راه هر گونه توافق و ميانجيگري در خصوص پرونده هسته اي و در شرايط وجود تفاوت هاي جدي در رويکرد آمريکا و اروپا نسبت به ايران، باعث کم اثر شدن صداهاي متفاوت با صداي آمريکا در جامعه جهاني شوند و نهايتاً، سرنوشت اين پرونده و ملت ايران را به دست نومحافظه کاران حاکم بر ايالات متحده بسپارند.<br /><br /><a href="http://r0ozonline.com/02article/017308.shtml" target="_blank">http://r0ozonline.com/02article/017308.shtml</a><br /><br /><span style="font-family: Wingdings; font-size:16pt; color:#462300">?</span><br />با اين که نوشته ، به حيث ِ حروف‌نگاری ، با معيارهای ِ من برابری نداشت ، از همسو کردن ِ نگارش خودداری کردم . ( م . سهرابی )<br /><br />نوشتک من در اين باره:<br /><a href="http://yadgarefarda.blogspot.com/2006/08/blog-post_28.html">http://yadgarefarda.blogspot.com/2006/08/blog-post_28.html</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-115681094489352563?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1155004255782843112006-08-08T05:58:00.000+03:302007-05-19T06:21:18.135+03:30پاره‌متنی را که از حاشيه‌ی ِ « تار‌يخ ادبيّات . برتلس » <a href="http://fardayerowshan.blogspot.com/2006/07/blog-post_115405338258415273.html" target="_blank">نقل کرده بودم</a> ، در چاپی از « تار‌يخ ِ سيستان » که داستان‌نويس ِ هم‌روزگارمان ، کوشنده‌ی ِ ستودنی : جعفر مدرّس صادقی ، ارائه نموده ، يافتم [ کتاب را امشب از دوستی امانت گرفتم . ] و با آورده‌ی ِ سيروس ايزدی مقابله نمودم ؛ تفاوتی در کار بود و نبود !! ( ايزدی ، مشخّصات ِ مأخذ ِ خود را ذکر ننموده ؛ امّا ، به‌احتمال ِ‌قوی ، از « تاريخ ِ سيستان » تصحيح ِ ملک‌الشّعراء بهار بهره جسته ؛ و مأخذ ِ مدرّس صادقی نيز همين چاپ ِ بهار است . تا آنجا که من آگهی دارم – و از مقدّمه‌ی ِ سيروس ايزدی برمی‌آيد - ، از « تاريخ ِ سيستان » دو چاپ بيشتر نداشته‌ايم : يکی به صورت ِ پاورقی در روزنامه‌ی ِ « ايران ِ قديم » - از سال ِ 1881 تا 1885 ِ ميلادی [ رک : مقدّمه‌ی ِ مدرّس صادقی ، ص شانزده . از اين چاپ اطّلاع نداشتم ! ] ، و ديگر ، چاپ ِ کامل و يک‌جای ِ متن توسّط ِ بهار ، در 1314 شمسی ؛ که متأسّفانه آن را ندارم و نديده‌ام . )<br />به نظرم آمد که در نقل ِ سيروس ايزدی ، مطلب اندککی بريده می‌نمايد ؛ از اين‌رو ، در اينجا ، همان پاره از متن را با يکی دو سطر بيشتر در آغاز و پايان ، می‌آورم .<br /><span style="font-size: 11.0pt; font-family: Wingdings; color:#462300;">q</span><br />دو يادآوری :<br />1 . جعفر مدرّس صادقی ، چند عنوان ِ ديگر از متون ِ کهن ِ فارسی را نيز به شيوه‌ی ِ خود ( که در مقدّمه‌ی ِ عمومی ِ اين دست آثار ، با عنوان ِ « بازخوانی ِ متون » درباره‌ی ِ آن توضيح داده ) انتشار داده است . من به برخی از گوشه‌های ِ اين شيوه انتقادهايی دارم ؛ امّا ، در مجموع ، کار ِ وی را بسيار ارزنده ، و در زمره‌ی ِ ضروريّات ِ ادبی ِ زمانه می‌شمرم ؛ و برای‌اش تندرستی و سربلندی ِ هرچه بيشتر آرزو می‌کنم . ايدون باد .<br />2 . سطر ِ پايانی ، که در نقل ِ ايزدی نيامده ، به نظر ِ من اهمّيّت ِ ويژه دارد . خنده‌ی ِ اين موجود ِ اهريمنی از جنس ِ خنده‌ی ِ « ضحّاک » است . از جنس ِ خنده‌هايی که در اين 27 سال ، روز و شب ديده‌ايم و می‌بينيم !..<br />و اين‌هم متن ِ پاره‌ی ِ مورد ِ نظر ، به نقل از « تاريخ ِ سيستان » ، چاپ ِ جعفر مدرّس صادقی :<br /><br /><span style="font-size: 15.0pt; font-family: Wingdings; color:#462300;">$</span><br /><br /><span style="font-family:badr,verdana;font-size:130%;"><strong>ديدار با اهريمن</strong></span><br />چون سال ِ سی‌ام از هجرت ِ مصطفا اندر آمد ، عبدالله ابن عامر ابن کُرَيز ، مُجاشِع را به سيستان فرستاد و حرب کردند و بسيار از مسلمانان کُشتند و مُجاشِع بازگشت .<br />چون خبر ِ مجاشع به نزديک ِ عثمان رسيد که او از سيستان بازگشت بر آن حال ، ربيع ابن زياد را با سپاهی بفرستاد سوی ِ عبدالله ابن عامر ، که « اين را به سيستان فرست ! »<br />عبدالله او را بفرستاد به سيستان . به پهره‌ی ِ کرمان برسيد ، آن را به صلح بدادند و از آنجا به جالق [شد] . مهتر ِ آن با او صلح کرد . باز ، ربيع او را گفتا « مرا سوی ِ سيستان راه بايد نمود . »<br />گفت : « اينک راه ! چون از هيرمند بگذری ، ريگ بينی و از ريگ بگذری ، سنگريزه بينی . از آنجا خود قلعه و قَصَبه پيداست . »<br />ربيع رفت و سپاه برگرفت ، هيرمند بگذاشت . سپاه ِ سيستان بيرون آمد پيش ، حربی سخت کردند و بسيار از هردو گروه کُشته شد و از مسلمانان بيشتر کُشته شد . باز ، مسلمانان نيز حمله کردند ، مردم ِ سيستان به مدينه بازگشتند .<br />پس شاه ِ سيستان – ايران ابن رستم ابن آزادخو ابن بختيار – موبد ِ موبدان را و بزرگان را پيش خواند و گفت « اين کاری نيست که به روزی و سالی و به هزار بخواهد گذشت . و اندر کتاب‌ها پيداست و اين دين و اين روزگار تا ساليان باشد و به کُشتن و به حرب اين کار راست نيايد و کسی قضای ِ آسمانی نشايد گردانيد . تدبير آن است که صلح کنيم . »<br />همه گفتند که « صواب آيد . »<br />پس ، رسول فرستاد که « ما به حرب‌کردن عاجز نيستيم ، چه اين شهر ِ مردان و پهلوانان است . امّا با خدای حرب نتوان کرد و شما سپاه ِ خداييد و ما را اندر کتاب‌ها درست است بيرون‌آمدن ِ شما و آن ِ محمّد و اين دولت دير بباشد . صواب صلح باشد تا اين کُشتن از هردو گروه برخيزد . »<br />رسول پيغام بداد .<br />ربيع گفت « از خِرَد چنين واجب کند که ده‌قان می‌گويد ، و ما صلح دوستتر از حرب داريم . » امان داد و فرمان داد سپاه را که « سلاح از دست دور کنيد و کسی را ميازاريد ، تا هر که بخواهد همی‌آيد و همی‌شود . »<br />پس ، بفرمود تا صدری بساختند از آن کُشتگان و جامه افکندند بر پشتهاشان و هم از آن کُشتگان تکّيه‌گاه‌ها ساختند . برشد ، بر آنجا بنشست .<br />و ايران ابن رستم خود به نفس ِ خود و بزرگان و موبد ِ موبدان بيامدند . چون به لشکرگاه اندرآمدند ، به نزديک ِ صدر آمدند ، او را چنان ديدند . فرود آمدند و بايستادند . و ربيع مردی درازبالا و گندمگون بود و دندان‌های ِ بزرگ و لب‌های ِ قوی . چون ايران ابن رستم او را بر آن حال بديد و صدر ِ او از کُشتگان ، بازنگريد و ياران را گفت « می‌گويند اهريمن به روز فراديد نيايد . اينک اهريمن فراديد آمد - که اندر اين هيچ شک نيست ! »<br />ربيع بپرسيد که « او چه می گويد ؟ » ترجمان باز گفت . ربيع بخنديد بسيار .<br /><br /><span style="font-size: 12.0pt; font-family: Wingdings; color:#462300;">&amp;</span><br />تاريخ سيستان . بازخوانی متون . ويرايش متن جعفر مدرّس صادقی . نشر ِ مرکز . اوّل ، 1373 . ( ص 41 تا 43 . )<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-115500425578284311?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1142391310677598092006-03-15T06:14:00.000+03:302007-05-19T06:17:01.878+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 150%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify;font-size:145%;">جليل دوستخواه<br />زبان فارسي از آشوب تا سامان<br />١ . درآمد<br />زبان فارسي يا فارسي‌ي ِدَري، ستون ِاستوار تاريخ و فرهنگ و شناخت نامه‌ي ِايرانيان، افغانان، تاجيكان و برخي تيره‌هاي فارسي زبان در ديگر كشورهاي آسياي باختري و مركزي و سرمايه‌ي ِمشترك معنوي‌ي ِملّت‌ها و تيره‌هاي ياد كرده است. اين زبان، شاخه‌اي از زبان‌هاي ايراني است كه خود به شاخه‌ي بزرگترِگروه ِزبان هاي هندو- ايراني مي پيوندد و در كليد واژه‌هاي زبان شناختي، از آن به نام فارسي‌ي نو ياد مي‌شود ( در برابر فارسي‌ي ِ باستان / كهن، زبان روزگارِ هخامنشيان كه نوشته‌هاي اندك شماري به خطّ ِ ميخي از آن بر جا مانده است و فارسي‌ي ميانه، زبان روزگار پارتيان/ اشكانيان كه پهلويك / پهلوي‌ي ِ شمالي/ پهلوي‌ي اشكاني / پارتي وپارسيك / پهلوي‌ي ِجنوبي / پهلوي‌يِ ساساني، كه شمار بيشتري سنگ نوشته و كتاب به دبيره (خطّ) پهلوي ازآن در دست داريم.<br /><br />اين زبان (فارسي) درزمان ساسانيان، همچون گويشي از زبان رايج روزگار (پهلوي) و همانا با تاثيرپذيري ازديگرزبان‌هاي كهن ايراني شكل گرفت <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi1" href="#_ftn_zabanefarsi1" name="_ftn_zabanefarsiref1">[1]</a> و به تدريج نيرومند شد و در دوران ِپس از اسلام، با از رواج افتادن زبان پهلوي، به صورت زبان مشترك رايج درايران و سرتاسر سرزمين‌ها و تيره‌هاي ايراني (فراگير ِ افغانستان و فرازْرود يا آسياي ِ ميانه‌ي ِ كنوني و بخش‌هايي از پاكستان و هندوستان كنوني) درآمد و تا دوسده تنها زبان گفتاري باقي ماند و اگر هم چيزي بدان نوشته شده بوده باشد، به دست ما نرسيده است. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi2" href="#_ftn_zabanefarsi2" name="_ftn_zabanefarsiref2">[2]</a><br /><br />باليدن و گسترش و كمال يابي زبان فارسي از سده‌ي سوم هجري و براثربه فرمانروايي رسيدن دودمان‌هاي ايراني تباردر گوشه و كنار ايران زمين، به ويژه در‌خراسان و سيستان و ري و كاهش نسبي‌ي قدرت و نفوذ گماشتگان دستگاه خلافت بغداد، شتاب بيشتري گرفت و با نگارش و نشر رسا له‌ها و كتاب‌ها و ديوان‌هاي زياد، دربرابرزبان عربي (كه از سوي ايران گشايان عرب و دست نشاندگان آنان به عنوان زبان رسمي‌ي درباري وديواني به ايرانيان تحميل شده بود) قد برافراشت و به زودي عرصه‌ي انديشه وادب وهنر و فرهنگ را از آن زبان بيگانه بازپس گرفت.<br /><br />با پديدارشدن شماري شاعران ِ شاهنامه سرا و در نقطه‌ي اوج آن‌ها حكيم ابوالقاسم فردوسي‌ي توسي و سرايش شاهنامه‌ي بزرگ او – كه نقطه‌ي عطفي بود در تاريخ زبان و فرهنگ ما – زبان فارسي به تمام معني، زبان گفتار و نوشتار همه‌ي ايرانيان و ايراني تباران و ايراني فرهنگان شد و تمام تلاش‌هاي نهادِ خلافت و كارگزاران ايراني نماي آن براي بازگردانيدن آبِ رفته به جوي و رسمي و پايدار نگاه داشتن زبان عربي به جايي نرسيد و ايرانيان – بر خلاف بيشتر سرزمين‌ها و كشورهاي تسخيرشده ازسوي تازيان – همچنان ايراني و فارسي زبان باقي ماندند؛ يعني درواقع، فارسي زبان ماندند تا ايراني بمانند. "تخم ِ سخن"ي كه دهقان فرزانه‌ي توس پراگند، بارورشد و در درازناي هزاره‌ي گذشته، گلزاري پرشكوه و باغي انبوه ازدستاوردهاي فرهنگي‌ي فارسي زبانان در گستره‌ي بزرگي از دره‌ي سِند در خاور تا ميانرودان و آسياي كِهين درباختر و از خليج فارس در جنوب تا مرزهاي روسيّه در شمال پديدآمد.<br /><br />ازميان همه‌ي قوم‌هاي كهني كه در نخستين موج‌هاي جهان گشايي‌ي تازيان نومسلمان در سده‌هاي يكم و دوم هجري، به هر روي به جرگه‌ي پيروان اسلام درآمدند، ايرانيان درنگاهباني از زبان و فرهنگ و كيستي‌ي قومي‌ي خويش، يگانه بودند. ديگر قوم‌هاي ساكن درمنطقه‌اي گسترده از ميانرودان تا دره‌ي نيل و بقيّه‌ي سرزمين‌هاي شمال آفريقا با همه‌ي پيشينه‌ي فرهنگ‌ها و تمدّن‌هاي ديرينه‌ي خود، زبان عربي را همراه با دين اسلام پذيرفتند يا از سر ناگزيري بدان گردن نهادند و امروزه از آنها به منزله‌ي "كشورهاي عربي!" و "جهان ِ‌عرب!" ياد مي شود و بسياري از آنان درعربي مآبي كاسه‌ي گرم‌تر ازآش شده‌اند و بيشتراز عرب‌هاي اصلي‌ي ساكن ِ نجدِ حجاز، سنگ ِ عرب بودن خود را برسينه مي‌زنند!<br /><br />زنده ياد مُحي الدّين عالم پور روزنامه نگار تاجيك در سفري به مصر، هنگام ديدار با يكي از استادان ايران شناس آن كشور، از وي پرسيده بود:<br />"چه شد كه شما مصريان با آن پيشينه‌ي هزاران ساله‌ي تمدّن وفرهنگتان زبان عربي را پذيرفتيد و عرب شديد وحتّا نام صَوتُ الْعَرَب مِنَ القاهِرَه را براي راديو كشورتان برگزيده ايد ؟" استادِ آگاه وهوشمندِ مصري، درپاسخ به عالِم پورگفته بود:<br />"ما عرب شديم؛ بدين علّت كه فردوسي و شاهنامه نداشتيم!"<br />نكته‌اي كه آن استاد مصري برآن تاكيد ورزيده بوده، بنيادي و بسيار پراهميّت است و نقش ِ كليدي وسازنده‌ي فردوسي و ديگر انديشه ورزان و فرزانگان تاريخ ما را در پايدارنگاه داشتن ِ زبان و ادب و فرهنگ و درنتيجه، مَنِش و كيستي‌ي ايراني، به خوبي نشان مي‌دهد.<br />٢. زبان فارسي در پويشي هزارساله<br />زبان فارسي‌ي دَري از روزگاركودكي و خامي‌اش دريك هزار وچهارصد سال پيش از اين تا به امروز(كه نسبت بدان روزگار، زباني رشيد و پخته و بَرومند شده)، در فرآيند رويش و بالش و كمال‌يابي‌اش، مرحله‌هاي گوناگون و پيچ وخم‌ها واُفت وخيزهاي بسياري را از سر گذرانده و درواقع، تابعي ازمجموع ِ تاريخ ِ پُرتَنِش ِاجتماعي و سياسي‌ي ِ ميهن ما بوده است.<br /><br />از ساختارها و شيوه وشگردهاي زبان گفتاري‌ي مردم فارسي زبان درگوشه و كنار سرزمين‌هاي پهناور‌ زيستگاه آنان در دوره‌هاي گوناگون اين هزاره آگاهي‌ي چنداني نداريم <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi3" href="#_ftn_zabanefarsi3" name="_ftn_zabanefarsiref3">[3]</a> ؛ امّا در دست بودن بخشي از مُرده ريگ شاعران و نويسندگان فارسي زبان، اين امكان را به ما مي‌دهد كه چندي و چوني‌ي آن‌ها را بررسيم و تصوير به نسبتِ روشني از فرآيند ديگرديسي ي اين زبان ازآغاز تا امروز و تاثيرگذاري‌ي سازه‌هاي گوناگون درساخت وبافت آن به دست آوريم و با برخورداري از چنان پشتوانه‌اي، شيوه‌ي برخورد با گُفتمان زبان دراين روزگار را – كه از هرزماني پيچيده‌تر است – طرح بريزيم. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi4" href="#_ftn_zabanefarsi4" name="_ftn_zabanefarsiref4">[4]</a><br /><br />دريك جمع بندي و نتيجه گيري‌ي كلّي در‌حدّ گفتاري كوتاه، مي‌توان گفت كه زبان فارسي فاصله‌ي هزارساله را سامانمند و آسان نپيموده؛ بلكه در رَوَند ِ تكامل تاريخي‌ي خود، دچار آشوب‌ها و آسيب‌هاي فراوان شده است. دراين راه نَوَردي‌ي ِ دراز و دشوار، پويندگاني همچون رودكي، بلعمي، فردوسي، بيهقي، بيروني، ابوعلي سينا، خيّام، نظامي، مولوي، سعدي، حافظ و ديگران بوده‌اند كه با ژرفا كاوي درگنجينه‌ي زبان و فرهنگ و ادب نياكان و رويكرد به بايستگي‌هاي زمانه‌شان، كوشيده‌اند تا كولبار خود را ازميراث پيشينيان و آفرينش خويش هرچه سرشارتر سازند و به پسينيان بسپارند و در راه ِ كمال بخشي به زبان ارجمند فارسي و فرهنگ والاي مادران و پدران، چراغ رهنمون آيندگان باشند. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi5" href="#_ftn_zabanefarsi5" name="_ftn_zabanefarsiref5">[5]</a> آنان اگرچه در روزگار جهان شمولي‌ي زبان عربي و گرمي‌ي بازارعربي مآبي‌ي فاضل نمايان مي‌زيسته و بخشي از اثرهاي خود را ناگزير بدان زبان نوشته‌اند، درهنگام فارسي نويسي، بنياد وساختار زبان خويش را پاس داشته و به وارونه‌ي رفتار زباني‌ي برخي از هم روزگاران ديرآمده‌ي ما، هرگزعربي داني را وسيله‌ي فاضل‌نمايي و فخرفروشي قرارنداده و پهنه‌ي زبان فارسي را تاختگاه عربي مآبي و چيستان نويسي و ملقمه‌ي "عربيفارسي"عرضه داشتن، نكرده‌اند.<br /><br />امّا كسان ديگري به پيروي از خواست‌هاي فرومايه‌شان و درپايگاهِ كارگزاري وگماشتگي‌ي فرمانروايان بيگانه يا بيگانه سرشتان خودي‌نما، ارج ِ نياگان را ناديده گرفته و نوشته‌هايي چون تاريخ وَصّاف، ظفرنامه‌ي تيموري، دُرّه‌ي نادره و جز آن را از خود برجاي گذاشته‌اند كه لكّه‌هاي سياهي دركارنامه‌ي تاريخي‌ي زبان فارسي به شمارمي‌آيند. اين گروه از قلم به دستان (و – در واقع – قلم به مُزدان) با شيوه‌هاي نگارش غيرطبيعي و پرتكلّف و پيچيده‌ي خود، به تدريج زبان شاداب و شكوفا و پوياي فارسي‌ي سده‌هاي سوم تا هفتم هجري را از فرآيندِ تكامل طبيعي و رشد سالم خود دوركردند و زباني ايستا وعليل و پژمرده را جاي گزين آن گردانيدند و ميراث شوم آنان از نسلي به نسلي و از قرني به قرني انتقال يافت تا به آستانه‌ي عصركنوني رسيد و درپشتِ دروازه‌هاي تاريخ عصر جديد ايران، با شگفتي زدگي و پرسش بزرگِ انديشه ورزان و نوجويان ِ روزگار رو به روشد.<br /><br />هرگاه زبان فارسي يا – بهتر بگوييم – آنچه تا پيش ازآغاز جنبش نوجويي‌ي دو سده‌ي اخير به نام "زبان فارسي" شهرت داشت، به همان نژندي‌ي بيمارگونه و نابهنجار، به زندگاني‌ي بي رمق خود ادامه مي‌داد، هرگز از پس ورزيدن خويشكاري‌هاي امروزينش برنمي‌آمد و بي‌گمان دربرابر نيازهاي فزاينده‌ي كنوني وفراگيري‌ي زبان‌هاي جهان شمول و نيرومند كنوني رنگ مي‌باخت و زوال مي‌پذيرفت.<br /><br />امّا ازآن جا كه زبان هرملّت با ديگرنهادهاي زندگي‌ي اجتماعي وسياسي‌اش پيوندي انداموار دارد، همه‌ي جُنب وجوش‌هاي نوجويان و رهايي خواهان و دوستداران پيشرفت و پويايي‌ي جامعه، در زبان آنان نيز بازمي‌آيد و انگيزه‌ي ديگرديسي و نوگرديدن آن مي‌شود، درجامعه‌ي ايران و در ميان همه‌ي فارسي زبانان نيز در دو سده‌ي پشتِ سر، شاهدِ پديداري و پيشرفت گام به گام چنين فرآيندي بوده و ديده‌ايم كه زبان عليلِ ميرزا بنويس هاي درباري و ديواني و سنگواره هاي دخمه هاي خاموش تاريخ، به زبان زنده و پرخون و پوياي شعر و داستان و نمايشنامه و زبان روشن و استوار و رهنمون دانش و پژوهش امروز ديگرگون شده وكاركردهاي بسيار گسترده‌تر و متفاوت با گذشته يافته است و تازه درآغاز راهيم.<br />٣. گرايش آرمان خواهانه به ايران باستان و سَرِه نويسي<br />دربرابرايستايي و پوسيدگي‌ي نهادهاي گوناگون اجتماعي و سياسي و فرهنگي درجامعه‌ي ايران كه بيمارگونگي‌ي زبان آشوب زده‌ي فارسي برآيندِ آشكارآن بود، از نيمه‌ي دوره‌ي قاجار، كساني به جست و جوي راه رهايي برآمدند و درعرصه‌هاي گوناگون به تكاپو براي روشنگري و تلاش به منظوربازيافتن كيستي‌ي از دست رفته و ساختن جامعه‌اي نو پرداختند.<br /><br />درحوزه‌ي زبان، اين كوشش و كُنِش با الهام گيري از پاره‌اي آگاهي‌ها درباره‌ي نوسازي‌ي اجتماعي و فرهنگي درسرزمين‌هاي غربي ازعصر نوزايش (رنسانس) بدين سو، از يك طرف و تاثيرپذيري ازگرايش آرماني به ايران باستان ازطرف ديگر، آغازشد. گويي گِرهِِ رواني‌ي ناشي از شكست خوردگي و خوارمايه شدگي در برابر تازش تازيان به ايران ساساني، پس از بيش از يك هزاره، جان و روان پريشان اين آرمان خواهان را در تنگنا و فشار گذاشته بود و آرمانشهر و آرامشگاه خيا لي‌ي خود را در‌آن سوي رويداد قادسيّه مي جستند.<br /><br />پويندگان اين راه، بي آن كه تحليل ودريافتي ژرف و فراگيراز انگيزه‌هاي واپس ماندگي‌ي جامعه‌ي ايران و تيره روزي‌ي ايرانيان داشته باشند، همه‌ي كاسه و كوزه‌ها را بر سر نابهنجاري‌هاي زبان و خطّ ِ فارسي مي‌شكستند و گمان مي‌بردند كه با پالودن زبان فارسي از وامواژه‌هاي عربي و تغيير خطّ كنوني به خطِ لاتين، يكباره درهاي زندگاني‌ي نو و بهروزي و كامروايي به روي ايرانيان گشوده خواهد شد و ايران خواب زده و واپس مانده از كاروان پيشرفت و تمدّن، يك شبه به جرگه‌ي كشورهاي پيشرو جهان درخواهدآمد!<br /><br />يكي از پرشورترين گرايندگان ِنخستين به اين شيوه‌ي نگرش، شاهزاده جلال الدّين ميرزا، مشهور به پور خاقان، پنجاه و پنجمين پسر فتخعلي شاه (١٢٤٣- ١٢٨٩ ه. ق.) بود. وي كه در انجمن فراموشخانه با كساني همچون ميرزا ملكم خان هم نشيني وهم سويي‌ي فكري داشت، بعدها با ميرزا فتحعلي آخوندزاده -كه ازهواداران سرسختِ عربي زدايي از زبان فارسي و تغيير خطّ بود -- نامه نگاري و داد وستد فكري برقراركرد. او كتابي در زمينه‌ي تاريخ ايران و – در واقع -- دربيان آرمان ايران دوستانه‌ي خود به نگارش درآورد و آن را – به پيروي از فردوسي (در ناميدن خاستگاه و پشتوانه‌ي شاهنامه) – نامه‌ي خسروان ناميد. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi6" href="#_ftn_zabanefarsi6" name="_ftn_zabanefarsiref6">[6]</a> نگارنده درديباچه‌ي كتاب، خواست وهدف خود را به روشني بازگفته است:<br />"... روزي در انديشه افتادم كه از چيست كه ما ايرانيان زبان نياگان خويش را فراموش كرده ايم و با اين كه پارسيان درنامه سرايي وچكامه گويي به گيتي فسانه‌اند، نامه‌اي در دست نداريم كه به پارسي نگاشته شده باشد. اندكي برنابودي زبان ايرانيان دريغ خوردم و پس از آن خواستم آغازنامه‌ي پارسي كنم. سزاوارتر از داستان پادشاهان پارس نيافتم. از اين روي كوشيدم كه سخنان روان ِ به گوش آشنا نگارش رود تا بر خواندگان دشوار نباشد." <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi7" href="#_ftn_zabanefarsi7" name="_ftn_zabanefarsiref7">[7]</a><br /><br />زبان نامه‌ي خسروان – چنان كه ازهمين نمونه‌ي كوتاه پيداست – زباني است شُسته رُفته و روان و خالي از واژگان عربي و در تقابل كامل با زبان ديواني و رسمي و نوشته‌هاي ادبي و تاريخي‌ي زمان نويسنده. مي‌توان كار شاهزاده‌ي قاجار را نخستين گام بلند در راهِ ساده كردن زبان فارسي و رهايي بخشيدن آن از بَختَكِ عربي مآبي و پيچيده نويسي‌ي چندين سده‌ي پشتِ سر نويسنده و سرآغازي بر كاربُردِ زباني آزادتر و طبيعي‌تر در دوره‌هاي پس از اودانست. کاري که پورِ خاقان با نوشتن نا‌مه‌ي خسروان آغازکرد و با مرگِ زودرس ِاو در ٤٦ سالگي ناتمام ماند، از يادها نرفت و به سختي تأثيرگذار بود. کسان ِ ديگري همچون ميرزا آقاخان کرماني و سپس دهخدا، جمال زاده، هدايت، نيما و ديگران، رهرو راهِ او شدند و با اوج گيري‌ي کوشش‌هاي رهايي‌جويانه و آزادي خواهانه در دوره‌ي جنبش مشروطه خواهي و پس از آن و گسترش انديشه‌ي ِ ملِّي گرايي و رويکرد به ريشه و بُنياد، نوشنن به فارسي‌ي خالي از واژه‌هاي عربي و يا با کاربُردِ شمار هرچه کمتري از آن‌ها به دستورکار نويسندگان نوجو درعرصه‌ي مبارزه‌ي ملِّي براي رسيدن به ناوابستگي وآزادي و برقراري‌ي نهادهاي يک جامعه‌ي مدني ودولتِ مردم سالار و پيشروِ امروزين تبديل شد. اين فرآيند – به رَغْم ِ کار – شکني‌ها و ناسازگاري‌هاي دستگاه‌هاي ِ اداري و رسمي – گسترش و رواج روزافزون يافت و در واپسين دهه‌هاي فرمانروايي‌ي قاجاريان و تا چتد دهه پس از آغاز پادشاهي‌ي پهلويان ادامه يافت و گاه کار به افراط کاري‌هاي نابهنجار و درغلتيدن از سوي ديگر بام نيز کشيد که پرداختن به جزء به جزءِ آن در حدّ گنجايش اين گفتار نيست. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi8" href="#_ftn_zabanefarsi8" name="_ftn_zabanefarsiref8">[8]</a><br /><br />جدا از انگيزه‌ي آرمان گرايي و بنيادجويي در کار نويسندگان ايراني– که بدان اشاره رفت تأثيرپذيري‌ي شماري ازآنان از کارهاي يکي از گروه‌هاي پارسيان هند به نام فرقه‌ي آذرکيوان در قالبِ کتاب‌هايي چون دساتير، چار چمن ِ شهرستان و دبستان المذاهب، به گرايش‌هاي آرمان خواهانه‌ي نخستين، شور و گرمي‌ي بيشتري بخشيد. دراين کتاب‌ها، به ويژه در دساتير، نوشته‌ي ِ مُلّا فيروز پارسي هزاران واژه‌ي بي بُنياد وساختگي آمده بود با دامن زدن به اين گمان که آن‌ها واژه‌هاي بنيادينِ گُم بوده‌ي زبانِ فارسي‌اند! اين واژه ها – که بعدها به نام ِدساتيري شهرت يافتند <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi9" href="#_ftn_zabanefarsi9" name="_ftn_zabanefarsiref9">[9]</a> – رويکردِ گسترده‌ي رهايي جويان از چيرگي‌ي واژگان تازي تباربرزبانِ فارسي را به خود فراخواندند و تا چندين دهه نيز رواج ِ فراوان يافتند وحتّا درپاره‌اي از فرهنگ‌هاي فارسي به ثبت رسيدند. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi10" href="#_ftn_zabanefarsi10" name="_ftn_zabanefarsiref10">[10]</a><br /><br />گرايش احساسي و شورمندانه و زياده روانه به پالايش زبان ِ فارسي از واژگان ِ بيگانه، به ويژه واژه‌هاي عربي، درچندين دهه‌ي اخير نيز با اُفت و خيزها و پيچ و تاب‌هايي به سببِ رويدادهاي اجتماعي وسياسي، ادامه يافته است. دراين مدّت، چنين تمايلي نه تنها درکارهاي کسان و گروه‌هاي ويژه‌اي به چشم مي‌خورد؛ بلکه تا اندازه‌اي به کارکردِ پاره‌اي از نهادهاي اداري و دانشگاهي و فرهنگي نيز راه يافته است وحتّا "عربي مآبي"ي عامدانه‌ي برخي از زيرْمجموعه‌هاي ِ حُکمراني نتوانسته است بازدارنده‌ي اين پويش باشد.<br /><br />گذشته از کساني چون احمد کسروي، ذبيح بهروز، دکتر محمّد مقدّم، دکتز صادق کيا و پيروان آنان – که به چيزي کمتر از زبان فارسي‌ي سَره، پالوده از هرگونه وامواژه‌ي ِ بيگانه خُرسند نبودند و نيستند – کُنش‌هاي دوفرهنگستان دولتي‌ي دوره‌ي پهلويان – هرچند محافظه کارانه‌تر و ميانه روانه تر – کم و بيش درهمان راستا بود. کارکردِ "فرهنگستان" کنوني و آنچه تا کنون نشرداده است، به دليل جَوّ ِ اجتماعي و سياسي‌ي اين دوران، با کارنامه ي دو پيشگام ِ آن يکسان نيست. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi11" href="#_ftn_zabanefarsi11" name="_ftn_zabanefarsiref11">[11]</a> امّا نه آن دوگانه و نه اين سومين، با همه واژه سازي‌ها و برابرگُزيني‌هاشان توانسته‌اند براي رهايي‌ي زبان فارسي از آشوبِ سده‌هاي پسين وبازآوردن سرِ شوريده ي آن به سامان، چاره‌انديشي‌ي نهايي کنند.<br />٤. زبان فارسي و تركيبِ واژگان آن<br />پژوهش ر تاريخ زبان‌هاي جهان و از جمله زبان‌هاي ايراني و نيز تجربه‌اندوزي‌هاي زباني‌ي ايرانيان در دو سده‌ي اخير، مي‌تواند رهنمودهاي روشني براي رفتارامروزين ما با زبان فارسي فراديدِ ما بگذارد. زبان ما، مانندِ هر يک از زبان‌هاي زنده و پوياي جهان، درسراسر زندگي و کارکردِ خود، درحال داد وستد با ديگر زبان‌ها بوده است وهست وهراندازه پيوندها وهم زيستي‌هاي ما با ديگر قوم‌ها بيشترشود، اندازه‌ي بده بستان‌هاي زباني‌ي ما نيز فراتر مي‌رود. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi12" href="#_ftn_zabanefarsi12" name="_ftn_zabanefarsiref12">[12]</a><br />جدا از هم ريشگي‌ي زبان فارسي با خانواده‌ي زبان‌هاي هندو- اروپايي – که مايه‌ي همانندي‌هاي نسبي يا کامل درميان بسياري از واژه‌هاي آن‌هاست – هزاران وامواژه نيز از اين گروه زبان‌ها و ديگر گروه‌هاي زباني‌ي جهان، به گونه‌ي سر راست به زبان ما راه يافته و يا از فارسي به فهرست واژگان آن زبان‌ها پيوسته است.<br /><br />درچهارده سده‌ي پشتِ سر، زبان فارسي به دليل ِ چيرگي‌ي عرب‌ها بر ايران دردو قرن آغاز گسترش دين اسلام وهمگاتي شدن آن درميهن ما و عربي زبان بودنِ قرآن و حديث و ستّت و ديگر متن‌ها و نيايش نامه‌هاي مذهبي از يک سو و رواج و کاربُردِ عربي به منزله‌ي زبان دربار و ديوان و بازرگاني و سياست و دانش و ادب از سوي ديگر، بيشترين تأثير را از اين زبان پذيرفته است و امروز درصدِ بسيار بالايي از واژگان جاافتاده‌ي رايج درفارسي (هم گفتاري و روزمَرُه و هم نوشتاري و ادبي وفاخر) وامواژه‌هاي عربي تبار ويا ترکيبْ واژه‌هاي فارسي- عربي‌اند. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi13" href="#_ftn_zabanefarsi13" name="_ftn_zabanefarsiref13">[13]</a><br /><br />سَرِه نويسان و زبانْ پاکْ گردان هاي روزگارما برآنند که همه‌ي واژه‌هاي عربي‌ي شناخته شده <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi14" href="#_ftn_zabanefarsi14" name="_ftn_zabanefarsiref14">[14]</a> را بي‌هيچ گونه چون وچرا واستثنايي بايد از زبان فارسي بيرون ريخت و به جاي آن‌ها واژه‌هاي فارسي‌ي درمعني نزديک بدان‌ها را به کار برد وهرگاه چنين واژه‌هايي در فارسي‌ي کنوني يافت نشود، واژه‌هاي برجاي مانده از زبان‌هاي باستاني‌ي ايران را برگزيد و يا از ريشه‌هاي آن ها در ترکيب با پيشوندها و ميانْوَندها و پسوندها ساخت.<br /><br />چنين شيوه‌ي برخوردي با زبان، اگرهم در موردهايي سودي دربرداشته باشد، دربيشترين موردها به جاي ياري رساندن به سرشاري و سامان و توان آن، مايه‌ي ناتواني و نابساماني‌ي هرچه بيشتر اين مهم‌ترين وطبيعي‌ترين رسانه‌‌ي پيوندِ ميان ِآدميان خواهد شد.<br /><br />هيچ يک از زبان‌هاي زنده و توانمندِ امروز(واز جمله زبان ِگسترده وجهان شمول انگليسي) خالي از وامواژگانِ بيگانه تبار نيستند. امّا تاکنون نشنيده‌ايم که هيچ انديشه ورزِ دل سوزي از اهل آن زبان‌ها، به سببِ بودن چنان واژگاني درآن‌ها، نکوهش‌ها و ناسزاهايي چون ناپاک و ناسَرِه را بر زبانِ خود و نياگانش رواداشته و درصددِ پاک و سَرِه گردانيدن آن برآمده باشد! زيرا هرانديشه ورزِ فرهيخته‌اي درهر زباني درمي‌يابد که گنجينه‌ي واژگان آن زبان، دستاوردِ هزاره‌ها کوشش و پويش انديشه ورزان وگويندگان وسرايندگان ونويسندگان بدان زبان و سرمايه‌ي مشترک فرهنگي‌ي اکنونيان وآيندگان اهل زبان است و نمي‌توان و نبايد برخوردي ناسنجيده و آشوبگرانه با آن داشت.<br /><br />زبان سَره/ پاك كه افراطي‌هاي روزگار ما خواستارِ آنند، تنها مي‌تواند زبان تيره‌هاي قومي‌ي دور افتاده و جدامانده ازديگر قوم‌ها و ملّت‌ها باشد؛ وگرنه هريك از ملّت‌هاي زنده و پوياي امروز، به ويژه دراين عصرِ جهان شمولي‌ي رسانه‌ها و گستردگي‌ي شبكه‌ي فراگيرِ ارتباط جهاني، ناگزير با زبان‌هاي ديگر و به ويژه زبان‌هاي جهاني شده و داراي بارهاي فرهنگي ودانشي و اقتصادي سر وكار خواهند داشت و خواه ناخواه بر پايه‌ي ميزان داد و ستدهاشان، وامواژه‌هايي را از زبان هاي ديگر خواهند گرفت و وامواژه‌هايي را به ديگر زبان‌ها خواهند داد. چنين بده بستاني درهنگام ضرورت و ناچاري، نه تنها اشكالي ندارد؛ بلكه طبيعي است و برتوانگري و فراخ بالي‌ي زبان نيز خواهد افزود. آنچه ايراد و عيب دارد و زيان بار و تباه كننده است، واردكردن قاعده‌هاي دستوري وساختاري‌يِ زبان‌هاي بيگانه در زبان ملّي است كه سرانجامي جز سلبِ كيستي و سرشت و مَنِش زبان نخواهدداشت. براي مثال، كساني كه از سده‌ها پيش نشانه‌هاي جمع عربي را در جمع بندي‌ي واژگان فارسي (بي رويكرد به بنياد و تبار واژه‌ها) به كار برده‌اند و هنوز هم مي‌برند ويا صفت و موصوف را در نرينه يا مادينه بودن باهم تطبيق مي‌دهند، ويرانگران زبانند و تيشه بر ريشه‌ي آن مي‌زنند!<br /><br />برخوردهايي ازاين دست با زبان، آشکارا تکامل ستيزانه است ومي‌تواند آن را دچار واپس‌گرايي و ايستايي گرداند و به مرزهاي پيشين آن و فراسوي زنجيره‌ي درازي از کوشش‌ها و کُنِش‌هاي کمال بخشان بدين گنج شايگان انديشه وفرهنگ در درازناي هزاره‌ها بازپس رانَد.<br />زبان فارسي نيز از قاعده‌ي کلّي‌ي درآميختگي با وامواژه‌ها جدا نيست وبا همين گنجينه‌ي واژگان کنوني‌اش <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi15" href="#_ftn_zabanefarsi15" name="_ftn_zabanefarsiref15">[15]</a> بسيار توانمندتر و برومندتر و کارسازتر ازهنگامي فرضي است که همه‌ي وامواژه‌ها را (از عربي و جزآن) از آن بيرون ريخته باشيم. به تعبيري ديگر ودقيق‌تر، واژه‌هاي بيگانه تبارِ پذيرفته درزبان فارسي، ديگرغريبه و ناخودي نيستند و پس از صدها يا ده‌ها سال حضور در گفتار ونوشتارايرانيان وديگر فارسي زبانان، اکنون ديگز واژه‌هاي فارسي يا دقيق‌تر بگوييم – فارسي شده وشهروندِ سرزمين زبان وادب فارسي‌اند.<br />اين شهروندان، داراي گذرنامه‌ي با اعتبار و رواديدِ اقامتِ هميشگي‌اند با امضاي همه‌ي فارسي زباناني که با آن‌ها هم زيستي‌ي زباني وفرهنگي داشته‌اند و دارند، به ويژه صدها شاعر و نويسنده‌اي که بربارِِ معنايي وارزش انديشگي‌ي آن‌ها افزوده‌اند.<br /><br />اين وامواژه‌هاي شهروندِ زبان فارسي شده، چه بسا که به سبب ديگرديسي‌هاي گفتاري و نوشتاري و نيز پيچ و تاب‌هاي کاربُردي وگسترده‌تر شدن بارِِ معنايي‌شان درساختار و بافتارِ زبان ِ ما، ديگر براي صاحبان اصلي شان شناختني نيستند و به چشم و گوش و هوش آنان بيگانه مي‌نمايند و حق هم جزاين نيست.<br /><br />يادآوري‌ي اين نکته‌ي مهمّ بايسته است که خودِ زبانِ عربي هم تا پيش از اسلام و کشور- گشايي‌ي ِ عرب‌ها،ِ زبان بومي و ابتدايي و فقيرِ تيره‌هاي عربِ ساکن ِ نَجدِ حجاز يا شبه جزيره‌ي عربستان بود وتنها پس از سر و کار يافتن گويندگانش با قوم‌هاي داراي فرهنگ‌هاي کهن و زبان‌هاي پيش رفته وگسترده و توانمند درخاور و باخترِ جهان؛ به تدريج کمال يافت و با راه دادن هزاران وامواژه از زبان‌هاي ديگر (از جمله زبان‌هاي ايراني) به قلمرو زباني و فرهنگي‌ي خود، سرشار و پُرتوان شد تا جايي که سده‌ها به صورتِ زبان ِ جهاني‌ي دانش وفرهنگ و ادب درآمد و هنوز هم نه تنها زبان ِ متن‌هاي ديني‌ي ميليون‌ها مسلمان درسراسرجهان؛ بلکه زبان رسمي‌ي ِ بسياري از کشورها درباخترِ آسيا و شمال آفريقاست.<br />دامنه‌ي راه يابي‌ي واژه‌هاي بيگانه به زبان عربي تا جايي است که حتّا قرآن نيز شمار زيادي از آن‌ها را در برمي‌گيرد. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi16" href="#_ftn_zabanefarsi16" name="_ftn_zabanefarsiref16">[16]</a><br /><br />خالي کردن ِ زبان ِ عربي‌ي کنوني از اين انبوهِ وامواژه‌ها (يا – به تعبير ِ خود ِ عرب‌ها – "لغات ِ دَخيل")، معنايي جز بازگردانيدن ِآن زبان به اندک مايگي‌اش در پيش ازاسلام ندارد.<br /><br />براين بنياد، هيچ خردمندي آنچه را که روزگاري درجزوِ دارايي‌ي کسان ديگري بوده و از ديرباز – به هردليل – به گنجينه‌ي نياگانش راه يافته و سپس به ارث بدو رسيده است، تنها به اين دليل ِ سست و ناپذيرفتني که اين ها از روزِ ازل ازآن ِاين خانه و دودمان نبوده‌اند ويا به اين بهانه‌ي خندستاني که صاحبان ِاصلي‌ي اين چيزها زماني به خانه‌ي نياگان من تاخته واين‌ها را از خود برجا گذاشته‌اند، بيرون نخواهد ريخت!<br /><br />مگر مي‌شود امروز فارسي زبان بود و با يکايک وامواژه‌هاي بر جاي مانده دراين زبان (از عربي و جزآن)، در ميان واژگان فارسي وگاه درآميخته وترکيب يافته با آن‌ها، پيوند نداشت و بارهاي معنايي وگونه گوني‌هاي کاربُردي‌ي آن‌ها را درسنجش با همتاها يا – به اصطلاح – مُترادِف‌هاي فارسي بُنيادشان ناديده گرفت؟<br /><br />مگرمي‌توان مُدّعي‌ي دمسازي با فرهنگِ ايراني بود و – براي نمونه – درونمايه‌ها و رهنمودها و خيا لْ نقش‌هاي برآينده ازکليدواژه ي گرانمايه‌ي عشق را درگنجينه‌ي دل وجان وزبان خود نداشت؟ مگر مي‌شود دم از فرهيختگي وادب شناسي زد و رنگين کمان عاشقانه‌هاي فردوسي، فخرالدّين اسعد گرگاني، نظامي‌ي گنجه‌اي، مولوي‌ي بلخي، سعدي، حافظ، جامي، هاتف، بهار، نيما ، شاملو، اخوان ثالث، سهراب سپهري، فروغ فرّخ زاد و ديگران را از يادبُرد؟ <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi17" href="#_ftn_zabanefarsi17" name="_ftn_zabanefarsiref17">[17]</a><br /><br />٥. زبان فارسي و نيازهاي کنوني<br />زبان فارسي‌ي کنوني با همه‌ي ديگرگوني‌هاي مثبت واميدبخشي که دردو سده‌ي اخيردر راستاي ساده شدن و پويايي و کارآيي برآوردن ِ نيازهاي پيچيده‌ترِ اين روزگاريافته، نه تنها هنوز يکسره از کابوس آشوب‌ها و پيچيدگي‌هاي گذشته رها نگشته وبه سامانمندي ويکپارچگي‌ي بايسته و دلخواه نرسيده؛ بلکه با دشواري‌ها و سردرگمي‌هاي تازه نيز رو به رو شده است.<br /><br />از يک سو کساني را مي‌بينيم که گويي زمان سنج خود را به چاه انداخته باشند! اينان بي پروا به بايستگي‌ها و نيازهاي زمانه، هنوز هم پا بر جاي پاي پيشينيان مي‌گذارند و"ره چنان مي روند که رهروان رفتند"! همچنان عربي مآبي و پيچيده نويسي را مايه‌ي فخر خود مي شمارند و نه تنها در ميهن که گاه درجاي دوري چون آمريکا هم در پايگاهِ استادِ زبان و ادبِ فارسي، "علاّمه بازي" درمي‌آورند. آنان درنوشتارهاي خود – که در رسانه‌هاي امروزين و براي خوانندگان ِ اين زماني نشرمي‌يابد- از کاربُردِ واژگان عهدِ دَقيانوس پروا و پرهيزي ندارند! گويي قصدشان ريشخندِ همه‌ي بزرگان فارسي نويس گذشته وامروز وسردرگم کردن ناآشنايان با اين گونه زبان ايستا و پوسيده و سنگواره شده، باشد!<br /><br />دراين جا، براي نمونه، شماري ازکاربُردهاي "فارسي"ي اين گونه فارسي نويسان را همراه با ترجمه‌ي فارسي‌ي آن‌ها- در ميان ( ) – مي‌آورم تا نشان دهم سخن من بر سرِ چيست و آنچه آنان "فارسي" مي‌انگارند، از چه قماشي است:<br /><br />"عَلي آَي ِ حال (به هر روي/ به هرحال/ در هرحال/ به هرصورت/ درهرصورت)، به اَقْرَبِ احتمالات (به نزديک‌ترين احتمال‌ها/ به احتمال ِزياد/ به احتمال ِ نزديک به يقين)، يالَلْعَجَب (شگفتا/ اي شگفت/ اي عَجَب/ عَجَبا)، تصريحاً/ صراحةً (آشکارا/ به تصريح/ به صراحَت)، تلويحاً/ ضمناً (به تلويح/ به اشاره/ به گونه‌اي ضمني/ درضمن)، مُتَّفِقُ الْقَول (هم سخن/ هم گفتار/ هم قَول)، اَساتيدِ مُتَقَدِِّم (استادان ِپيشين/ استادانِ قديم)، طَلَبَه (دانشجو)، ذال مُعْجَمَه (ذال نقطه دار)، قِلَّتِ بِضاعَت (اندک مايگي/ کم مايگي/ کم بِضاعتي)، فِقْه الُّغَة (زبان شناسي)... <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi18" href="#_ftn_zabanefarsi18" name="_ftn_zabanefarsiref18">[18]</a><br />درواقع، براي دريافتِ زبان ِاين گونه "فارسي نويسان"، نياز به يك فرهنگِ فارسي به فارسي داريم!<br /><br />ازسوي ديگر، بسياري را مي‌شناسيم و همه روزه با آن‌ها سر وکار داريم که هرچند به طورِ کُلّي ساده‌ر از گروه يکم سخن مي‌گويند و مي‌نويسند؛ امّا در‌کاربُردِ دستور زبان عربي در آنچه گفتار و نوشتارِ"فارسي" مي‌نامند، همتا وهمگام گروهِ يکم‌اند وافزون برآن، واژه‌ها و ترکيب‌ها و عبارت‌هايي از زبان‌هاي غربي (به ويژه انگليسي) را – که بيشترشان برابرهاي فارسي‌ي رسا و رايجي دارند و براي بقيّه هم با اندکي دقّت و دل سوزي مي‌توان جاي گزين‌هاي فارسي‌ي روشن و گويا و پذيرفتني يافت - گاه به گونه‌ي اصلي و زماني با ترجمه‌اي لفظ به لفظ و سر ودست شکسته درمَعجون غريبي که بارِ بَدنامي‌ي "فارسي بودن" را به دوش مي‌کشد، مي‌آورند. اين آميزه‌ي درهم جوش که برخي به طنز نام"ِ فارگليسي" يا "پِرزينگيليش" بدان داده‌اند، يک آشفته کاري‌ي زباني‌ي تمام عيار و يک دهن کجي و توهين آشکار به زبان فارسي و تاريخ و فرهنگ وادبِ درخشان ايراني است و براي هيچ فارسي زبان ِآگاه ودل سوزي سزاوار نيست که گوينده يا نويسنده و– حتّا- شنونده و خواننده‌ي چنين بَدَلْ زبانِ خندستاني واهانت آميزي باشد.<br />در گفته‌ها ونوشته‌هاي اين بَدَلْ فارسي زبانان به نمونه‌هاي فراواني از اين دست برمي‌خوريم: بَرات يه مِسِج گذاشتم رو اَنْسِرينگْ ماشين. (برات يه پيام گذاشتم رو پيام گير.)، يه رايد به من مي‌دي تا سِنْتِر؟ (مرا سوار مي‌کني و تا "مرکز" مي‌رسوني؟/ منا تا مرکز مي رسوني؟)، اين دو تا پَکِج را برا من تا پُست آفيس دِليوِري مي‌کني؟ (اين دو تا بسته را برا من تا پُست خونه مي‌بري؟)، امروز خيلي بيزي‌ام؛ سه تا اَپُينْت مِنْت دارم. (امروز خيلي گرفتارم؛ سه تا وعده ي ِ ديدار دارم.)، همين ويکِنْد مي رَم هاليدِي. (همين آخِرِ هفته مي رَم مُرَخَّصي.)، يه بيزي نِس ِ ديگه‌م تو اون يکي مارکِت داره. (يه کسب و کارِ ديگه‌م تو اون يکي بازار داره.)، ازين بي هِيوي يِرش خيلي اَپْ سِت شدم. (از اين رفتارش خيلي ناراحت / دلخور شدم.)، چه سايزي مي خواي؟ (چه اندازه‌اي مي‌خواي؟)، ماني اِکسْ چِنْج مي کنيم. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi19" href="#_ftn_zabanefarsi19" name="_ftn_zabanefarsiref19">[19]</a> (پول/ ارز تبديل مي کنيم.).<br /><br />از اين دو گونه رفتار با زبان، به چيزي جز زبانْ پَريشي <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi20" href="#_ftn_zabanefarsi20" name="_ftn_zabanefarsiref20">[20]</a> يا – بهتر بگوييم – زبانْ نَژندي نمي‌توان تعبيرکرد واين بيمارگونگي همانا برازنده‌ي زبان فارسي نيست.<br /><br />زبان فارسي‌ي امروزمانند هرزبان زنده وپوياي ديگري، گستره‌هاي کاربُردي ي گوناگون دارد که ازساده‌ترين شکل‌ها درگفتار ونوشتارِ روزمَرّه تا ساختارهاي پيچيده وچندلايگي درشعر و داستان ونقدِ ادبي ومتن‌هاي پژوهشي ودانشي وفنّي را در برمي‌گيرد. آشکارست که چگونگي‌ي ِ برخورد با زبان درهريک از بخش‌هاي طيفِ کاربُردي‌ي آن با ديگر بخش‌ها تفاوت دارد و بي‌پروايي نسبت بدين چندگونگي، مي‌تواند مايه‌ي آشفتگي و نا بهنجاري درگفتار ونوشتار شود. براي ايمن نگاه داشتن ِ زبان از درغلتيدن به هريک از دو قطبِ افراط و تفريط در کاربُرد ِ عنصرها و يکان‌هاي ساختاري‌ي آن و دست‌يابي به زباني رسا و روشن و پويا و پُرتوان، ناگزير از چاره انديشي‌هاي فراگيردربخش به بخش گونه‌هاي زبانيم.<br /><br />درچندين دهه‌ي اخير با رويکرد به افزايش شتاب در پويش زباني، جدا از پيش نهاده‌هاي نيم بندِ پاره‌اي نهادهاي آموزشي و فرهنگي‌ي رسمي – که درخورِ بررسي و نقدي کارشناختي است – گروهي از انديشه ورزان و پژوهندگان وفرهيختگان و نويسندگان و شاعران نا وابسته نيز جداگانه و به صرافـتِ خود و يا درهمکاري با يکديگر، به چاره جويي پرداخته و کوشيده‌اند تا - دستِ کم – بخشي ازسدّهاي بازدارنده برسرِ راهِ آشوب زَدايي و سامان بخشي به زبان ِ فارسي را ازميان بردارند و دراين کوشش‌هاي بارآورخود، به کاميابي‌هاي چشم گيري نيز دست يافته‌اند. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi21" href="#_ftn_zabanefarsi21" name="_ftn_zabanefarsiref21">[21]</a><br /><br />امّا سامان بخشي به زبانِ فارسي با پيشينه‌ي چهارده سده درگيري‌اش با زبان عربي و زبان‌هاي ديگراز يک سو وچالش دو سده‌ي اخيرش با زبان‌هاي جهان شمول غربي وانبوهِ کليد- واژه‌هاي دانش و فنّ وادب و فرهنگ وهنرِ نوين از سوي ديگر، کاري نيست که به تنهايي از عُهده ي اين يا آن نهاد و يا کارشناسان چاره انديش ِ جداگانه – هراندازه هم که دل سوز ودقيق باشند – برآيد و به سرانجامي سزاواربرسد. بارِ اين خويشکاري‌ي بزرگِ تاريخي را بايد همه‌ي فارسي زبانان در ايران و سرزمين‌هاي ديگر بردوش بگيرند. کوشش دراين زمينه بايد هميشگي باشد و برآيندِ آن تدريجي و نسبي خواهد بود و تا زبان زنده و پايدارست، برهمه‌ي اهل زبان است که همواره در پاسداري از آن پويا و کوشا باشند.<br /><br />زباني که ما فارسي زبانان امروز بدان سخن مي‌گوييم ومي‌خوانيم و شعر م‌ سراييم و داستان مي‌نويسيم و دانش مي‌پژوهيم و روزنامه ومجلّه وکتاب نشرمي‌دهيم، آسان به پايگاه کنوني‌اش نرسيده است. اين زبان چکيده‌ي هزاره‌ها انديشه وگفتار و کردارِ نياگان ما و گوهرِ جان ودل و روان آنان است وهريک از ما بايد همواره خود را وامدار آن ديرينگان بداند و با همه‌ي توش و توان خويش به اداي دِيني که ازاين رهگذر برعهده دارد، بپردازد و زبان پيشينيان را بسيار توانمندتر و کارآيندتر ازآنچه بوده است، بسازد.<br /><br />بر ماست که درهمه‌ي کاربُردهاي زبان، بيشترين دقّت را به خرج دهيم واز هرگونه آشفته کاري و بي‌بند وباري در گفتار ونوشتار خودداري ورزيم و از راه دادن ِ تعبيرها و ترکيب‌هاي بيگانه با ساختار وهنجارِ زبان به بافتِ آن وعرضه داشتِ گفتارها و نوشتارهاي درهم جوش وملقمه وار بپرهيزيم.<br /><br />وظيفه‌ي ملّي وفرهنگي‌ي همه‌ي ما فارسي زبانان، به ويژه اهل قلم و دست اندرکاران ادب و فرهنگ ايجاب مي‌کند که نه تنها پاسخ گوي همه‌ي رفتارها و رويکردهاي زباني‌ي خود باشيم؛ بلکه نگرش انتقادي و نکته گيرانه در گفتار و نوشتارِ ديگران را نيزخويشکاري‌ي خود بدانيم. هريک ازما با الهام گيري از وجدان وآگاهي‌ي فرهنگي‌مان، مُلزم هستيم که هيچ گونه نابهنجاري را در گفتارها و نوشتارهاي ديگران برنتابيم و بررسي و نقدِ هيچ اثري را به ساختارِ ادبي يا هنري يا دانشي و پژوهشي و درونمايه و داده‌هاي آن محدود نگردانيم و از شيوه و شگرد نگارش فارسي‌ي آن آسان گير و بي پروا نگذريم و برناروايي ها چشم نپوشيم.<br />زبان فارسي شايستگي و گنجايش آن را دارد که نه تنها بزرگي وشکوهمندي‌ي شاهنامه وارِ خود را درجامه‌اي امروزين بازيابد؛ بلکه زبان فرهنگ وادب وهنر ودانش و فنّ ِ امروز شود و با ديگر زبان‌هاي زنده و پوياي جهان ِامروز پهلو بزند. براي اين کارعظيم، همه‌ي سرمايه‌ها و بايستگي‌هاي لازم را دراختيارداريم <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi22" href="#_ftn_zabanefarsi22" name="_ftn_zabanefarsiref22">[22]</a> وتنها نيازمندِ همّت و دل سوزي و کوششيم. پس اگر امروز دست به کار نشويم و اين کار ِ خطير را به پيش نبريم و زبانمان در برابر جهان ِ بيدار و پوياي امروز، همچنان ايستا و آشوب زده وخواب آلوده بماند، فردا بسيار دير خواهد بود و آيندگان گناهِ اين سستي و درنگِ تاريخي را برما نخواهند بخشود.<br /><br />ما فارسي زبانان امروز، درهرجاي جهان كه باشيم، وظيفه داريم كه زبان فارسي را با هزاران واژه و تركيب ازمادّه‌هاي بُنيادين اين زبان و وامواژه هاي پذيرفته ازديگرْ زبان‌ها وجاافتاده و "فارسي شده" <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi23" href="#_ftn_zabanefarsi23" name="_ftn_zabanefarsiref23">[23]</a> (خواه عربي تبار، خواه از تيره و تبارهاي زباني‌ي ديگر)، بي‌هيچ تمايزي ميان آن‌ها، درچهارچوب ساختار وهنجار ودستور زبان فارسي، بگوييم و بنويسيم و براي يكايك واژه‌ها و تركيب‌هاي تازه كه در زبان‌هاي بيگانه بدان‌ها برمي‌خوريم و برپايه‌ي ضرورت‌هاي زندگي‌ي امروز، ناگزيراز كاربُردِ مفهوم آنها در زبان خوديم، واژه‌ها و تركيب‌هاي زنده و رسا وخوش ساختِ فارسي پيشنهاد كنيم و بي هيچ هراسي از نيشخندِ گرانجانان و بي پروايي‌ي فرنگي مآبان، آن‌ها را به كار ببريم تا بهترين آن‌ها بر بُنيادِ قانون ِ گسترش وگزينش، ازسويِ بيشترين ِ مردم ِ اهل ِزبان پذيرفته شود و كاربُرد قطعي وهمگاني بيابد. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi24" href="#_ftn_zabanefarsi24" name="_ftn_zabanefarsiref24">[24]</a><br /><br />در اين راستا، نه نياز به كاربُردِ واژه‌هاي جانيفتاده و"فارسي نشده"ي عربي <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi25" href="#_ftn_zabanefarsi25" name="_ftn_zabanefarsiref25">[25]</a> وانگليسي و تركيب‌هاي بيرون از قلمروِ دستورِ زبان فارسي داريم و نه ضرورتي ما را به پيروي از شيوه‌ي مشهوربه "سره نويسي" ( يعني گفتن و نوشتن ِآن گروه از واژگان مرده وفراموش شده‌ي زبان‌هاي باستاني‌ي ايران و يا واژه‌هاي كهن واز يادرفته‌ي روزگارِ آغازِ زبان فارسي‌ي ِ دري كه با دستگاهِ آوايي و ضرباهنگِ زبان ِامروزين وساختارِ معني شناختي‌ي آن همخواني ندارند) ناگزير مي‌كند. پاره‌اي از ريشه‌ها و واژه‌هاي كهن را هنوزهم مي‌توانيم درجاهايي– جداگانه يا درتركيب‌ها – به كارببريم؛ امّا اين كار را نمي‌توان و نبايد همواره و درهمه جا و بي دقّتِ زبان شناختي و رويكرد به همه‌ي جنبه‌هاي امر وتنها بر پايه‌ي شورِ ميهني و گرايش آرمان خواهانه كرد!<br />٦. خطّ ِ فارسي و نيازهاي كنوني<br />ازهنگامي كه نوآوري درزبان فارسي و ساده كردن پيچيدگي‌هاي آن در دستورِ كارِ ايران دوستان و آزادي خواهان قرارگرفت، بهسازي‌ي خطّ نگاري‌ي كنوني و يا جاي گزين گرداني‌ي آن با خطّ نگاري‌ي ديگري نيز همپاي آن به بحث گذاشته شد كه پس از دو سده، هنوز هم كم و بيش ادامه دارد. <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi26" href="#_ftn_zabanefarsi26" name="_ftn_zabanefarsiref26">[26]</a><br /><br />دراين راستا كساني به دادن پيشنهادهايي براي هرچه ساده‌تر و دقيق‌تر كردن شيوه‌ي خطّ نگاري بسنده كرده وعدّه‌اي طرح تغييرِ خطّ ِ فارسي به خطِِ لاتين را درميان نهاده و بي رويكرد به همه‌ي جنبه‌ها و پيامدهاي امر، گمان برده‌اند كه با لاتيني كردن ِروش ِ نگارش ِزبان ِ فارسي، همه‌ي آشوب‌ها و نارسايي‌هاي زبان، يكباره از ميان خواهد رفت!<br /><br />البتّه كساني هم هستند كه هرگونه كوشش در راستاي بهسازي ي خطّ نگاري را همتراز كفر و روي گرداني ازميراثِ مقدّس پيشينيان وكاري ناروا مي‌شمارند و محكوم مي‌كنند. اينان به جاي اين كه با پويايي و روزآمدي درانديشه‌ي برآوردن ِ نيازهاي امروزين اهل زبان باشند، دل مشغول ِ پاسداري از مُرده ريگي كهن و دست نزدني‌اند!<br /><br />دراين نكته شكّي نيست كه خطّ ِ كنوني‌ي فارسي اشكال‌ها و نارسايي‌هاي بسيار دارد و بازتاباننده‌ي همه‌ي درونمايه‌ي آوايي‌ي زبان نيست و كارِ دريافتِ خواستِ نويسنده را د هنگام ِ خواندن ِ نوشته‌ي اودشوار و گاه ناممكن مي‌سازد. امّا هيچ خطّي درجهان (جز برخي خطّ هاي قراردادي‌ي ويژه‌ي آوانوشت در كارهاي پژوهشي) كامل و يكسره بَري ازعيب و نقص نيست و در خودِ زبان‌هاي غربي– كه خطِ لاتين، دبيره‌ي مشتركِ آن‌هاست– و ازهمه برتر زبان انگليسي، خطّ نگاري به هيچ روي همه‌ي بارِ زبان را بر دوش نمي‌كشد. گذشته از آن، ما امروز تجربه‌ي كشورِهمسايه‌مان تركيّه را در تبديل خطّ نگاري‌ي فارسي/ عربي به خطّ نگاري‌ي لاتين و تجربه‌ي تبديل خطِِّ فارسي به خطِِّ سيريليك (روسي) درتاجيكستان را پس ازهشتاد سال در پيش ِ چشم داريم و زيان جبران ناپذيري را كه درهردو كشورازاين رهگذر برزبان وادب وفرهنگ وارد آمده است، به خوبي مي‌شناسيم.<br /><br />براين پايه، روش خردمندانه ومنطقي ودل سوزانه اين است كه راهي ميانه و به دوراز برداشت‌هاي پيروان دو قطبِ افراط و تفريط بيابيم. راهِ درستِ ميانه اين است كه همين خطّ نگاري‌ي كنوني را با بهره‌گيري از امكان‌هاي گسترده و گره گُشاي كنوني بسيار رساتر و كارآيند‌تر ازاين كه هست، بكنيم. درنخستين گام و تا پيش از چاره انديشي براي يكايکِ نارسايي‌ها – كه نياز به بحث زبان شناختي‌ي گسترده درسطح كارشناسي دارد– هركس مي‌تواند تا اندازه‌اي دراين راه گام بردارد و به برآيندهاي نسبي‌ي سودمندي برسد.<br /><br />از جمله كارهاي كردني، مي‌توان اين چند تا را برشمرد:<br />1. درهرجا كه ضروري باشد. o, e, a كاربُردِِ سه نشانه‌ي –َ ، --ِ و –ُ برابرِِ فارسي‌ي.<br />٢. نوشتن الف مقصوره (ي) در پايان ِ وامواژه‌ها و نام‌هاي عربي تبار به گونه‌ي ِ "- ا" مانند ِ : مُجتبا، مُرتضا، مُصطفا، اِنتها، مُنتها، <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi27" href="#_ftn_zabanefarsi27" name="_ftn_zabanefarsiref27">[27]</a> مُلتقا و اَولا به جاي مُجتبي، مُرتضي، مُصطفي، اِنتهي، مُنتهي، مُلتقي و اَولي.<br />٣. نوشتن "ي / ي ِ"، همخوان ِ ميانجي + واكه‌ي ِ –ِ نشانه‌ي ِ اضافه درتركيب‌هاي اضافي در پي واكه‌ها؛ مانندِ: نامه‌ي ِ تو، خانه‌ي ِ من، موي ِاو، بدي‌ي ِ هوا، خوبي‌ي ِ بهار <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi28" href="#_ftn_zabanefarsi28" name="_ftn_zabanefarsiref28">[28]</a><br />٤. نوشتن ِ شناسه‌ي ِ (ضميرِ) دوم شخص يكان به گونه‌ي ِ"- اي": گُفته‌اي، رَفته‌اي، رُفته اي، خُفته‌اي، نشسته‌اي و جُزآن.<br />٥. نوشتن ِ"ي" ي ِ بيان ِيگانگي (وحدت) در پي: واكه‌ي ِ --ِ به گونه‌ي ِ"- اي": نامه‌اي، جامه‌اي، خانه‌اي، بهانه‌اي.<br />٦. نوشتن ِهمان"ي" درپي ِ واكه‌هاي ِ "آ"، "او" و"اي" با "ي" ي ِ ميانجي بر سرِ آن، به گونه‌ي ِ "يي" : هوايي، فضايي، مويي، رويي، شيريني يي، جهان بيني يي.<br />٧. نوشتن ِ"ي" ي ِمصدري ونسبت (هردو) به گونه‌ي ِ"-ي" ي ِ پيوسته: خوبي، بدي، شكستگي، تهراني، اصفهاني، يزدي.<br />٨. نوشتن ِهمان"ي" درپي ِ واكه‌هاي "آ"، و"او" به گونه ي ِ"يي": هوايي، نوايي، روايي، مويي، جويي، نيكويي.<br />٩. نوشتن ِهمان"ي" در پي ِ واكه‌ي ِ –ِ به گونه‌ي ِ"اي": كوهپايه‌اي، زِفرِه‌اي، آباده‌اي. (گاه به جاي آن "- گي" مي‌آيد: شحنگي، خبرگي، خيرگي، اسطورگي.<br />١٠. رعايتِ دقيق و كامل ِ نشانه گذاري <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi29" href="#_ftn_zabanefarsi29" name="_ftn_zabanefarsiref29">[29]</a> با بهره گيري از فهرستِ نشانه‌هاي قراردادي در فرهنگ‌ها و ديگر كتاب‌هاي غربي و نيز گزارش‌هايي كه در زبان فارسي در باره‌ي آن‌ها نوشته شده است. كاربُردِ درست و هنجارمندِ اين نشانه‌ها مي‌تواند بخشي از نارسايي‌هاي خطّ نگاري و نيز نابساماني‌ي زبان فارسي را جبران كند.<br />* * *<br />پاي بندي‌ي خويشكارانه به رعايتِ نكته‌هاي يادكرده وهمانندهاي آن‌ها در‌نگارش خطّ فارسي، گونه‌اي آوانويسي و نزديك شدن به اينهماني‌ي ِ گفتار و نوشتار در زبان ماست. امّا در جاهايي كه لازم باشد، مي‌توانيم براي ِ نمايش ِدقيق ودرستِ بخش‌هايي از نوشتارِ فارسي، آن‌ها را در متن و درميان ِ( ) و يا درپانوشتِ صفحه، به خطِّ لاتين ِ قراردادي‌ي ويژه‌ي‌ آوا- نويسي، بنويسيم؛ چنان كه – براي نمونه – همين روش به قصدِ ضبطِ درست و خالي از شبهه‌ي ِواژه‌ها و نام‌هاي هريك از درآمدهاي فرهنگِ فارس‌‌ي ِ مُعين و در پاره‌اي از درآمدهاي دانشنامه‌‌ي ِ ايران <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi30" href="#_ftn_zabanefarsi30" name="_ftn_zabanefarsiref30">[30]</a> كه نام‌هاي ويژه و يا ديگر واژه‌ها فارسي است و نيز در متن ِ عبارت‌هاي انگليسي‌ي ِ آن كه نام‌ها و واژه‌ها و عنوان‌ها و پاره عبارت‌هايي ناگزير و بنا براقتضا به فارسي آمده، همين روش به كار گرفته شده است.<br />* * *<br />سخن ِآخِر وپيام فروتنانه و برادرانه‌ي ِ نگارنده‌ي اين گفتار، به همه‌ي خواهران و برادران ِ همزبان ِ خود اين است كه زبان ِ فارسي را سرسري نگيريم و همچون مردمكِ چشم ِ خود پاس بداريم ودركاربُردِ يكايكِ واژه‌ها و تركيبها و تعبيرهاي آن و حفظ ِ بنياد و چهارچوبِ ساختاري و دستوري‌اش، از هرگونه افراط و تفريط ( تكلُّف وسنت پرستي وايستايي از يك سو و بي پروايي و بي بند وباري ازسوي ديگر) به سختي بپرهيزيم ومُرده ريگِ گرانبهاي نياگان ِارجمندمان را رساتر وبسامان‌تر وتوانمندتر ازآنچه دريافته‌ايم، به آيندگان بسپاريم.<br />كانون پژوهشهاي ايران شناختي<br />(CENTER FOR IRANIAN STUDIES)<br />تانزويل، كوينزلند- استراليا<br />www.iranshenakht.blogspot.com<br />ويرايش دوم - آبان ماه ١٣٨٤ (نوامبر ٢٠٠٥)<br /><br />مأخذ : ( مجلّه ی واژه ) <a href="http://www.vajehmagazine.com/jalil-doostkhah.php">http://www.vajehmagazine.com/jalil-doostkhah.php</a><br />*************<br />( يادداشت ِ م . س . )<br />چند مورد نادرستی ِ حروف نگاری به نظرم آمد ؛ امّا در متن دست نبردم :<br />ستّت ( درست : سنّت )<br />همگاتی ( همگانی )<br />فرهنگ فارس یِ معين ( فرهنگ فارسی ی ِ معين )<br />م سراييم ( می سراييم )<br />ملقمه ( در فرهنگ معين به غين آمده : مُلغمه . )<br />ملقمه وار ( بهمچنين )<br />در پابرگ 23 : گويم - که ظاهراً « می گويم » درست است .<br />د هنگام ( در هنگام )<br />خطِِّ ( يکی از اين دو وجه درست است : خطِّ / خطّ ِ . البتّه من گذاشتن ِ نشانه ی ِ اضافه زير ِ تشديد را غلط ِ محض می دانم . کسره ايرادی ندارد ، امّا نشانه ی ِ اضافه استقلال دارد و حتماً بايد در زير بيايد . )<br />« در هر جا که ضروری باشد ... » - جمله به هم ريخته است ؛ ظاهراً به خاطر دو زبانه شدن .<br />روزمَرُه ( روزمَرّه )<br />ساده ر ( ساده تر )<br />در عبارت ِ بلافاصله بعد از شماره ی ِ پابرگ ِ 11 ، به نظر می رسد که « نتوانسته اند » درست باشد .<br />يک جا هم در عبارات ِ نمونه ی ِ گفتاری ، « منا » آمده که ممکن است « منو » درست باشد .<br />**<br />شايد يکی چند مورد ِ ديگر هم باشد . و اين عادی است .<br /> ****************<br />پابرگ ها :<br />****************<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi1" href="#_ftn_zabanefarsiref1" name="_ftn_zabanefarsi1">[1]</a> دكتر پرويز ناتل خانلري: زبان شناسي و زبان فارسي، بنياد فرهنگ ايران، تهران – ١٣٤٧ و همو: تاريخ زبان فارسي (دو جلد)، بنياد فرهنگ ايران، تهران – ١٣٥٢ و دكتر علي اشرف صادقي: تكوين ِ زبان ِ فارسي، دانشگاه آزاد ايران، تهران – ١٣٥٧.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi2" href="#_ftn_zabanefarsiref2" name="_ftn_zabanefarsi2">[2]</a> كهن‌ترين دست نوشت ِ شناخته از زبان فارسي‌ي دري، ترجمه‌ي رساله در احكام مذهب ِ حَنَفي از امام حكيم خواجه ابوالقاسم اسحاق بن محمّد سمرقندي با تاريخ نگارش ِ– دست ِ كم - ٢٤٢ ه. ق. (= ٩٥٣م.) است.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi3" href="#_ftn_zabanefarsiref3" name="_ftn_zabanefarsi3">[3]</a> شايد دفترهاي فراهم آورده از گويشهاي گوناگون زبان فارسي – كه شماري از آنها در دهه‌هاي اخير نشريافته اند – بتوانند تا اندازه‌اي رهنمون به دريافتي از چگونگي‌ي زبان فارسي‌ي گفتاري در سده‌هاي پيشين باشند. همچنين است برخي از گُفتاوَردها از اين گويشها در پاره‌اي از متن‌هاي تاريخي و ادبي؛ مانند آنچه راوندي در كتاب خود راحه الصّدور و آيه السّرور از گويش اصفهاني ي زمان خود آورده است.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi4" href="#_ftn_zabanefarsiref4" name="_ftn_zabanefarsi4">[4]</a> دراين زمينه بهار، م. – ت. (ملك الشعراء): سبك شناسي (٣ جلد)، صفا، ذ.: دوره ي تاريخ ادبيّات در ايران و محجوب، م. – ج.: سبك خراساني در شعر فارسي با آوردن ِ نمونه هاي بسيار از نثر و نظم فارسي‌ي ِ هزاره‌ي گذشته، مي توانند سيماي زبان فارسي‌ي نوشتاري در اين هزاره را در برابر چشم ما نمايان گردانند.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi5" href="#_ftn_zabanefarsiref5" name="_ftn_zabanefarsi5">[5]</a> صائب تبريزي / اصفهاني مي گويد: " زين بيابان گرم تر از ما كسي نگذشته است / ما ز نقش ِ پا چراغ ِمردم آينده‌ايم".<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi6" href="#_ftn_zabanefarsiref6" name="_ftn_zabanefarsi6">[6]</a> درباره‌ي زندگي و كارنامه ي اين شاهزاده‌ي ِ نوآور، نگا. دكتر عبّاس امانت: "پور ِ خاقان و انديشهء بازيابي تاريخ ِ ملّي ِايران: جلال الدّين ميرزا و نامه‌ي خسروان" در ايران نامه ١٧: ١، مريلند، زمستان ١٣٧٧، صص ٥- ٥٤.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi7" href="#_ftn_zabanefarsiref7" name="_ftn_zabanefarsi7">[7]</a> نامه‌ي خسروان، چاپ دوم به همّت ِ هانري بارب و ميرزا حسن خداداد تبريزي، وين – ١٢٩٧ه. ق. (=١٨٧٩- ١٨٨٠م.، بخش يكم، صص ٥- ٦ (گُفتاوَرد ِ عبّاس امانت در ايران نامه، پيشين).<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi8" href="#_ftn_zabanefarsiref8" name="_ftn_zabanefarsi8">[8]</a> درباره‌ي ديگرديسي‌هاي زباني دراثرهاي نويسندگان ايراني از روزگار جنبش مشروطه خواهي بدين سو، نگا. كامشاد، حسن: پايه گذاران نثر جديد فارسي، نشر ِ نِي، تهران- ١٣٨٤.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi9" href="#_ftn_zabanefarsiref9" name="_ftn_zabanefarsi9">[9]</a> درباره ي "فرقه ي ِ آذركيوان" و "مُلاّ فيروز" و واژه هاي دساتيري، نگا. ابراهيم پورداود: دساتير در فرهنگ ايران باستان، انجمن ايران شناسي، تهران – ١٣٢٦، صص ٢٧- ٥١ و چاپ دوم آن در مقدّمه ي ِ لغت نامه‌ي ِ دهخدا، بخش يكم، صص ٤٠- ٦٢ و گفتار هانري كُربُن در زير درآمد ِ آذركيوان در دانشنامه‌ي ايران، ج ٣، صص ١٨٣- ١٨٧ و گفتار فتح الله مجتبايي در همان جا، ج ٦، صص ٥٣٢- ٥٣٤ زير درآمد ِ دبستان المذاهب و گفتاري ديگر از همو در همان جا، ج ٧، ص ٨٥ زير درآمد ِ دساتير و بهار، م. – ت. (ملك الشعراء) سبك شناسي، پيشين، چاپ ششم، تهران – ١٣٧٠، صص ٢٩٠- ٢٩٢.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi10" href="#_ftn_zabanefarsiref10" name="_ftn_zabanefarsi10">[10]</a> از آن جمله‌اند برهان قاطع، آنندراج، انجمن آراي ناصري و فرهنگ نفيسي (ناظم الاطبّاء) كه شمار زيادي از واژه‌هاي ساختگي‌ي دساتيري را در بر دارند. (براي آشنايي با ديگر فرهنگها و كتابهاي دربرگيرنده ي ِ اين گونه واژه‌ها، نگا. خاستگاه هاي يادكرده در‌پي نوشتِ شماره‌ي ٩.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi11" href="#_ftn_zabanefarsiref11" name="_ftn_zabanefarsi11">[11]</a> دو فرهنگستان عصر پهلويان بيشتر به يافتن يا ساختن ِ برابرهاي فارسي براي وامواژه‌هاي بيگانه ( عربي و غربي) مي پرداختند. امّا "فرهنگستان" كنوني، رويكردي به عربي زدايي از زبان فارسي ندارد و بيشتر به كار ِ برابريابي براي واژگان ِ فرنگي ‌پردازد. (چگونگي‌ي‌ها و تركيبهاي پيشنهادي‌ي اين "فرهنگستان"، خود جاي بحث دارد و نيازمند گفتاري جداگانه است.)<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi12" href="#_ftn_zabanefarsiref12" name="_ftn_zabanefarsi12">[12]</a> گفتني است كه زبان شناسان و اديبان ايراني در گسترش زبان عربي و غنا بخشيدن بدان، نقش درجه‌ي يكم داشتند و بدون كوششهاي آنان، زبان عربي پر و بال نمي گشود. خود عربها نيز اهميّت كارهاي بزرگِ كساني چون سيبويه و فيروزآبادي و ديگران را ناديده نمي گيرند و همواره يادآور مي شوند.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi13" href="#_ftn_zabanefarsiref13" name="_ftn_zabanefarsi13">[13]</a> يادآوري‌ي اين نكته نيز ناسودمند نيست كه بسياري از وامواژه‌هاي به ظاهر عربي‌ي رايج در زبان فارسي،ريشه‌ي عربي ندارند و خود زماني از فارسي به عربي رفته و ديگرديسي يافته و سپس با كالبَد ِ جديد خود به فارسي بازگشته‌اند. از آن جمله اند خَندَق ( از فارسي‌ي كَندَك)، هندسه (از فارسي ي اندازه) و اِبريق (از فارسي‌ي آبريز) و بسياري ديگر كه ساخت هاي اصلي ي آنها به هيچ روي، بار ِ ‌هايي را كه ديگرديسه‌ي رايج ِ كنوني شان دارند، برنمي تابند.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi14" href="#_ftn_zabanefarsiref14" name="_ftn_zabanefarsi14">[14]</a> آنان تنها با پوسته و كالبَد ِ واژگان سر و كار دارند و نه با درونمايه و لايه‌هاي زيرين ِآنها و گمان مي برند كه آنچه اهل ِ زبان از يك واژه درمي‌يابند، همان است كه در فرهنگها در برابر آن آمده و – براي نمونه – همين كه واژه‌ي "ناسَره / ناپاك" ِ معني را با انبر از درون فرهنگ واژگان زبان درآورند و واژه‌ي "سَره / پاك" ِ چَم را با شور ِ ميهني برجاي آن بگذارند، كار تمام است! ايشان درنمي‌يابند كه د ميان ِ هر واژه‌ي شنيده يا خوانده با ذهن و ضمير ِ شنونده يا خواننده، چنان پيوندهاي رازآميزي هست كه شرح و وصف و روشنگري‌ي هيچ فرهنگي نمي‌تواند به تنهايي جايگزين و نمايشگر آنها شود. آنان متن هر گفتار يا نوشتاري را كه درسرشت ِ زباني‌ي خويش، پيكري است يكپارچه و داراي پيوند ِ انداموار در ميان ِ يكايك جزء‌هاي خود با لايه‌هاي گوناگونش، تنها جمع ِعددي ي واژه‌ها ‌دانند و متن را به گونه‌ي "جدول ِ كلمات ِ متقاطع" مي‌بينند!<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi15" href="#_ftn_zabanefarsiref15" name="_ftn_zabanefarsi15">[15]</a> اشتباه نشود؛ وقتي سخنن از وامواژه‌ها مي گويم، مقصودم واژ‌هاي بيگانه‌اي نيست كه دردهه‌هاي اخير، برخي از فارسي زبانان، آنها را بي پروا و نادلسوزانه دربافتِ زبان فارسي به كار مي‌برند؛ در حالي كه برابرهاي فارسي‌ي رسا و روشن و پذيرفتني براي آنها هست يا مي توان يافت. يكي از تازه‌ترين اين تركيبها اَنسِرينگ ماشين است كه فارسي‌ي پيام گير را به جاي آن داريم و دست ِ بر قضا براي دستگاه ِ ناميده، از اصل ِ انگليسي‌اش هم درست تر و گوياترست. (اين تركيب خوب را نخستين بار تاجيكان به كار بردند؛ امّا بعدها فرهنگستان تهران در يكي ازگزارش‌هايش، ادّعا كرد كه از برگزيده‌ها و تصويب كرده‌هاي آن دستگاه بوده است!)<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi16" href="#_ftn_zabanefarsiref16" name="_ftn_zabanefarsi16">[16]</a> سُيوطي نويسنده‌ي كتاب مشهور ِ الاتقان في علوم القرآن، دراين كتاب و نيز در كتابهاي ديگرش مانند المُهَذَّب و المُتَوَكّلي به بحث درباره‌ي واژه‌هاي دَخيل در قرآن پرداخته و آنها را وام گرفته از يازده زبان و از جمله فارسي شمرده است. در اين باره و نيز براي آشنايي با يكايك اين وامواژه‌هاي بازشناخته در قرآن و ريشه يابي‌ي آنها، نگا. آرتور جِفري : واژه‌هاي بيگانه ي قرآن كه دكتر فريدون بدره‌اي آن را با عنوان واژه‌هاي دَخيل در قرآن مجيد به فارسي برگردانده است (توس، تهران- ١٣٧٢). در باره ي تاثيرگذاري ي زبان فارسي در گسترش ِ زبان ِ عربي، نگا. آذرنوش آذرتاش: راه‌هاي نفوذ فرهنگ فارسي در فرهنگ و زبان ِ تازي (پيش از اسلام)، دانشگاه تهران- ١٣٥٤ و سيّد محمّد علي امام شوشتري: فرهنگ واژه‌هاي فارسي در زبان عربي، انجمن آثار ملّي، تهران- ١٣٤٧.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi17" href="#_ftn_zabanefarsiref17" name="_ftn_zabanefarsi17">[17]</a> "سَره نويسان" كه با ديدن ِ هر واژه‌ي عربي تباري در نوشتارهاي فارسي، خون ِ پاك ِ ايراني شان به جوش مي‌آيد و شتابزده، جايگزيني "سَره / پاك" براي آن دست و پا مي كنند، آيا هيچ گاه انديشيده‌اند كه تفاوت ِ اين واژه‌ها نه در تيره و تبار و وابستگي‌ي قومي شان، بلكه در زندگي و انديشه و احساس و عاطفه و دريافت ِ گويندگان و نويسندگان آنها در درازناي تاريخ و در پيچ و تاب ِ هزاران آزمون ِ تلخ و شيرين است؟ براي نمونه، آنان همواره واژه ي ِ "مهر" را بَديل ِ بر گزيده ي خود به جاي "عشق" مي دانند؛ امّا آيا هرگز ژرفانگري كرده اند كه – براي مثال – چرا حافظ در سروده‌اي مي گويد: "مرا مهر ِ سيه چشمان ز سر بيرون نخواهد شد / ..." و در سروده‌اي ديگر مي گويد: "گويند رمز ِعشق مگوييد و مشنويد / ..."؟ مگر در يكمين نمي‌توانست بگويد: "مرا عشق ِ سيه چشمان ز سر بيرون نخواهد شد" و در دومين: "گويند رمز ِمهرمگوييد و مشنويد". پس اين كاربُردهاي ‌دوگانه‌ي مهر و عشق را – كه در سروده‌هاي او دهها نمونه دارد – نمي‌توان در پوسته و كالبَد ِ اين دو واژه‌ي به اصطلاح مترادف و معني‌ي ساده و قراردادي‌ي آنها در فرهنگها جست و در ميان ِ "مهر" و "عشق" نشان ِ مساوي گذاشت.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi18" href="#_ftn_zabanefarsiref18" name="_ftn_zabanefarsi18">[18]</a> ‌گزينه‌اي است از گفتار يك استاد ايراني در يكي از دانشگاه هاي بيرون از ايران كه در يك فصلنامه ‌فرهنگي‌ي چاپ خارج درج شده است. از نويسنده و جاي چاپ گفتارش نام نمي برم تا سخنم جنبه‌ي شخصي پيدانكند.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi19" href="#_ftn_zabanefarsiref19" name="_ftn_zabanefarsi19">[19]</a> اين جمله را چند سال پيش، در خيابان فردوسي‌ي تهران از زبان ِ يك قاچاق فروش ارزهاي خارجي شنيدم.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi20" href="#_ftn_zabanefarsiref20" name="_ftn_zabanefarsi20">[20]</a> اين تعبير از علي ميرفطروس است (هفت گفتار ...، نشر فرهنگ، فرانسه و كانادا – ٢٠٠١، ص ١٩)<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi21" href="#_ftn_zabanefarsiref21" name="_ftn_zabanefarsi21">[21]</a> از جمله‌ي اينان، مي‌توان از احمد آرام، اميرحسين آريان پور، غلامحسين مصاحَب، داريوش آشوري، احمد اشرف، منوچهر بزرگمهر، اميرحسين جهانبگلو، محمود حسابي، نجف دريابندري، علي اكبر سياسي، فيروز شيروانلو، محمود صناعي، حميد عنايت، حسن كامشاد، فرهنگ مهر، محمّد باقر هوشيار و شماري ديگر نام برد و كوششها و كُنِشهاي ارزنده و سازنده شان را قدرشناخت و ارج گزارد.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi22" href="#_ftn_zabanefarsiref22" name="_ftn_zabanefarsi22">[22]</a> زنده ياد دكترمحمود حسابي در شمارشي دقيق و رياضي از ريشه‌ها و پيشوندها و ميانوندها و پسوندهاي زبان‌هاي هندو- اروپايي – كه زبان فارسي هم يكي از آنهاست -- بدين برآيند رسيد كه مي‌توان از پيوندهاي گوناگون ِآنها با يكديگر ٢٢٦ ميليون تركيبْ واژه ساخت (دكتر محمود حسابي: فرهنگ حسابي، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و دانشگاه صنعتي اميركبير، واحد تفرش – تهران، ١٣٧٢، صص يازده – دوازده.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi23" href="#_ftn_zabanefarsiref23" name="_ftn_zabanefarsi23">[23]</a> گويم واژه‌هاي پذيرفته از زبانهاي ديگر تا آنها را از تركيبها جداكنم؛ زيرا هَنجار ِ درست ِ زبان، هيچ گاه به ما اجازه نمي‌دهد كه تركيبهاي زبانهاي ديگر را (جُز در هنگام ِ گُفتاوَرد) در زبان خود به كار ببريم. كاربُرد ِ اين گونه تركيبها، به منزله ي پذيرش ِ دستور ِ آن زبانها و ناديده گرفتن ِ استقلال ِ دستوري و ساختاري‌ي ِ زبان ِ خويش است.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi24" href="#_ftn_zabanefarsiref24" name="_ftn_zabanefarsi24">[24]</a> روزي كه فرهنگستان يكم تركيبهاي شهرداري، شهرباني، دارايي، دادگستري، بهداري، فرهنگ و آمار را به جاي ِ بلديّه، نظميّه، عدليّه، صِحيّه، معارف و اوقاف و صنايع ِ مستظزفه و اِحصائيّه پذيرفت و به مردم عرضه داشت، كهنه پرستان و عادت كردگان به نامهاي نابهنجار ِ پيشين، برگزيده‌هاي تازه را جدّي نگرفتند و كار ِ فرهنگستان را ريشخند كردند. امّا ديري نگذشت كه بيشتر ِ مردم، نامهاي نونهاده را پذيرفتند و اين نامها به درستي در زبان ما جاافتاد؛ به گونه‌اي كه امروز اگر كسي نامهاي گذشته را بگويد، نادريافتني و مايه‌ي شوخي و خنده خواهدبود. همچنين اندك زماني پس از روزي كه روسها نخستين پيك ِ زميني را به گُستره ي كيهان فرستادند، آن را به زبان ِ خود سْپوتنيك ناميدند و به جهانيان شناساندند، در رسانه‌هاي خبري‌ي ِ ايران نام ِ تركيبي‌ي قمر ِ مصنوعي را – كه ساختي ناسزاوار و ناخوشايند دارد – به جاي آن به كار بردند؛ امّا زنده ياد دكترمحسن هشترودي، تركيبْ واژه‌ي ِ رسا و زيباي فارسي‌ي "ماهواره" را به جاي آن پيش نهاد كه بي درنگ با پذيره‌ي همگاني رو به رو شد و در بافت ِ زبان جاافتاد و افزون ِ بر آن، تركيبهايي چون ماهواره‌ي هواشناسي، ماهواره‌ي جاسوسي، ماهواره‌ي نظامي، ماهواره‌ي خبري و جز آن نيز بر بنياد ِ آن ساخته شد و معمول گرديد. هرگاه پيشنهاد ِآن دانشمندِ نامدار پذيرفته نشده بود، ناگزير يا هنوز تركيبِ گوش آزار "قمر ِ مصنوعي" را به كار مي‌برديم و يا "سَتِه لايت" انگليسي را كه جايگزين "سْپوتنيك" روسي هم شده است. (متاسّفانه هنوز هم برخي از فارسي زبانان بي پروا و نادلسوز– به رَغْم ِ رايج شده بودن ِ"ماهواره"، در گفته‌ها يا هاي فارسي نماشان، " سَتِه لايت" مي گويند و مي نويسند!)<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi25" href="#_ftn_zabanefarsiref25" name="_ftn_zabanefarsi25">[25]</a> منوچهري‌ي دامغاني چكامه سراي سده‌هاي ي چهارم و پنجم هجري – كه به عربي داني‌ي خود مُباهات بسيار مي كرده و در جايي گفته است: " من بسي ديوان ِ شعر ِ تازيان دارم ز ِ بَر..." – در يكي از سروده‌هايش، "عَشيق" به معني‌ي "معشوق" را به كار برده و با تكلّف و عربي مآبي‌ي هرچه تمامتر گفته است: "غُرابا مَزَن بيشتر زين نَعيقا / كه مهجور كردي مرا از عَشيقا". امّا اين واژه‌ي "عشيق" در همان چكامه‌ي منوچهري زنداني ماند و هنرمندان و عاشقان خوش ذوق ِ فارسي زبان، رواديد ِ درآمدن به جمع ِ دوستان و حضورِ مجلس ِ اُنس خويش را بدين بيگانه ي ناآشنا و خودي نشده، ندادند؛ در حالي كه از همان بنياد و تيره و تبارِ زباني، وامواژه‌هاي ِ "عشق" و "عاشق" و "معشوق" و تركيبهاي دلپذيري از همزيستي آنها با واژه ها يا "وَندها"ي فارسي در اين زبان ماندگارشدند و چنان بار و تواني يافتند كه جداكردن ِ آنها از بافت ِ زبان– به رَغْم ِ ساده‌انگاريهاي "سَره نويسان"– شدني نيست.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi26" href="#_ftn_zabanefarsiref26" name="_ftn_zabanefarsi26">[26]</a> درباره‌ي سويه‌هاي گوناگون ِ خطِِّ فارسي و پيشنهادهايي براي بهسازي يا تغييرِ آن، نگا. مجتبا مينَوي: اصلاح يا تغيير ِ خطّ ِ فارسي؟ در تازه ترين چاپِ آن در بررسي ِ كتاب ٣١، لوس آنجلس، بهار ١٣٧٨، صص ١١- ١٢ و براي آشنايي با برداشتي تحليلي و كارشناختي از دشواري هاي ِ اين خطّ، نگا. مسعود خيّام: خطّ ِ آينده، آينده‌ي ِ خطّ ِ تمام اتوماتيك فارسي، نشر ِ نگاه، تهران – ١٣٧٣ و براي خواندن ِ پيشينه و جنبه هاي گوناگون اين امر در يك اثرِ پژوهشي ي دانشگاهي امروزين، نگا.<br />: F ,Hashabeyki Persian Orthography,Studia Iranica Upsaliensia 7, Upsala Universitet, Upsala, Sweden, 2005, 250 p.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi27" href="#_ftn_zabanefarsiref27" name="_ftn_zabanefarsi27">[27]</a> در اين ميان، اِنتها و مُنتَها ديرزماني است كه با همين نگاشت و نه با نگاشت ِ اصلي‌ي ِ عربي نوشته مي‌شوند و كسي هم ايرادي بر آن ندارد؛ امّا وقتي بنويسي مُجتبا (به جاي ِ مُجتبي) و اَولا (به جاي ِ اَولي)، داد و هَوارِ كساني برمي آيد كه : "اي واي! ناموس ِ زبان و ادب از دست رفت!"<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi28" href="#_ftn_zabanefarsiref28" name="_ftn_zabanefarsi28">[28]</a> پاره‌اي از سردبيران ِ نشريّه‌ها يا ويراستاران ِ كتابها، نوشتن ِ اين"ي" ي ِ ميانجي را بِدعَتي از سوي برخي از معاصران مي‌پندارند؛ امّا دردست نوشت ِ شاهنامه با تاريخ ٦٧٥ هجري‌ي ِ قمري (نگاه داشته در موزه‌ي بريتانيايي – لندن)، درسرتاسرِ متن اين "ي" ي ِ جدانوشته را مي‌بينيم و در شاهنامه، ويراسته‌ي ِ دكتر جلال خالقي مطلق نيز از همين نگاشت پيروي شده است.<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi29" href="#_ftn_zabanefarsiref29" name="_ftn_zabanefarsi29">[29]</a> Panctuation<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_zabanefarsi30" href="#_ftn_zabanefarsiref30" name="_ftn_zabanefarsi30">[30]</a> Encyclopaedia Iranica</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-114239131067759809?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1141519717588558572006-03-05T03:58:00.000+03:302007-05-19T06:13:07.499+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 150%; TEXT-ALIGN: justify;font-family:Badr,Verdana;font-size:140%;color:#993300;" ><span style="font-size:85%;"><span style="color:#ffffff;">------------------------------------</span>چون کار ِ جهان چنين فرا شوبد<br /><span style="color:#ffffff;">------------------------------------</span>سر برکند از جهان ، جهانْ داری<br /><span style="color:#ffffff;">--------------------------------------------------</span>ناصر ِ خسرو</span> </p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 150%; TEXT-ALIGN: justify;font-family:Badr,Verdana;font-size:140%;" ><br /><br />سبز ِ بهار ! روشن ِ باران ! خوش آمدي !<br />ظلمت ْ زُداي ، هور ِ فروزان ! خوش آمدي !<br />روح ِ بهار مي ‌دمد از هر نگاه ِ تو<br />خوش مي ‌دمي به مرده ‌ي ِ ما جان ! خوش آمدي !<br />خشکي گرفته بخشي ازين سبزْ خاکدان<br />باران ِ مهر! روح ِ بهاران ! خوش آمدي !<br />اي جورج بوش ، مظهر ِ آزادگي و مهر<br />وي دشمن ِ اسارت ِ انسان ؛ خوش آمدي !!<br />گر تولستوي زنده شود – آن حکيم ِ دهر<br />ماند به جنگ و صلح ِ تو حيران ! خوش آمدي !<br />کار ِ عراق ساختي ؛ اينک به کام ِ خويش<br />مي ران فرس به سوي ِ من و مان ! خوش آمدي !<br />روزي اگر خيال ِ سفاهت نموده ايم<br />ديري ست گشته ايم پشيمان ! خوش آمدي !<br />دندان ِ دَد ، به پيکر ِ ما ، کُند از تو شد<br />بر تو درود ! از بن ِ دندان خوش آمدي !<br /><br />هان اي دلير ِ عرصه ي ِ ناوردهاي ِ هول<br />اي کوه ْ مرد ، رود ِ خروشان ؛ خوش آمدي !<br />ايران کجاست ؟! – خنگ ِ جهان زير ِ ران ِ توست<br />اي برْ زمانه ! رستم ِ دستان ! خوش آمدي !<br />اين شيخکان کماله ي ِ ديوان بُوَند ، هان<br />اي برکننده ي ِ سر ِ ديوان ! خوش آمدي !<br />خيزيد گبرکان و ، بخوانيم شادمان :<br />بهرام شاه ، فرّه ي ِ يزدان ! خوش آمدي !!<br />اهريمن از نگاه ِ تو اي روشنان ِ مهر<br />منکوب و خوار گشته گريزان ! خوش آمدي !<br />شک نيست مر مرا ، که تو از نسل ِ کورشي<br />اي از نژاد ِ کودک ِ خندان ! خوش آمدي !<br />اي بخرد ِ ردان ، رد ِ بخرد ، فروغ ِ مهر<br />چشم ِ اميد ِ رامش ِ گيهان ! خوش آمدي !<br />پوتين ، چو گيوه اي است ؛ نه درخورد ِ پاي ِ تو<br />مي کش به پاي از ره ِ احسان ! خوش آمدي !<br />گشته جهان به سان ِ يکي خرد دهکده<br />اي دهخدا ! به گوشه ي ِ ويران خوش آمدي !<br />ديدي که « سازمان ِ ملل » ياوه مي تند<br />ماندي براش خالي ِ عنوان !! خوش آمدي !<br />زين پس حسابهاي ِ جهان طور ِ ديگر است<br />تو داني اي رئيس و جهانبان ! خوش آمدي !<br />انسان هزار درد به خود ديده پيش ازين<br />آغازه ي ِ هزاره ي ِ درمان ! خوش آمدي !<br /><br />گويند سلطه جوست ايالات ِ متحد<br />اي سرور ِ جهان ! سر و سلطان !! خوش آمدي !<br />من حاضرم به نام ِ تو باشد همه جهان<br />کرده به نام ِ خويش جهان ! هان ! خوش آمدي !<br /><br /><br /><br />جانا خدايگاني و، ما بندگان ِ تو<br />اي ميزبان ، به خانه ي ِ مهمان خوش آمدي !<br />خونْ ريز ديده اي ، وُ دگر هيچ با من است<br />جانم فداي ِ روي ِ تو جانان ! خوش آمدي !<br />از خاک ِ پات کُحل ِ بصر مي کنم ، بيا<br />صاحب ! به ملک ِ خويش ، به ايران خوش آمدي !! </p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 150%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify;"><br /><br /><span style="font-size:125%;">22 فروردين 1382<br /></span><span dir="ltr"><br /><span style="font-size:125%;">11 / Apr / 2003</span></span><span style="font-size:125%;"><br />مهدی سهرابی</span></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-114151971758855857?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1140395662762733312006-02-20T03:52:00.000+03:302006-02-20T04:31:48.990+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; TEXT-ALIGN: justify; font-family:Badr,Verdana;font-size:12pt;" ><br /><span style="font-size:85%;">پيشکش به پسر عموی ِ عزيزم : آقای ِ محمود سهرابی</span><br /><br /><br />آوخ که پدر از بر ِ فرزندان رفت<br />بس ناخلفي ديد و جگرْ بريان رفت<br />در محبس ِ ديو ، اشک ِ پاکش ياد آر<br />بر روز ِ تو بي پدر ، پدر گريان رفت !<br /><br />1363<br /><br /><br />شبي تاريک و خوف‌انگيز و هايل<br />که نتوان کرد با گورش مقابل<br />هوا گشته چو بحر ِ قير ، تيره<br />که ديدن ديده را گشته‌ست مشکل<br />برفته کورسو از هر ستاره<br />شده هم نور ِ مَه يکباره زايل<br />ازان ابر ِ سيه دستار ِ چرکين<br />فرو بارد رذايل در رذايل<br />نه بتوان آتشي افروختن تيز<br />نه شمعي روشني‌بخش ِ محافل<br />شبي در سلطه‌ي ِ ديوان و هرسو<br />به ره اندر همي مانده قوافل<br />به هر گامي‏ ‏‏، دو صد چَه کنده ديوان<br />بدستي هر ، دوصد بند و سلاسل<br />صدايي هيچ نايد از کسي بر<br />که نسپارد گلو بر تيغ ِ قاتل<br />وگر پرسد کسي از روشنايي<br />به جز سرب ِ مذابش نيست حاصل !<br /><br />3-1362<br /><br /><br />مستي برفت و سرخوشي از سر پريدمان<br />زهر از سبوي ِ غم به رگ ِ جان دويدمان<br />يکسر بريخت برگ ِ درختان ِ سبز ِ دل<br />بر باغ ِ جان چو باد ِ خزاني وزيدمان<br />گل پژمريد و بلبل ِ دستان‌سرا بمرد<br />خاري به‌جاش بر دل و بر جان خليدمان<br />رفت آن نشاط و سرخوشي و عيش و خرّمي<br />شد ماتم و عزا ، همگي ، سور و عيدمان<br /><br />قصر ِ طرب به جادوي ِ ساحر طلسم شد<br />نحسي گرفت کوکب ِ بخت ِ سعيدمان<br />رخسارها چو زرد ببيني عجب مدار<br />زالو فتاد بر تن و ، بس خون مکيدمان<br />هرسو غمين به نوحه و ماتم ستاده‌ايم<br />خون ِ دل است ، اينک ، جام ِ نبيدمان<br />شد چشم خون‌فشان همه از گريه خشك ، واي<br />بي گريه مانده ماتم ِ مام ِ شهيدمان !<br /><br />3-1362<br /><br /><br />بلبل که زار زار بنالد به پاي ِ گل<br />داني ز چيست ؟ - پيش گرفته عزاي ِ گل<br />باد ِ خزان بديده به تاراج ِ گلبُنان<br />تيغي به کف گرفته به قصد ِ فناي ِ گل<br />محزون همي ستاده و گل را چو بنگرد<br />گردد فزون همي دلکش مبتلاي ِ گل<br />گويند مردمان که خزان نامده هنوز<br />بي وقت بلبلا چه کني هان تو واي گل؟<br />باد ِ بهار مي وزد و گل در اهتزاز<br />عشرت نما به شادي ، تحت ِ لواي ِ گل<br />گاه است باده خوردن ؛ غم را به گِل سپار<br />مي نوش هان ، ز باده‌ي نکهت فزاي ِ گل<br />گر در بهار بر نکني بيخ ِ غم ز دل<br />گردي تو ناسپاس به لطف و عطاي ِ گل<br />دم را غنيمتي شمر اي دوست ، زانکه نيست<br />جز چند هفته باز ، کف ِ باسخاي ِ گل<br />ماتم بدان گذار که بيني به باغ در<br />برکنده گشته يکسره از بن بناي ِ گل<br /><br />آن بي‌خبر ز بلبل ِ مسکين خبر نداشت<br />کاو بيدل است و ، داده دل اندر هواي ِ گل<br />ياد ِ فراق ، زهر به جامش همي کند<br />خونين جگر بداردش اندر لقاي ِ گل !<br /><br />1363<br /><br /><br />روزي غم ِ عشق ِ تو عيان خواهم کرد<br />در کوچه و بازار فغان خواهم کرد<br />ببريده‌ام از جهان ، جهانم چو تويي<br />من قصد ِ تصرّف ِ جهان خواهم کرد !<br /><br />***<br /><br /><br />از زندگي نمانده نشاني به پيکرم<br />نايد ز خويش هيچ در آيينه باورم<br />کاين خود منم ، شده اينسان نزار و زار<br />يا خويش اين ني‌ام من و ، من خويش ديگرم<br />چون مرده‌اي که آمده باشد برون ز گور<br />نيمي ز موي ريخته ، يک نيم بر سرم<br />بتوان همي شمرد مرا يک يک استخوان<br />لاغر کجا تواند گفتن ، که : لاغرم ؟<br />زرد است پيکرم ، چو يکي برگ در خزان<br />کاندر بهار ِ عمر ، خزان تاخت بر سرم<br />سالم فزون ز بيست و سه نبود ، ولي ببين<br />همچون هزار ساله يکي پير ِ چنبرم<br />بنگر که باز در تن ِ زارم دلي ست کاو<br />از خون کند فسانه به اوراق ِ دفترم<br />گه دارَدَم شناور ، در بحر ِ پر ز خون<br />گه زآتشش سپندم و ، سوزان به مجمرم<br />پيچم همي به خويش ، چو افعي گزيدگان<br />بيزار از طبيب و هراسان ز نشترم<br />با آب ِ ديدگانم و با آه ِ دودناک<br />بر آتش ِ دلم ، چو يکي شاخه‌ي ترم<br />عمرم به آه و ناله و فرياد بگذرد<br />خود خسته ام ز شيون ِ هردم مکرّرم<br />از روزگار بهره به جز رنج نبوَدَم<br />گويي که نيست غير ِ مرارت مقدّرم<br />آوخ به هر رهي كه روم ، آيدم به پيش<br />هرگام چاه ِ بيژن و سدّ ِ سكندرم<br />در تندْ باد ِ حادثه ، هر سوي بسته راه<br />من ، يك تن و ، اسير ِ چنين سخت لشكرم<br /><br />نه راه ِ پيش مانده برايم ، نه راه ِ پس<br />مغلوب ِ نرد ِ دهر ، گرفتار ِ ششدرم<br />بينم بلا چو سنگ ؛ هم از ارض و از سماء<br />پايم خورد به سنگي و ، سنگي‌ست بر سرم<br />در اين كوير روزم تفْ‌باد همسفر<br />شب نور ِ چشم ِ گرگ چراغي به معبرم<br />سنگي نبوده كان نخراشيده پاي ِ من<br />خاري نبوده كان نزده زخم ِ خنجرم<br />بفريفته‌ست بس كه سرابم ، ز آب سير<br />گشتم ؛ بگويمت كه كنون بر چه باورم ؟<br />طوفان ِ نوح گر كه مرا غرقه سازدي<br />پندارمي سراب ؛ كه بر آب منكرم<br />يك غنچه‌ي اميد شكوفا نشد به دل<br />باغم ، و ليك ، خشكم و بي‌برگ و بي‌برم<br />داغي به دل چو لاله همي ماند مر مرا<br />ني ني مگو ، كه دل همه داغ است يكسرم !<br /><br />1363<br /><br /><br />تا هست مرا غم ، دل ِ خرّم چكنم<br />از اوست غمم ؛ جز اوي عالم چكنم<br />خو كرده دلم به غم كه هر شب گويد<br />فردا اگرم نو نشود غم ، چكنم !؟<br /><br />1364<br /><br /><br />اي دل منال ، درد ِ تو درمان نمي‌شود<br />وين كار ِ تو ز ناله بسامان نمي‌شود<br />اين زار ناله‌ها كه تو بنياد مي‌كني<br />هرگز مرمّت ِ دل ِ ويران نمي‌شود<br />تن را بسوختي ز شرار ت ؛ بس است سوز<br />كز تب زبان خلاص ز هذيان نمي‌شود<br />تا سد شده ست بخت ِ سياهم ، ز شب رهي‌م<br />بگشوده سوي ِ صبح ِ فروزان نمي‌شود<br />چشمم به راه رفته كه يابد نشان ِ او<br />وين راه و انتظار به پايان نمي‌شود<br />جز آن كه همچو لاله شود تازه داغ ِ من<br />سودي نصيب ِ من ز بهاران نمي‌شود<br />مست ِ غم است مهدي و ، گويد مگو دگر<br />شعر ِ حزين ترانه‌ي مستان نمي‌شود !<br /><br />1364<br /><br /><br />دستي‌ست نهان ، كشان كشان مي‌بردم<br />پنهان ز كسان و بي‌نشان مي‌بردم<br />بنشسته ميان ِ جمع ، مبهوتم و منگ<br />دل جاي ِ دگر ، كزين ميان مي‌بردم !<br /><br />1364<br /><br /><br />چه مي‌شد درد ِ بي‌درمان نبودي<br />مرا اين ناله و افغان نبودي<br />نبودي آتش ِ عشق و تب ِ عشق<br />به دل سوز و به لب هذيان نبودي !<br /><br />1364<br /><br /><br />هر چيز كه هست ، نيست خواهد گشتن<br />بالايي و پست ، نيست خواهد گشتن<br />مَي مي‌خور و غم مخور كه چون عمر گذشت<br />هشيار و چه مست ، نيست خواهد گشتن !<br /><br />1364<br /><br /><br />يك دم نشود كه غم نيازاردمان<br />باران ِ بلا ز هر سويي باردمان<br />گر نيست كه بيش زارمان خواهد كرد<br />عمر از چه سبب نگاه مي‌داردمان ؟!<br /><br />1364<br /><br /><br />درون ِ خانه‌ي دل اين غم از كجا آمد<br />چه شد كه موسم ِ شادي به انتها آمد<br />ز ناسپاسي ِ ما بود يا ز خشكي ِ شانس<br />خزان به غارت ِ باغ و بهار ِ ما آمد<br />بشد كه صدق و صفا را كساد شد بازار<br />دوباره مهر و وفا حكم ِ كيميا آمد<br />به باغ ِ عيش و خوشي آتش ِ خزان افتاد<br />به ملك ِ عزّ و شرف رخنه‌ي فنا آمد<br />نديده كس كه چنين روزگار برگردد<br />عجيب بر سر ِ ما فتنه و بلا آمد<br />چرا ننالم ازين درد ِ تيره‌ي جانْ سوز<br />كه بر دلم غم ِ بي‌چون و بي‌چرا آمد<br />نبود غير ِ دروغ آن خبر كه دي مي‌گفت :<br />بيا كه درد ِ دل ِ زار را دوا آمد<br />به قيد ِ شعر ِ حزين همچو مهدي افتادم<br />كنون كه در دلم انديشه‌ي رها آمد<br /><br />1364<br /><br /><br />مگو ديگر ز شادي اين دل ِ افسرده‌ي ما را<br />به ياد ِ من مياور آن فرامش كرده رؤيا را<br />كسي كاو ديده راز ِ دهر در آيينه‌ي زانو<br />دگر سر بر نخواهد كرد گلگشت و تماشا را<br />چو از باغ ِ طرب باد ِ صبا بويي نمي‌آورد<br />گرفتم زار و نالان دامن ِ اندوه ِ صحرا را<br />من و بلبل به درد ِ خويش خاموشانه مي‌ناليم<br />به زاغان ِ سيه بسپرده ايم انبوه ِ غوغا را<br />به كنج ِ حسرت ِ خاموش ِ خود اشكي بيفشانم<br />مگر شويم ز خاطر ياد ِ آن عيش ِ مهنّا را<br />بدان امّيد مي‌ميرم ، كه بعد از مردنم شايد<br />سبوي ِ باده‌ي مستي كند دورانم اجزا را<br />من و دل گاه گاهي غصّه‌اي را قصّه مي‌سازيم<br />مگر كوته كند اين قصّه‌ها شب هاي ِ يلدا را<br />درين تيره شب امّا باز چشمانم به در مانده<br />اگر چه سخت دارد باور ِ من روز ِ فردا را<br />من آن چنگ ِ طرب بودم كه بگسستم ز غم ، مهدي<br />چه داري انتظار از من ، تو از اين بهتر آوا را ؟!<br /><br />1364<br /><br /><br />سيرم ز زندگي كه مرا تلخ گشته كام<br />گو تيغ ِ مرگ را كه برون آي از نيام<br />سيرم دگر ز روي ِ تو اي زندگي برو<br />ما را چه بوده‌اي تو به جز محنت ِ مدام<br />زان دم كه باز گشته دو چشمم بدين جهان<br />صبحي نديده‌ام ز پي ِ اين سياه شام<br />گويي بريد ناف ِ مرا دايه بر حزن<br />زان همدمي ِ عيش و طرب شد مرا حرام<br />فكرم دگر نمي‌برد الا به يأس راه<br />بگسسته اسپ ِ فكر ِ مرا بار ِ غم لجام<br />الا شكاف ِ زخم ِ مرا خاك پر كند<br />كاين كهنه زخم را نبود هيچ التيام<br />اي دل تو را كه پاي برآمد به سنگ ِ غم<br />بگذر ز امن ِ عيش ، كه دور است آن مقام<br /><br />1364<br /><br /><br />دلا زين زندگي شادي ِ اين غمگين چه مي‌جويي ؟<br />بدين بس درد ِ بي‌درمان ، مرا تسكين چه مي‌جويي ؟<br />ملوليم و فسرده دل ، ز ما شادي كجا خيزد<br />عبث ماتم ْسرا را غير ِ غم آذين چه مي‌جويي ؟<br />چه داري چشم ِ آسايش ازين دوران ِ پرآشوب<br />وزين خون خوار عفريتان ِ دون آيين چه مي‌جويي ؟!<br /><br />1364<br /><br /><br />خواهم ز ورطه‌ي غم پا برون كشم<br />دل را برون ز چنين بحر ِ خون كشم<br />در بسته بر غم و آن شاهد ِ طرب –<br />را باز خوانده و در اندرون كشم<br />بنشسته ، ياد ِ لب ِ لعل ِ يار را<br />پيمانه‌اي ز مي ِ لعلگون كشم<br />شب پرده زد به دلم ، اي سحر مدد<br />تا پرده از رخ ِ اين قيرگون كشم<br />كو آنكه دور ِ زمانه دگر شود<br />تا انتقام ازين قوم ِ دون كشم<br />تصوير ِ اين توهّم ِ امّيد را مگر<br />كاخي بلند ولي واژگون كشم<br />زين سان كاميد ِ مرا يأس در پي است<br />ترسم كه رخت به دشت ِ جنون كشم !<br /><br />1364<br /><br /><br />پيشتر تا مي‌روم هر دم درين صحراي ِ غم<br />باز مي‌خواند مرا از دوردست آواي ِ غم<br />از كجاها سر درآرم عاقبت ، معلوم نيست<br />بي‌كران مي‌بينم اي دل وسعت ِ صحراي ِ غم<br />ناله‌ها كردم درين وادي كه خود مجنون نكرد<br />تا جنون مي‌پرورانم در سر از ليلاي ِ غم<br />خويشتن را باز نشناسم مگر زين ناله‌ها<br />زانكه پنهان گشته ام در چهره‌ي پيداي ِ غم<br />هر كه امروز آشنا شد با دلم ، فردا گريخت<br />هيچكس طاقت نمي‌آرد بدين غوغاي ِ غم<br />تا جواني رفت و آن شور و نشاط از دل برفت<br />ديگرم آخر چه مي‌خواهد برد يغماي ِ غم<br />هر زمان دست ِ تحسّر مي‌زنم بر سر همي<br />زانكه هر مكنت مرا شد در سر ِ سوداي ِ غم<br />ظن مبر آن دم كه بي‌خويشم ببيني زانكه نيست<br />مستي و بيخويشي‌ام الا كه از صهباي ِ غم<br />جز ستمكاران و بيدردان نه شادند اين زمان<br />كي روا باشد مرا جز غوطه در درياي ِ غم؟!<br /><br />1364<br /></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-114039566276273331?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1140316684881501322006-02-19T05:59:00.000+03:302006-02-19T06:08:04.913+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 12pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify"> <br /><br /><span style="font-size:85%;">براي عزيزم ابراهيم مكلا</span><br /><br /> قصه‌ي ِ شهر سنگستان<br /><br /> دو تا كفتر<br />نشسته‌اند روي شاخه‌ي ِ سدر كهنسالي<br />كه روييده غريب از همگنان در دامن كوه قوي‌ پيكر .<br /><br />دو دلجو مهربان با هم .<br />دو غمگين قصه‌گوي غصه‌هاي هردوان با هم .<br />خوشا ديگر خوشا عهد دو جان همزبان با هم .<br /><br />دو تنها رهگذر كفتر .<br />نوازشهاي اين آن را تسلي‌بخش ،<br />تسلي‌هاي آن اين را نوازشگر .<br /><br />خطاب ار هست : « خواهر جان »<br />جوابش : « جان خواهر جان<br />بگو با مهربان خويش درد و داستان خويش »<br /><br /><br /> - « نگفتي ، جان خواهر ! اينكه خوابيده‌ست اينجا كيست .<br /> ستان خفته‌ست و با دستان فرو پوشانده چشمان را<br /> تو پنداري نمي‌خواهد ببيند روي ما را نيز كو را دوست مي‌داريم .<br /> نگفتي كيست ، باري سرگذشتش چيست »<br /><br /> - پريشاني غريب و خسته ، ره گم كرده را ماند .<br /> شباني گله‌اش را گرگها خورده .<br /> وگرنه تاجري كالاش را دريا فرو برده .<br /> و شايد عاشقي سرگشته‌ي ِ كوه و بيابانها .<br /> سپرده با خيالي دل ،<br /> نه‌ش از آسودگي آرامشي حاصل ،<br /> نه‌ش از پيمودن دريا و كوه و دشت و دامانها .<br /><br /> اگر گم‌كرده راهي بي‌سرانجام‌ست ،<br /> مرا به‌ش پند وپيغام‌ست .<br /> در اين آفاق من گرديده‌ام بسيار .<br /> نمانده‌ستم نپيموده بدستي هيچ سويي را .<br /> نمايم تا كدامين راه گيرد پيش :<br /> ازينسو ، سوي خفتنگاه مهر و ماه ، راهي نيست<br /> بيابانهاي بي‌فرياد و كهساران خار و خشك و بي‌رحم‌ست .<br /> وزآنسو ، سوي رستنگاه ماه و مهر هم ، كس را پناهي نيست .<br /> يكي درياي هول هايل‌ست و خشم طوفانها .<br /> سديگر سوي تفته دوزخي پرتاب .<br /> و آن ديگر بسيط زمهريرست و زمستانها .<br /> رهايي را اگر راهي‌ست ،<br /> جز از راهي كه رويد زان گلي ، خاري ، گياهي نيست ... »<br /><br /><br /><br /> - « نه ، خواهر جان ! چه جاي شوخي و شنگي‌ست ؟<br />غريبي ، بي نصيبي ، مانده در راهي ،<br />پناه آورده سوي سايه‌ي ِ سدري ،<br />ببينش ، پاي تا سر درد و دلتنگي‌ست .<br />نشانيها كه مي‌بيني در او ... »<br /><br /><br /> - نشانيها كه مي‌بينم در او بهرام را ماند ،<br /> همان بهرام ورجاوند<br /> كه پيش از روز رستاخيز خواهد خاست<br />هزاران كار خواهد كرد نام‌آور ،<br />هزاران طرفه خواهد زاد ازو بشكوه .<br />پس از او گيو بن گودرز<br />و با وي توس بن نوذر<br />و گرشاسپ دلير ، آن شير گندآور<br />و آن ديگر<br />و آن ديگر<br />انيران را فروكوبند وين اهريمني رايات را بر خاك اندازند .<br /> بسوزند آنچه ناپاكي‌ست ، ناخوبي‌ست ،<br />پريشان شهر ويران را دگر سازند .<br />درفش كاويان را ، فره در سايه‌ش ،<br />غبار ساليان از چهره بزدايند ،<br />برافرازند ... »<br /><br /><br /> - « نه جانا ! اين نه جاي طعنه و سردي‌ست .<br />گرش نتوان گرفتن دست ، بيدادست اين تيپاي بيغاره .<br />ببينش ، روزكور شوربخت ، اين ناجوانمردي‌ست . »<br /><br /><br /> - « نشانيها كه ديدم دادمش ، باري<br />بگو تا كيست اين گمنام گردآلود .<br />ستان افتاده ، چشمان را فرو پوشيده با دستان<br />تواند بود كو با ماست گوشش وز خلال پنجه بيندمان . »<br /><br /> - نشانيها كه گفتي هر كدامش برگي از باغي‌ست ،<br />و از بسيارها تايي .<br />برخسارش عرق هر قطره‌اي از مرده‌دريايي .<br />نه خال‌ست و نگار آنها كه بيني ، هر يكي داغي‌ست ،<br />كه گويد داستان از سوختنهايي .<br />يكي آواره مردست اين پريشانگرد .<br />همان شهزاده‌ي ِ از شهر خود رانده ،<br />نهاده سر به صحراها<br />گذشته از جزيره‌ها و درياها ،<br />نبرده ره به‌جايي ، خسته در كوه و كمر مانده ،<br />اگر نفرين اگر افسون اگر تقدير اگر شيطان ... »<br /><br /><br /><br /><br /> - « بجاي آوردم او را ، هان<br />همان شهزاده‌ي ِ بيچاره است او كه شبي دزدان دريايي<br />بشهرش حمله آوردند . »<br /><br />- « بلي ، دزدان دريايي و قوم جادوان و خيل غوغايي<br />بشهرش حمله آوردند ،<br />و او مانند سردار دليري نعره زد بر شهر :<br />« - دليران من ! اي شيران<br />زنان ! مردان ! جوانان ! كودكان ! پيران ! - »<br />و بسياري دليرانه سخنها گفت ، اما پاسخي نشنفت .<br />اگر تقدير نفرين كرد يا شيطان فسون ، هر دست يا دستان ،<br />صدايي برنيامد از سري ، زيرا همه ناگاه سنگ و سرد گرديدند<br /> از اينجا نام او شد شهريار شهر سنگستان .<br /> پريشانروز مسكين تيغ در دستش ميان سنگها مي‌گشت<br />و چون ديوانگان فرياد مي‌زد « آي ! »<br />و مي‌افتاد و برمي‌خاست ، گريان نعره مي‌زد باز :<br />« - دليران من ! » اما سنگها خاموش .<br />همان شهزاده است آري كه ديگر سالهاي سال<br />ز بس دريا و كوه و دشت پيموده‌ست ،<br />دلش سير آمده از جان و جانش پير و فرسوده‌ست .<br />نه جويد زال زر را تا بسوزاند پر سيمرغ و پرسد چاره و ترفند ،<br />نه دارد انتظار هفت تن جاويد ورجاوند ،<br />دگر بيزار حتي از دريغاگوئي و نوحه ،<br />چو روح جغد گردان در مزار آجين اين شبهاي بي‌ساحل<br />ز سنگستان شومش برگرفته دل ،<br />پناه آورده سوي سايه‌ي ِ سدري ؛<br />كه رسته در كنار كوه بي‌حاصل .<br />و سنگستان گمنامش<br />كه روزي روزگاري شبچراغ روزگاران بود ؛<br />نشيد همگنانش ، آفرين را و نيايش را ،<br />سرود آتش و خورشيد و باران بود ؛<br />اگر تير و اگر دي ، هر كدام و كي ،<br />به فر سور و آذينها بهاران در بهاران بود ؛<br />كنون ننگ آشياني نفرت‌آبادست ، سوگش سور<br />چنان چون آبخوستي روسپي ، آغوش زي آفاق بگشوده ،<br />در او جاري هزاران جوي پرآب گل‌آلوده ،<br />و صيادان دريا بارهاي دور<br />و بردنها و بردنها و بردنها<br />و كشتي‌ها و كشتي‌ها و كشتي‌ها<br />و گزمه‌ها و گشتي‌ها ... »<br /><br />** *<br /><br /> - « سخن بسيار يا كم ، وقت بيگاه‌ست .<br />نگه كن ، روز كوتاه‌ست .<br />هنوز از آشيان دوريم و شب نزديك .<br />شنيدم قصه‌ي ِ اين پير مسكين را<br />بگو آيا تواند بود كو را رستگاري روي بنمايد ؟<br />كليدي هست آيا كه‌ش طلسم بسته بگشايد ؟ »<br /><br /><br /><br />- « تواند بود .<br />پس از اين كوه تشنه دره‌اي ژرف است ،<br />در او نزديك غاري تار و تنها ، چشمه‌اي روشن .<br />ازينجا تا كنار چشمه راهي نيست .<br />چنين بايد كه شهزاده در آن چشمه بشويد تن .<br />غبار قرنها دلمردگي از خويش بزدايد ،<br />اهورا و ايزدان و امشاسپندان را<br />سزاشان با سرود سالخورد نغز بستايد ،<br />پس از آن هفت ريگ از ريگهاي چشمه بردارد ،<br />در آن نزديكها چاهي‌ست ،<br />كنارش آذري افروزد و او را نمازي گرم بگزارد ،<br />پس آنگه هفت ريگش را<br />بنام و ياد هفت امشاسپندان در دهان چاه اندازد .<br />ازو جوشيد خواهد آب .<br />و خواهد گشت شيرين چشمه‌اي جوشان .<br />نشان آنكه ديگر خاستش بخت جوان از خواب .<br />تواند باز بيند روزگار وصل ،<br />تواند بود و بايد بود<br />از اسب افتاده او ، نز اصل . »<br /><br />** *<br /><br /> - « غريبم ، قصه‌ام چون غصه‌ام بسيار .<br />سخن پوشيده بشنو ، اسب من مرده‌ست و اصلم پير و پژمرده‌ست ،<br />غم دل با تو گويم ، غار !<br /><br />كبوترهاي جادوي بشارتگوي<br />نشستند و تواند بود و بايد بودها گفتند .<br />بشارتها به من دادند و سوي لانه‌شان رفتند .<br />من آن كالام را دريا فرو برده<br />گله‌م را گرگها خورده<br />من آن آواره‌ي ِ اين دشت بي‌فرسنگ .<br />من آن شهر اسيرم ، ساكنانش سنگ .<br />ولي گويا دگر اين بينوا شهزاده بايد دخمه‌اي جويد .<br />دريغا دخمه‌اي درخورد اين تنهاي بدفرجام نتوان يافت .<br />كجائي اي حريق ؟ اي سيل ؟ اي آوار ؟<br />اشارتها درست و راست بود ، اما بشارتها ،<br />ببخشا گر غبارآلود راه و شوخگينم غار !<br />درخشان چشمه پيش چشم من خوشيد .<br />فروزان آتشم را باد خاموشيد .<br />فكندم ريگها را يك به يك در چاه .<br />همه امشاسپندان را بنام آواز دادم ليك ،<br />به جاي آب دود از چاه سر بر كرد ، گفتي ديو مي‌گفت : آه .<br /><br /><br /><br />مگر ديگر فروغ ايزدي آذر مقدس نيست ؟<br />مگر آن هفت انوشه خوابشان بس نيست ؟<br />زمين گنديد ، آيا بر فراز آسمان كس نيست ؟<br /><br /><br />گسسته است زنجير هزار اهريمني‌تر زآنكه در بند دماوندست ؛<br />پشوتن مرده است آيا ؟<br />و برف جاودان بارنده سام گرد را سنگ سياهي كرده است آيا ؟ ... »<br /><br />** *<br /><br />سخن مي‌گفت ، سر در غار كرده ، شهريار شهر سنگستان .<br />سخن مي‌گفت با تاريكي خلوت .<br />تو پنداري مغي دلمرده در آتشگهي خاموش<br />ز بيداد انيران شكوه‌ها مي‌كرد .<br />ستم‌هاي فرنگ و ترك و تازي را<br />شكايت با شكسته بازوان ميترا مي‌كرد .<br />غمان قرنها را زار مي‌ناليد .<br />حزين آواي او در غار مي‌گشت و صدا مي‌كرد .<br /><br /><br /> - « ... غم دل با تو گويم ، غار !<br />بگو آيا مرا ديگر اميد رستگاري نيست ؟ »<br />صدا نالنده پاسخ داد :<br /> « ...آري نيست ؟ »<br /><br /><br /> <span style="font-size:78%;"> تهران – آبان 1339<br /></span><br /><a target="_blank" href="http://www.freewebs.com/farda_archive/image/shahre_sangestan_kolli.gif">JPG</a><br /><br /><br /><br /> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-114031668488150132?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1139022647349916962006-02-04T06:34:00.000+03:302006-02-04T07:11:19.153+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; font-family:Badr,Verdana; FONT-SIZE: 14pt; TEXT-ALIGN: justify;"><br />بيا ساقي از خنب ِ دهقان ِ پير<a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname1" href="#_edn_saghiname1" name="_edn_saghinameref1">1</a><br />از آن صافي ِ ناب ِ آتشْ ضمير<br />از آن كاو به جامي بَرَد هوش ِ من<br />شود هستي ِ من فراموش ِ من<br />از آن آب ِ پاكيْ فزاي ِ مغان<br />از آن يادگار ِ صفاي ِ مغان<br />از آن كاو برآرد ز عقلم دمار<br />رها سازدم زين عذاب ِ خمار<br />به من ده كه تا بر پرم زين قفس<br />زنم در هواي ِ جنون يك نفس<br />چنان نيست گردم ، به مستي درون<br />كه گردم تهي از چه و چند و چون<br />نگه باز گيرم ازين تنگنا<br />برويد مرا بال‌هاي ِ رها<br />ز محنتْ سرايي كه اين دم مراست<br />كزو جان به هر لحظه بسيار كاست<br />سفر سازم و سوي ِ آنجا شوم<br />بدان سرزمين ِ دلْ آرا شوم<br />بدان جا كه زين پيش بودم قرار<br />بدان مينوي ِ با هزاران نگار<br />بدان كشور ِ نيكي و فرّهي<br />كه بود از غم و تيرگي‌ها تهي<br />كه تا ياد آيد كه من چون بُدَم<br />نه اين‌سان به زندان ِ اكنون بُدَم<br />همه سر به سر خرّمي بود و ناز<br />ابا نغزتر نقش ِ مينوْ طراز<br />به سر بر مرا سايه‌ي ِ شاه بود<br />نه اين‌سان بدي را به من راه بود<br />مرا كشور آيين ِ شاهانه داشت<br />به سينه درون خرّمي خانه داشت<br />به جاي ِ همه اين عزاهاي ِ شوم<br />به مزگت درون ، اين نواهاي ِ شوم<br />به جز جشن و شادي به دنيا نبود<br />خبر زين نبهره نواها نبود<br />همه جشن بود و سرور و سرود<br />خوشي بر غم ِ تيره پيروز بود<br />شه ِ دادگستر نشسته به تخت<br />فروزان ز هر سوي خورشيد ِ بخت<br />نگه‌دار ِ بيدار ِ اين شارسان<br />همي بود چون گلّه‌ها را شبان<br />ز پتياره گرگان نبودي خبر<br />نه زين ذلّت و تيره‌روزي اثر<br />ز نيكي سخن بود و آيين ِ مهر<br />به گفتار ِ پيغمبر ِ نيكْ ‌چهر<br />فروزنده‌ي ِ آتش ِ جاودان<br />پيامْ آور ِ شادمانيّ ِ جان<br />« خجستهْ پي و نام ِ او زردهُشت<br />كه اهريمن ِ بدكنش را بكشت »<a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname2" href="#_edn_saghiname2" name="_edn_saghinameref2">2</a><br />به نام ِ نكويش هزاران درود<br />كه اومان ره ِ نيكْ بختي گشود<br />بُوَد آبْ‌خورد ِ خرد ، نام ِ او<br />كه گيهان بُوَد مست ، از جام ِ او<br />چكادي است انديشه‌اش ، تابناك<br />بلنديْ فزاي ِ روان‌هاي ِ پاك<br />...<br />كنون زانْ همه ، هيچ در دست نيست<br />از آن باده ديگر كسي مست نيست<br />ز ايران ، همين نام مانده‌ست و بس<br />درو اهرمن كام رانده‌ست و بس<br />يكي زشت كابوس ِ شوم و سياه<br />شده چيره بر كشور ِ مهر و ماه<br />بسي اهرمنْ‌خوي ِ دُژخيم ِ پست<br />ز خون ِ دل ِ مردمان گشته مست<br />« بريزند خون از پي ِ خواسته<br />شده روزگار ِ كسان كاسته »<a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname3" href="#_edn_saghiname3" name="_edn_saghinameref3">3</a><br />كجا شادي اندر دلي بنگرند<br />به تيغ ِ ستم ، سينه‌ها بردرند<br />تباهي‌ست آيين و هنجارشان<br />ستم شرم دارد ز كردارشان<br />٭ ٭<br />بيا ساقي از روشنايي بگو<br />غريبي مكن ، زآشنايي بگو<br />بيا آبياريّ ِ فرياد كن<br />دلم را دگرباره آباد كن<br />بده مي ، مي ِ سالْ‌خورد ِ جوان<br />كه دل را دهد روشني و توان<br />به فرسودگان ِ غم ِ روزگار<br />بده باده از رنگ و بوي ِ بهار<br />كه سرسبز گردد سراپاي ِ جان<br />دمد نغمه‌ي ِ شادي از ناي ِ جان<br />پرستندگانيم و اهل ِ نياز<br />به شاديّ ِ اين روز ، با ما بساز<br />دلت باد با شادماني قرين<br />كه خرداد روز آمد و فرودين<br />يكي زادْ روز است بس تابناك<br />خجسته همي باد اين روز ِ پاك<br />جهان تشنه‌ي ِ نور ِ آيين ِ اوست<br />رهايي ده ِ اين جهان ، دين ِ اوست </p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 10pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify"><br />تابستان ِ 71 و پنجم فروردين 76</p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 12pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify"><br /><span style="font-size:85%;">******************<br /></span><a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname1" href="#_edn_saghinameref1" name="_edn_saghiname1"><span style="font-size:85%;">[1]</span></a><span style="font-size:85%;"> مصرع از نظامي است . البتّه در چاپي از خمسه كه من دارم « خُم » آمده ؛ امّا گُمان مي‌كنم نظامي نيز همين « خُنب » يا « خُمب» گفته باشد !<br /></span><a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname2" href="#_edn_saghinameref2" name="_edn_saghiname2"><span style="font-size:85%;">[2]</span></a><span style="font-size:85%;"> از گشتاسپ نامه‌ي ِ دقيقي است ( بنگريد به شاهنامه‌ي فردوسي ؛ پادشاهي ِ گشتاسپ )<br /></span><a title="" style="mso-endnote-id: edn_saghiname3" href="#_edn_saghinameref3" name="_edn_saghiname3"><span style="font-size:85%;">[3]</span></a><span style="font-size:85%;"> بيت از فردوسي است ؛ با اين تفاوت كه در مصراع ِ دوّم به جاي ِ « شده » در اصل « شود » است .</span></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-113902264734991696?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1139022245472726832006-02-04T06:32:00.000+03:302006-02-04T07:17:43.710+03:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 16pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 100%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify">برآمدن ِ شاه بهرام ِ ورجاوند </p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 12pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify"><br />كي باشد كه پيكي آيد از هندوستان<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram1" href="#_ftnshahbahram1" name="_ftnshahbahramref1">1</a><br />كه [گويد] : « آمد آن شاه بهرام از دوده‌ي ِ كيان ،<br />كه [او را] است پيل هزار ، بر فراز سران [شان] هست پيلبان ،<br />كه آراسته درفش دارد به آئين خسروان » .<br />پيش لشكر برند<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram2" href="#_ftnshahbahram2" name="_ftnshahbahramref2">2</a> به سپاهسالاران :<br />« مردي پيك<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram3" href="#_ftnshahbahram3" name="_ftnshahbahramref3">3</a> بايد كردن زيرك ترجمان<br />كه شود ، بگويد به هندوان<br />كه ما چه ديديم از دشت تاژيكان .<br />با يكي گروه<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram4" href="#_ftnshahbahram4" name="_ftnshahbahramref4">4</a> دين نزار كردند<br />و بكشتند شاهنشاه ما و هر كه آزاده [بود] ايشان .<br />چون ديوان دين دارند ، چون سگ خورند نان .<br />بستدند پادشائي از خسروان<br />نه به هنر ، نه به مردمي ، بل به افسوس و ريشخند بستدند .<br />گيرند به ستم از مردمان<br />زن و خواسته‌هاي شيرين ، باغ و بوستان .<br />جزيه برنهادند ، بخش كردند بر سران .<br />با ستم<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram5" href="#_ftnshahbahram5" name="_ftnshahbahramref5">5</a> خواستند باج گران .<br />بنگر كه چند بد افكند آن دروغ بدين جهان ،<br />كه نيست بدتر از وي اندر (؟) جهان .<br />از ما بيايد آن شه بهرام ورجاوند از دوده‌ي ِ كيان<br />[تا] بياوريم كين تاژيكان<br />چونان رستم [كه] آورد يكصد كين سياوشان<a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram6" href="#_ftnshahbahram6" name="_ftnshahbahramref6">6</a> .<br />مزگت‌ها فرو هليم ، بنشانيم آتشان .<br />بتكده‌ها بركنيم و پاك كنيم از جهان ،<br />تا شكسته شوند دروج‌زادگان از اين جهان . </p><p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; TEXT-ALIGN: justify; font-family:Badr,Verdana;font-size:12pt;" ><br /><span style="font-size:85%;">از : مهرداد بهار . پژوهشي در اساطير ايران ( پاره‌ي ِ نخست و پاره‌ي ِ دويّم ) . ويراستار : كتايون مزداپور . نشر آگه . چاپ ِ دوم ، پاييز ِ 1376 . صص 199 – 198 .<br /></span><a href="http://photos1.blogger.com/blogger/276/1285/1600/shahbahram_com_1024.1.gif" target="_blank">JPG</a><br />**********<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram1" href="#_ftnshahbahramref1" name="_ftnshahbahram1">[1]</a> . هندوستان در اساطير ايراني و شاهنامه شامل بخش شرقي و كوهستاني افغانستان نيز مي‌شود . به همين دليل شاه بهرام گاه كابلي و هندي خوانده مي‌شود .<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram2" href="#_ftnshahbahramref2" name="_ftnshahbahram2">[2]</a> . پيش بردن بايد به معناي عرضه داشتن ، استدعا كردن و درخواست دادن باشد . [ح . نك . فرهنگ فارسي : « پيش بردن » يعني « به حضور بردن » ] .<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram3" href="#_ftnshahbahramref3" name="_ftnshahbahram3">[3]</a> . متن : bsyl . آن را بصير يا گسيل خوانده‌اند . نگارنده با توجه به واژه‌اي كه در گزيده‌هاي زاداسپرم [ص 126 ، س 14 ] آمده است ، اين واژه را هزوارش ، BSYL ، مي‌داند ، برابر بشير عربي به معنا و قرائت پيك .<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram4" href="#_ftnshahbahramref4" name="_ftnshahbahram4">[4]</a> . [ متن : dlwh ، شايد drōγ . گاهي براي نگارش واج γ در پهلوي h مي‌آيد ، مانند متن‌هاي پهلوي ، ص 113 ، س 7 : dōγ ] .<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram5" href="#_ftnshahbahramref5" name="_ftnshahbahram5">[5]</a> . ملك الشعراء بهار اين واژه را اسليك به معناي عسلي يا غيار مي‌خواند ( نك . ترجمه‌ي ِ چند متن پهلوي ) . من آن را برابر واژه‌ي ِ اوستائي āөray- به معناي ستم و ظلم مي‌دانم .<br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftnshahbahram6" href="#_ftnshahbahramref6" name="_ftnshahbahram6">[6]</a> . قرائت از دكتر صادق كيا . نك . صادق كيا ، « كين سياوخشان » ، پژوهشنامه‌ي ِ فرهنگستان زبان ايران ، شماره‌ي ِ 3 ، 1357 .</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-113902224547272683?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1126397579711780942005-09-11T04:36:00.000+04:302005-09-11T04:42:59.756+04:30<p style="PADDING-RIGHT: 5px; PADDING-LEFT: 5px; FONT-WEIGHT: 700; FONT-SIZE: 12pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 170%; FONT-FAMILY: Badr,Verdana; TEXT-ALIGN: justify"><br />( از ن . ک . ساندرز - ترجمه اسماعيل فلزي )<br />انتشارات هيرمند 1376<br /><br />پيش درآمد<br /><br />گيلگمش پادشاه اروک ( URUK )<br /><br />آه، گيلگمش، خداوندگار کولاب Kullab درود بسيار بر تو باد. او مردي بود که همه چيزها بر وي آشکار بود. او پادشاهي بود که تمام کشورهاي جهان را مي شناخت. مردي خردمند بود. درون رازها را مي ديد و از چيزهاي نهان آگاه بود. او براي ما حکايتي از روزهاي پيش از طوفان به ارمغان آورد. به سفري دراز رفت و زار و فرسوده از دشواريها به هنگام بازگشت تمام داستان خود را بر سنگي نقر کرد.<br />خدايان در هنگام آفرينش گيلگمش به او بدني بي عيب دادند. شمش Shamash خورشيد پر شکوه به وي زيبايي بخشيد. اَداد Adad خداي طوفان او را از شجاعت برخوردار ساخت، خدايان بزرگ زيبايي او را از کاستي پيراستند و در جايگاهي برتر از ديگران نهادند. آنها دوسوم وجود او را از خدا و يک سوم آن را از انسان آفريدند.<br />در اروک ديوار و برج و بارويي عظيم و معبد اِآنا Eanna ي متبرک را براي خداي افلاک انو Anu و نيز ايشتر Ishtar ايزد بانوي عشق ساخت. اينک بدان بنگر؛ ديوار خارجي که برفراز آن کنگره هاست درخششي چون مس تابان دارد و ديوار داخلي آن بي همتاست. درگاه آن را لمس کن، متعلق به عهد باستان است. به اِآنا Eanna جايگاه ايشتر بانوي عشق و جنگ ما، که هيچيک از پادشاهان آينده و مردان امروز مانند او نبوده اند، روي کن. بر فراز ديوار اروک صعود کن و در مسير آن گام زن. به تو مي گويم: بر ايوان آن نظر افکن و معماري آن را بيازماي. آيا از آجر پخته و خوب بنا نشده است؟ همان هفت خردمند آن را پي نهادند.<br /><br />فصل اول: فرارسيدن انکيدو ( Enkidu )<br /><br />گيلگمش به جهان برون رفت. اما کسي را که در برابر بازوان او ياراي ايستادن داشته باشد نيافت، تا به اروک بازگشت. اما مردان اروک در خانه خود زمزمه کردند:« گيلگمش ناقوس خطر را براي سرگرمي خويش مي نوازد. خشم او روز و شب نمي شناسد. پسري نزد پدر نمانده است، زيرا گيلگمش همه را مي برد. ليکن پادشاه مي بايست چوپان مردم خويش باشد. شهوت او باکره اي را به معشوقش خواه دختر جنگاور يا همسر اعيان، وا نمي گذارد. با اين همه او خردمند، خوبرو، مصمم و چوپان شهر است.<br />خدايان نوحه‌ي آنها را شنيدند. خدايان آسمان بسوي خداوندگار اروک، بسوي انو Anu خداي اروک فرياد زدند: « ايزد بانويي او را ساخت: قوي چون گاوي وحشي. کسي تاب ايستادن در برابر بازوانش را ندارد. پسري نزد پدر نمانده است. زيرا گيلگمش همه را مي برد و اينچنين است پادشاه، چوپان مردم خويش. شهوت او باکره اي را به معشوقش، خواه دختر جنگاور يا همسر اعيان وا نمي گذارد. وقتي انو نوحه آن ها را شنيد، خدايان بسوي ارورو Aruru ايزد بانوي آفرينش بانگ برداشتند: « آه، ارورو، تو او را آفريدي، اينک هماورد او را خلق کن، بگذار مانند او باشد چون بازتابي از وي، همزاد خودش. قلبي پر طوفان در برابر قلبي پر طوفان. بگذار با يکديگر خوش باشند و اروک را آسوده بگذارند ».<br />از اينرو ايزدبانوي صورت خيالي در ذهن خويش پنداشت، و آن از مايه‌ي انو Anu ي افلاک بود. دستان خود را در آب فرو برد و پاره اي گل بر گرفت و آن را در بيابان انداخت و انکيدوي نجيب آفريده شد. خصلت خداي جنگ، خودِ نين اورتا Ninurta در او بود. بدني نتراشيده داشت. موهاي دراز چون زنان داشت که چين و شکن آن مانند موي نيسابا Nisaba ايزدبانوي غله بود. بدنش چون بدن ساموکان Samuquan خداي گله، از موهاي درهم بافته پوشيده بود. از انسانها چيزي نمي دانست. از سرزمينهاي مزروع بي خبر بود. انکيدو با غزالان در پاي تپه ها علف مي خورد و با چارپايان هنگام نوشيدن از مانداب ها رقابت مي کرد. در شادي نوشيدن آب با گله هاي وحوش سهيم بود. اما دام گذاري که گله هاي وحوش وارد قلمرو او شده بودند روزي با او بر سر ماندابي روبرو شد. سه روز با او روبرو شد و دام گذار از شدت ترس خشکيده بود. با گله اي که اسير کرده بود به خانه برگشت. از شدت ترس گنگ و بي حس شده بود. چهره اش چون چهره‌ي کساني که راه درازي پيموده باشند، دگرگون شده بود. با دل پر هراس به پدر گفت:« پدر، مردي است که به ديگران شباهتي ندارد و از تپه ها به زير مي آيد. قويترين مرد جهان است گويي موجودي ناميراست که از آسمان آمده است. با چارپايان وحشي بر فراز تپه ها در گشت و گذار است و علف مي خورد. در سرزمين شما مي گردد و بسوي چشمه ها مي آيد. من مي ترسم و جرأت نزديک شدن بدو را ندارم. او چاله هايي را که کنده ام پر مي کند و تله هايي را که براي جانوران گذاشته ام پاره مي کند. او به چارپايان کمک مي کند تا فرار کنند و اينک آنها از چنگم مي گريزند ».<br />پدرش زبان به سخن گشود و به دام گذار گفت:« پسرم، گيلگمش در اروک مي زيد، تا کنون کسي بر وي غالب نگشته است، او چون ستاره اي از ملکوت نيرومند است. به اروک برو، گيلگمش را بياب و قدرت اين انسان وحشي را نزد وي بستاي. از او بخواه تا از معبد عشق، يک روسپي- نوباوه‌ي لذت، به تو بسپارد. با او باز گرد و بگذار تا قدرت زن بر اين مرد چيره گردد. هنگامي که وي بار ديگر براي نوشيدن آب از چشمه ها به زير مي آيد، او را در آغوش خواهد گرفت و آنگاه، چارپايان وحشي وي را خواهند راند ».<br />از اينرو دام گذار عازم سفر به اروک شد و خود را به گيلگمش معرفي کرد و گفت:« مردي بي مانند اينک در چراگاه در تکاپوست. چون ستاره اي از ملکوت نيرومند است و من بيمناکم از آنکه بدو روي نمايم. او به جانوران وحشي کمک مي کند تا فرار کنند. چاله هايي را که کنده ام پر مي کند و تله هايم را خراب مي کند ». گيلگمش گفت:« دام گذار، برگرد و با خود يک روسپي – نوباوه‌ي لذت، همراه ببر، او در کنار چشمه وي را در آغوش خواهد گرفت و گله‌ي وحوش بيگمان او را از خود خواهد راند ».<br />اين بار دام گذار، به همراه يک روسپي باز گشت. پس از يک سفر سه روزه به کنار چشمه رسيدند و آنجا نشستند. روسپي و دام گذار روبروي هم نشستند و در انتظار آمدن وحوش ماندند. روز اول و روز دوم در انتظار گذشت. اما روز سوم گله رسيد، آنها براي نوشيدن آب پايين آمدند و انکيدو در ميانشان بود. آفريدگان کوچک وحشي دشتها و نيز انکيدو که با غزالان علف مي خورد و در کوه ها چشم به دنيا گشوده بود، از نوشيدن آب مسرور بودند. وقتي روسپي مرد وحشي را ديد او داشت از راه دور به تپه ها نزديک مي شد. دام گذار به او گفت:« او اينجاست. اينک اي زن، سينه هايت را برهنه ساز، شرمگين مباش، عشق او را پذيرا باش و آن را به تأخير ميفکن. بگذار او تو را آماده ببيند و بگذار مالک وجودت گردد. وقتي او نزديک شد، پوشش از خود برافکن و با وي آرام گير. به او اين مرد وحشي، هنر زنانه ات را بياموز. زيرا هنگامي که عشق بسوي تو ميل مي کند، چارپاياني که در زندگي تپه ها با وي شريک بودند، او را خواهند راند ».<br />روسپي از تنهايي با او شرمسار نبود. او خود را آماده ساخت و به پيشواز شيفتگي او رفت. عشق را در مرد وحشي برانگيخت و به او هنر زنان را آموخت. آنها شش روز و هفت شب با يکديگر آرميدند، چون انکيدو موطن خود را در تپه ها از ياد برده بود. اما هنگامي که خرسند گشت به ميان چارپايان وحشي بازگشت. آنگاه وقتي غزالها او را ديدند، از وي رميدند. وقتي آفريدگان وحشي او را ديدند گريختند. انکيدو به دنبالشان رفت، اما گويي جسمش به رشته اي بند بود. هنگامي که شروع به دويدن کرد زانوانش سست شدند. چالاکي او از ميان رفته بود و انديشه يک انسان در دلش بود.از اينرو بازگشت و پيش پاي زن نشست و بدقت به گفتار وي گوش فرا داد:« انکيدو تو عاقل هستي و اينک چون خدايان شده اي، چرا مي خواهي با چارپايان در تپه ها وحشيانه بگريزي؟ با من بيا، من تو را به اروک بلند حصار خواهم برد. به معبد متبرک ايشتر و انو که از آن عشق و ملکوت است: آنجا گيلگمش مي زيد کسي که بسيار نيرومند است و چون گاوي وحشي بر مردم فرمان مي راند ».<br />وقتي سخنان او به پايان رسيد، انکيدو پذيرفت، او نياز به يک مونس داشت. کسي که راز دل او را دريابد،« اي زن، بيا و مرا به معبد مقدس ببر. به خانه انو و ايشتر، به جايي که در آن گيلگمش خداوندگار مردم است.» من با او شجاعانه نبرد خواهم کرد و با صداي بلند در اروک فرياد خواهم زد « اينجا من نيرومند ترينم. من آمده ام تا نظم گذشته را درهم ريزم. من کسي که در کوه ها زاده شده است، من نيرومندترينم ».<br />روسپي گفت:« بگذار برويم، و بگذار او چهره ات را ببيند. من خوب مي دانم که گيلگمش در کجاي اروک بزرگ است. آه، انکيدو، آنجا همه مردم جامه هاي فاخر پوشيده اند. هر روز جشني است. منظره مردان جوان و دختران شگفت آور است. چه خوش است رايحه آنان! تمام بزرگان از بستر برخاسته اند. آه، انکيدو که دوستدار زندگي هستي، گيلگمش را به تو نشان خواهم داد. او مردي شادمان است. به او که در مردانگي خيره کننده خويش شاد است خواهي نگريست. جسم او در قدرت و بلوغ فارغ از هر عيب است. او هيچگاه در شب يا روز نمي آرمد. او از تو نيرومندتر است. پس لافزني را رها کن. شمش خورشيد پرشکوه الطاف خود را نثار گيلگمش کرد و انوي ملکوت و ان ليل Enlil و اِآ Ea ي خردمند به او درک عميق بخشيده اند. به تو مي گويم حتي پيش از آنکه تو از عالم وحوش بدرآيي گيلگمش در روياهايش مي دانست که تو مي آيي ».<br />گيلگمش، در اين هنگام برخاست تا رويايش را به مادرش نين سون Ninsun يکي از خدايان خردمند بازگويد:« مادر ديشب خوابي ديدم. بس شادمان بودم. قهرمانان جوان بر گردم بودند و من در ميان شب زير ستارگان ثابت گام مي زدم و ناگهان شهابي از انبان انو Anu از آسمان به زير افتاد. کوشيدم آن را بردارم اما بسي سنگين بود. همه مردم اروک براي ديدن آن گرد آمدند. عوام به يکديگر تنه مي زدند و خواص هجوم آورده بودند تا پاي آن را ببوسند، و نزد من جاذبه آن چون عشق زني بود. آنها مرا ياري دادند. من پيشاني ام را با دستاري بستم و با تسمه آن را از جا کندم و براي تو آوردم و تو خود، آن را ( برادرم ) خواندي ».<br />سپس نين سون Ninsun که از خرد بهره بسيار داشت به گيلگمش گفت:« چيزي که تو ديده اي، اين ستاره آسماني که در برابرش، گويي که زني باشد، به زانو در آمده اي، يار و همراه نيرومندي است که به دوستش در هنگام نياز ياري مي رساند. او از نيرومندترين آفريدگان وحشي است. در چمنزاران زاده است و تپه هاي وحشي او را پرورده اند. ديدار او مايه خوشوقتي تو خواهد بود. قدرت او چون قدرت يکي از ميزبانان آسماني است. معناي خواب تو اين است ».<br />گيلگمش گفت:« مادر خوابي ديگر نيز ديدم، در خيابان هاي اروک بلند حصار، تبري افتاده بود که شکلي عجيب داشت و مردم به دور آن گرد آمده بودند ... با ديدن آن شادمان شدم و تا جايي که توانستم بسوي آن خم شدم. آن را چون زني دوست مي داشتم و بر کنار خود آويختم. نين سون گفت:« تبري که تو ديدي و نيرومند، بسان عشق زني تو را بسوي خود کشيد همراهي است که به تو خواهم داد و او با قدرتش که همچون قدرت يکي از ميزبانان آسماني است، خواهد آمد. او همدم دلاوري است که دوستش را در هنگام نياز خواهد رهانيد. گيلگمش به مادرش گفت:« اگر تقدير چنين حکم رانده است، پس يار و همراه از آن من خواهد بود ».<br />در اين هنگام روسپي به انکيدو گفت:« وقتي به تو مي نگرم گويي همچون خدايان شده اي. چرا مي خواهي با چارپايان در تپه ها ديوانه وار بگريزي؟ از زمين، بستر چوپان برخيز. انکيدو به دقت به سخنان او گوش فرا داد. به او پند خوبي داده بود. روسپي لباس خود را به دو نيم کرد، بانيمي او را پوشاند و با نيم ديگر خود را و دست او را گرفت و چون مادري او را بسوي گله وآخور شبانان برد. در آنجا شبانها براي ديدن او ازدحام کرده بودند. نان پيش او گذاشتند، اما انکيدو فقط مي توانست از شير جانوران وحشي تغذيه کند. در دشواري اينکه چه بکند يا چگونه نان بخورد و شراب تند بنوشد، مِن و مِن کرد و هاج و واج ماند. سپس زن گفت:« انکيدو نان بخور، که ستون زندگي است، و شراب تند بنوش که رسم شهر اين است.» پس او خورد تا اکنده شد و هفت جام از شراب تند نوشيد، طربناک شد، قلب او به وجد آمد وچهره اش درخشيدن گرفت. موي درهم بافته بدنش را سترد و با روغن بدنش را چرب کرد. انکيدو به انسان بدل گشته بود. اما وقتي که لباس انسان ها را به تن کرد بسان داماد شد. سلاح برگرفت تا شير را شکار کند و چوپانان بتوانند هنگام شب بيارمند. گرگها و شيرها را اسير کرد و شبان در آسايش آرميد. انکيدو مردي که در قدرت همتايي نداشت نگهبان آنها بود.<br />از زندگي با چوپانها خوشحال بود تا روزي که چشم گشود و مردي را ديد که به او نزديک مي شود. به روسپي گفت:« اي زن، آن مرد را به اينجا بياور، دليل آمدنش چيست؟ مي خواهم نام او را بدانم. او رفت و بدان مرد گفت:« آقا هدف شما از اين سفر طاقت فرسا چيست؟» مرد خطاب به انکيدو پاسخ داد:« گيلگمش وارد خانه اجتماعات مردم شده است. همه با صداي طبلها گرد آمده اند تا عروسي برگزينند. اما گيلگمش آنان را به تمسخر گرفته است. او در اروک اعمال شگفتي انجام مي دهد. او مي خواهد اولين همراه عروس باشد. مرتبه نخست از آن او باشد و شوهر بدنبال وي بيايد. چون اين قاعده اي است که توسط خدايان از زمان بريدن بند ناف مقرر شده است. اما اينک که طبل ها به نشانه گزينش عروس نواخته مي شوند شهر در آه و ناله است. با شنيدن اين سخنان رنگ از چهره انکيدو پريد.« من به مکاني که در آن گيلگمش بر مردم حکم مي راند خواهم رفت، با جسارت با او در خواهم آميخت و با صداي بلند در اروک فرياد خواهم زد:« من آمده ام تا نظم دنياي قديم را در هم بريزم چون در اينجا من نيرومندترين هستم ». آنگاه انکيدو و زن که از پي وي روان بود، براه افتادند. او به اروک و بازار بزرگ آن وارد شد. مردم به خياباني در اروک بلند حصار که او در آن ايستاده بود هجوم بردند. مردم به يکديگر تنه مي زدند و در باره او مي گفتند:« او هماورد گيلگمش است، کوتاهتر است، استخوان درشت تر است ». « کسي است که از شير چارپايان وحشي نوشيده است. قدرت او از همه بيشتر است ». مردان به شادي پرداختند: اينک گيلگمش حريف خود را يافته است. اين بزرگ، اين قهرماني که زيبايي او چون خدايان است. او حتي براي گيلگمش نيز حريفي قدر است.<br />در اروک مراسم بستر ازدواج آنسان که شايسته ايزد بانوي عشق بود به انجام رسيد. عروس درانتظار داماد ماند. اما شب هنگام گيلگمش برخاست و بسوي خانه رفت. سپس انکيدو قدم پيش نهاد در خيابان ايستاد و راه او را بست. گيلگمش پهلوانانه بازآمد و انکيدو با او در کنار در روبرو شد. پايش را پيش گذاشت و مانع ورود گيلگمش به خانه شد. پس همديگر را چون ورزا گرفتند و درآويختند. چارچوب در را خرد کردند و ديوارها را بلرزه درآوردند. گيلگمش کف پايش را روي زمين گذارد، زانويش را خم کرد و با چرخشي انکيدو را به زمين افکند، سپس خشمش به سرعت فرو نشست. وقتي انکيدو به زمين افکنده شد به گيلگمش گفت:« مانند تو در جهان نيست، نين سون کسي که به اندازه گاوِ آخور نيرومند است، مادري است که تو را زاده است و اينک تو سر آمد همه مردان هستي و ان ليل به تو فرمانروايي بخشيده است. چون قدرت تو فراتر از قدرت همه مردان است.» به اين ترتيب انکيدو و گيلگمش يکديگر را در آغوش گرفتند و دوستي آنها اساسي محکم گرفت.<br /><br />فصل دوم: سفر جنگل<br /><br />اِن ليل کوهستان، پدر خدايان سرنوشت گيلگمش را تعيين کرده بود. از اين رو گيلگمش خوابي ديد و انکيدو گفت:« معناي خواب اين است: پدر خدايان به تو فرمانروايي داده است و تقدير اين است. زندگي جاويد تقدير تو نيست. از اين بابت غمي به دل راه مده، اندوهگين و دژم مباش. او به تو توانايي بست و گسست امور داده است تا ظلمت و نور بشريت باشي. او تو را به گونه اي بي همتا بر مردم چيره ساخته و در نبردي که هيچ فراري از آن جان بدر نخواهد برد، در تاراج و تهاجمي که راه بازگشت ندارد، پيروزي بخشيده است. اما از قدرت خود به ناروا بهره مگير، با خدمتکارانت در قصر به داد رفتار کن و در پيشگاه شمش عادل باش ». خداوندگار گيلگمش افکار خود را به سرزمين زندگان معطوف کرد. به سرزمين سدرها، خداوندگار گيلگمش انديشيد. او به خادم خويش انکيدو گفت:« وقتي تقدير مرا تعيين کردند من هنوز نام خويش را بر سنگ ننگاشته بودم. بنابر اين به سرزميني که سدر در آن است خواهم رفت. عزم آن دارم تا نام خود را در مکاني که نام مردان بلند آوازه دنيا را در آن نوشته اند، بنگارم. در مکاني که نام هيچ مردي درج نگشته است. بناي يادبودي به افتخار خدايان بر پا خواهم داشت.<br />چشمان انکيدو پر از اشک شد و قلبش گرفت. آه سوزناک برکشيد و گيلگمش به چشمان او نگريست و گفت:« اي دوست چرا اينچنين آه سوزناک برميکشي؟ ليکن انکيدو زبان به سخن گشود و گفت:« من ناتوانم. بازوانم نيروي خود را از دست داده اند. فرياد حزن در گلويم گره خورده است. چرا بايد در اين مرحله گام نهي؟» گيلگمش به انکيدو پاسخ داد:« به دليل شرّي که در اين سرزمين لانه کرده است، ما مي بايد به جنگل برويم و شرّ را نابود کنيم. چون در جنگل هومببا، هيولاي خشمناک که نامش به معناي « تنومند » است مي زيد. اما انکيدو آه سوزناکي برکشيد و گفت:« زماني که من با چارپايان وحشي سرگردان بودم اين جنگل را يافتم. درازاي آن ده هزار فرسنگ در هر سمت است. اِن ليل، هومببا را به نگهباني آن گماشته و او را با دهشتي هفت چندان مسلح کرده است. براستي که هومببا براي کليه جانوران وحشتناک است. وقتي مي خروشد چون امواج طوفان است. نفس او چون آتش و آرواره هايش گويي خود مرگ هستند. او آنچنان سدر Cedar را پاس مي دارد که وقتي گوساله اي وحشي در شصت فرسنگي او در جنگل مي جنبد صدايش را مي شنود. کدام مرد است که بخواهد به اين سرزمين گام نهاده و در اقصاي آن کاوش کند؟ به تو مي گويم، به کسي که نزديک آن شود ضعف مستولي مي گردد. جنگيدن با هومببا نبردي عادلانه نيست. گيلگمش، او جنگجويي بزرگ است، نگهبان جنگل هيچگاه نمي خوابد». گيلگمش پاسخ داد:« کجاست مردي که بتواند به آسمان فراز آيد، فقط خدايان تا ابد با شمش شکوهمند خواهند زيست. اما در باره مردان، روزهاي عمر ما معدود است و کار و بارمان چون وزش بادي است. چگونه است که تو از پيش بيمناک گشته اي؟ اگر چه خداوندگار توام، من نخست خواهم رفت و تو با اطمينان خواهي گفت:« به پيش، دليلي براي ترسيدن نيست.» آنگاه چنانچه من از پا درافتم نامي از خود به جا خواهم گذاشت که از ياد نخواهد رفت. مردان در مورد من خواهند گفت:« گيلگمش در نبرد با هومبباي خشمناک از پا در افتاده است. مدتها پس از تولد فرزندي در خانه ام، اينچنين خواهند گفت و سخنم را به ياد داشته باش.» انکيدو باز به گيلگمش گفت:« آه، خداوند من، اگر مي خواهي به اين سرزمين بروي نخست به نزد شمش قهرمان برو و با خداي خورشيد سخن بگو، زيرا اين سرزمين از آن اوست. کشوري که در آن سدر مي رويد از آن شمش است.»<br />گيلگمش بزغاله اي سفيد و بي لکّه و بزغاله ديگري به رنگ قهوه اي برگزيد، آنها را بغل کرد و به حضور خورشيد برد. در دستش عصاي نقره اي شاهي را گرفت و به شمش شکوهمند گفت:« من به اين کشور خواهم رفت، آري شمش من خواهم رفت. دستهايم را به دعا بر مي دارم، پس روانم را در امان بدار و مرا سالم به سواد اروک بازرسان. لطف و حمايت تو را طلب مي کنم. پس بگذار تا فرجام کار نيک در آيد.» شمش شکوهمند پاسخ داد:« گيلگمش تو قوي هستي، اما کشور زندگان نزد تو به چه معني است؟».<br />« آه، شمش، به من گوش فراده، به من گوش فراده، شمش بگذار صدايم شنيده شود. اينجا شهري است که انسان در آن با دلي پردرد جان مي سپارد. انسان با اندوهي که در دل او لانه گزيده هلاک مي شود. من بر فراز بارو نگريستم و اجسادي را ديدم که در رودخانه شناور بودند و اين بهره من نيز خواهد بود. به راستي مي دانم که چنين است. چون بلندترين مردان نيز به آسمان راهي ندارد و بزرگترين آنان را ياراي مقابله با زمين نيست. از اين رو من به اين کشور خواهم رفت. چون زماني که تقدير مرا مي نوشتند، هنوز نام خود را بر سنگ ننگاشته بودم. من به سرزميني که در آن درخت سدر بريده شده است خواهم رفت. من نام خود را در جايي که اسم مردان بلند آوازه نوشته شده است نصب خواهم کرد. در جايي که نام هيچ مردي درج نگشته است، ستون ياد بودي براي خدايان بر پا خواهم داشت. اشک بر گونه اش دويد و گفت:« افسوس، سفري که به سرزمين هومببا در پيش دارم طولاني است. اگر اين کار خطير سرانجامي ندارد، اي شمش، چرا مرا بدان ترغيب مي کني و آرزوي پرتوان آن را به من داده اي؟ چگونه مي توانم توفيق يابم اگر ياريم نکني، اگر در آن سرزمين بميرم، مرگي بي جلال خواهد بود. ليکن اگر باز گردم، پيشکش گرانقدري از هدايا و سپاس به شمش خواهم داد».<br />آنگاه شمش اشکهايي را که او نثارش کرده بود پذيرفت و همچون مردي دلرحم به او سخاوت خويش را نشان داد. همراهان نيرومندي براي گيلگمش برگماشت که همه پسران يک مادر بودند و آنها را در غارهاي کوهستان جاي داد. بادهاي پرتوان برگماشت، باد شمال، گردباد، طوفان و باد صرصر، تندباد و باد سوزان، همچنين افعي ها، همچنين اژدها، همچنين آتشي سوزان، همچنين افعيي که زهره را آب مي کرد، سيل نابودگر و چنگال رعد، همراهان او اينگونه بودند و گيلگمش شادمان شد.<br />به آهنگري رفت و گفت:« به سازندگان سلاح دستوراتي خواهم داد. آنها بايد در حضور ما سلاح هايمان را بسازند.» بدينگونه او به سازندگان سلاح و پيشه وراني که در اجتماع حضور داشتند فرمانهايي داد. آنها به بيشه هاي دشت رفتند و چوب بيد و شمشاد بريدند و از آنها تبرهايي به وزن دوازده چارک ساختند و نيز شمشيرهايي که تيغه هر يک نود و سه چارک وزن داشت با قبضه ها و قبه هايي که وزن هر يک بيست چارک بود. آنها براي گيلگمش تبر« قدرت قهرمان » Might of heroes و کمان انشان Anshan را ساختند، و گيلگمش و انکيدو مسلح شدند. وزن سلاحهايي که آنها حمل مي کردند چهارصد چارک بود.<br />مردم و رايزنان در خيابانها و بازار گرد آمدند. از طريق در هفت ستونه وارد شدند و گيلگمش با آنها در بازار سخن گفت:« من گيلگمش، براي ديدن آفريده اي که در باره او سخن ها مي گويند و آوازه او در جهان پيچيده است مي روم، او را در جنگل سدر مغلوب خواهم کرد و قدرت پسران اروک را به وي نشان خواهم داد و تمام دنيا به آن پي خواهد برد. من بدين کار خطير دست مي يازم، از کوهستان صعود مي کنم. سدر را قطع مي کنم و از خود نامي پاينده بر جا مي گذارم ». رايزنان اروک و جمع بازار به او پاسخ دادند:« گيلگمش، تو جوان هستي و شجاعتت تو را دور خواهد برد، تو نمي داني در کار خطيري که بدان پا نهاده اي چه معنايي نهفته است. ما شنيده ايم هومببا مانند مردان فاني نيست. سلاح هاي او آنچنانند که کسي را ياراي مقاومت در برابر آنها نيست. درازاي جنگل در هر سمت ده هزار فرسنگ است. چه کسي خواهان کاويدن ژرفاي آن است؟ و اما هومببا که غرش او مثل امواج طوفان است. نفس او چون آتش و آرواره هايش عين مرگ است، چرا آرزوي رسيدن به آن را داري؟ گيلگمش، جنگ با هومببا نبردي عادلانه نيست.»<br />وقتي گيلگمش سخنان رايزنان را شنيد به دوست خود نگريست و خنديد:« چگونه به آنها پاسخ دهم، آيا بايد بگويم که از هومببا در هراسم، آيا بايد باقي عمر خود را در خانه بنشينم؟» آنگاه گيلگمش زبان به سخن گشود و به انکيدو گفت:« دوست من، بگذار به قصر بزرگ اگالمه Egalmeh برويم و در برابر ملکه نين سون بايستيم. نين سون خردمند است و دانش بسيار دارد.» به نزد ملکه بزگ نين سون رفتند. گيلگمش نزديک رفت و داخل قصر شد و با نين سون سخن گفت:« نين سون، لطفاً به سخنانم گوش فرا دهيد، من سفر درازي به سرزمين هومببا در پيش دارم. مي بايست از مسيري ناشناخته گذر کنم و در نبردي شگفت شرکت جويم. از روز عزيمت تا هنگام بازگشت، تا وقتي که به جنگل سدر برسم و شرّي را که شمش از او بيزار است نابود سازم، برايم نزد شمش دعا کن ».<br />نين سون به اتاقش رفت و لباسي مناسب پوشيد، جواهراتي به خود بست و سينه اش را زيبا ساخت. تاجي بر سر نهاد و دامن بلندي پوشيد که زمين را مي روفت. سپس به قربانگاه خورشيد رفت. بر بام قصر ايستاد. بخوري خوشبو سوزانيد و دستهايش را به سوي شمش بلند کرد و با برخاستن دود گفت:« آه، شمش چرا به گيلگمش پسرم دلي اينسان بيقرار داده اي؟ چرا آن را به وي عطا کرده اي؟ تو به او انگيزه بخشيدي و اينک او عازم سفري طولاني به سرزمين هومببا است. سفر در مسيري ناشناخته و شرکت در نبردي شگفت. بنابراين از روز عزيمت تا هنگام بازگشت تا زماني که او به جنگل سدر مي رسد، تا زماني که هومببا را مي کشد و شرّي را که تو شمش، از آن بيزاري نابود مي کند، او را فراموش مکن. اما بگذار سپيده، آيا Aya عروس گرامي ات، هميشه آن را بيادت آورد و وقتي روز به اتمام رسيد وي را به نگهبان شب بسپار تا از آسيب در امانش دارد.» سپس نين سون مادر گيلگمش بخور را خاموش کرد و به انکيدو پند داد:« انکيدوي نيرومند، تو پاره تن من نيستي، اما تو را به عنوان فرزند خويش مي پذيرم. تو چون فرزند ديگر من هستي. مثل بچه هاي سرراهي که به معبد مي آورند. به گيلگمش، مثل بچه هاي سرراهي که در معبد کار مي کنند و زن روحاني که او را پرورده است، خدمت کن. خادمين زن، عابدان و کاهنان را شاهد مي گيرم.»<br />سپس طلسمي به منظور تعهد بر گردن وي آويخت و بدو گفت:« پسرم را به تو مي سپارم، او را صحيح و سالم به من باز گردان.» و آنگاه برايشان صلاح آوردند، در دستشان شمشيري با نيام طلايي و کمان و ترکش گذاشتند. گيلگمش تبر برگرفت و ترکش و کمان انشان را به شانه اش آويخت و شمشير را به کمربندش حمايل کرد، و بدينگونه آنها، لباس رزم پوشيده و مهياي سفر شدند. در اين هنگام، همه مردم آمدند و بر گردشان حلقه زدند و گفتند:« چه هنگام به شهر بازمي گرديد؟» رايزنان گيلگمش را دعا کردند و به او هشدار دادند.« چندان به نيروي خود اعتماد مکن، مراقب باش. بيش از هر چيز در حفظ توان خود کوشا باش. کسي که در پيش است از همراه خود حمايت خواهد کرد. راهنماي خوبي که راه را بلد است پشت و پناه دوست خويش است بگذار انکيدو به پيش برود. او راه جنگل را مي داند. او هومببا را ديده است و در نبرد آزموده است. بگذار او نخست به راهها گام بگذارد. بگذار او مراقب و نگهبان خود نيز باشد. بگذار انکيدو پشت و پناه دوست و نگهبان همراه خويش باشد و او را از خطرات راه در امن و امان عبور دهد. ما رايزنان اروک، شاه خود را به تو مي سپاريم. آه انکيدو، او را صحيح و سالم به ما باز گردان. آنها دوباره به گيلگمش گفتند:« باشد که شمش تو را به آرزويت برساند. کاش او بگذارد کمال چيزي را که از آن سخن گفتي به چشم خود ببيني، کاش او راههاي بسته را به رويت بگشايد و جاده اي برايت مهيا کند تا در آن گام بفرسايي. کاش او کوهها را براي عبور تو از هم بشکافد و کاش شب هنگام برکات شب را بر تو ارزاني دارد و لوگولباندا Lugulbanda خداي حامي تو، براي رسيدن به پيروزي ياري ات دهد. کاش پيروزي در نبرد آنسان که گويي با طفلي جنگيده اي برايت حاصل مي شد. پاهايت را در رود هومببا که به آن قصد سفر داري بشوي. در هنگام غروب چشمه اي حفر کن وبگذار همواره آب تميز در مشک تو باشد. آب سرد را به شمش تقديم دار و لوگولباندا را نيز از ياد مبر.» سپس انکيدو زبان به سخن گشود و گفت:« به پيش! موجبي براي هراس نيست. به دنبال من بيا. چون من مکاني را که هومببا در آن مي زيد و راههايي را که در آن گام مي زند مي شناسم. بگذار رايزنان برگردند. اينک موجبي براي هراس نيست». وقتي رايزنان سخنان او را شنيدند قهرمان را در مسيري که برگزيده بود به پيش راندند. « برو گيلگمش، باشد تا خداي نگهبان تو در راه پشت و پناهت باشد و تو را سالم به سواد اروک باز گرداند.»<br />پس از طي بيست فرسنگ براي صرف غذا ايستادند. پس از سي فرسنگ ديگر شب هنگام توقف کردند. پنجاه فرسنگ ديگر را در يک روز طي کردند. در سه روز به اندازه يک سفر يک ماه و دو هفته اي راه پيمودند. براي رسيدن به دروازه جنگل هفت کوه را پشت سر گذاشتند. با شگفتي به آن روي کردند. آنها هنوز سدر Cedar برج آسا را نديده بودند. اما ستون دروازه را به استواري ستودند. بلنداي آن هفتاد و دو گز و پهناي آن بيست ودو گز بوده، محور و بست و ستون آن سالم بود. آن را در نيپور Nipur شهر مقدس اِن ليل ساخته بودند.<br />سپس انکيدو ندا داد:« آه گيلگمش، لافزني هاي خود را در اروک بياد آور، به پيش، حمله کن، اي پسر اروک، موجبي براي هراس نيست.» شنيدن اين کلمات شجاعت را در او بر انگيخت و پاسخ داد:« شتاب کن، هجوم آور! اگر مرد نگهبان آنجاست، نگذار به جنگل که در آن ناپديد خواهد شد فرار کند. او پوشش نخستين از هفت لباس رزم خود را به تن کرده است. اما هنوز شش دست ديگر مانده است. بگذار او را پيش از انکه لباس رزم بر تن کند بدام اندازيم.» و مثل يک گاو وحشي خشمگين به زمين دميد. نگهبان جنگل هراسناک به اطراف نگريست ونعره کشيد. هومببا مثل ورزايي نيرومند به جنگل گريخت و آنجا را بسوي خانه اش در جنگل سدر ترک گفت.<br />سپس انکيدو بسوي دروازه رفت. زيبايي اش آنسان بود که نتوانست با تبر خود آن را تکه تکه سازد، پس با فشار آن را گشود. سپس انکيدو بسوي گيلگمش فرياد زد:« بسوي جنگل نرو، وقتي دروازه را گشودم، نيروي دستهايم به سستي گراييد.» گيلگمش پاسخ داد:« دوست عزيز، چون افراد بزدل سخن مگوي، آيا از اينهمه خطرها و سفرهاي دراز چيزي فرا چنگ آورده ايم که اينک بازگرديم؟ تو در جنگها و نبردها بسيار رزميده اي، اکنون نزديک من باش و آنگاه از مرگ نخواهي هراسيد: در کنار من باش و ضعف تو رخت بر خواهد بست. دستهايت ديگر نخواهد لرزيد، اي دوست، آيا مي خواهي در اينجا بماني؟ نه، ما با يکديگر به قلب جنگل خواهيم رفت. بگذار نبردي که در پيش داريم بر دليري ات بيافزايد. مرگ را از ياد ببر و چونان مردي که در عمل استوار بوده ليکن ساده دل نيست بدنبالم بيا. اگر با هم باشيم، هر يک پشتيبان ديگري خواهيم بود و اگر هر کدام فنا شويم، نامي جاويد خواهيم يافت».<br />با يکديگر از دروازه گذشتند و به کوه سبز رسيدند. در آنجا آرام ايستادند. گويي خشکيده بودند، آرام ايستادند و به جنگل خيره شدند. بلنداي سدر را ديدند. راهي را که به داخل جنگل مي رفت و مسيري را که هومببا براي گام زني برمي گزيد، ديدند. راهي بود پهن و گام زدن در آن آسان بود. آنها به کوه سدر، جايگاه خدايان و سرير ايشتر خيره شدند. عظمت سدر در برابر کوهستان قد علم کرده بود. سايه آن زيبا و آسايش بخش بود. کوه و فضاي جنگل از انبوه بوته ها سبز بود.<br />در آنجا گيلگمش در برابر خورشيد غروب چشمه اي کند. بر بالاي کوه رفت و خوراکي دلپذير بر زمين گسترد و گفت:« اي کوهستان، اي جايگاه خدايان، مرا رويايي دلپذير عطا کن.» سپس آنها دستهاي يکديگر را گرفتند و بر زمين آرميدند تا بخوابند، و خوابي که شب هنگام مي آغازد آنان را دربر گرفت. گيلگمش رويايي ديد و نيمه شب از خواب جست و رويايش را به دوستش باز گفت:« انکيدو اگر تو آرميده اي پس چه چيز خواب مرا گسست. اي دوست رويايي بس عجيب ديدم، ما در دره ژرف کوه ايستاده بوديم و ناگهان کوه فرو افتاد و ما در برابرش چون مگسهاي خُرد مرداب بوديم. در روياي دوم من نيز کوه فرو افتاد. به من ضربت آورد و پاهايم لغزيد. سپس نوري تابناک درخشيد و در ميان آن کسي بود که لطافت او و زيبايي او برتر از زيبايي اين جهان بود. او مرا از کوه به زير کشيد، به من آبي براي نوشيدن داد و به قلبم آرامش بخشيد و پاهايم را بر زمين گذاشت.» آنگاه انکيدو فرزند دشتها گفت:« بگذار از کوه به زير برويم و در باره آن سخن بگوييم.» او به گيلگمش، ايزد جوان گفت:« روياي تو خوب است، روياي تو عالي است. کوهي که تو ديدي هومبباست. اکنون ما به يقين او را اسير کرده و خواهيم کشت و بدن او را چون کوهي که بر دشتها فرو مي افتد، به زير خواهيم افکند.»<br />روز بعد، پس از طي بيست فرسنگ، غذا خوردند و پس از طي سي فرسنگ ديگر شب هنگام توقف کردند. پيش از فرارسيدن غروب خورشيد چشمه اي کندند و گيلگمش از کوه بالا رفت. خوراکي دلپذير بر زمين گسترد و گفت:« اي کوهستان، اي جايگاه خدايان، رويايي به انکيدو باز آور. او را در رويايي دلپذير غرقه ساز». کوه رويايي براي انکيدو آفريد. رويايي بدشگون از آب در آمد. رگباري سرد بر او باريدن گرفت. آنسان که چون جو کوهي در زير باران طوفان آسا خميد. اما گيلگمش زنخ بر زانوان گذاشت و نشست تا خوابي که همه انسانها را در بر مي گيرد، او را در خود گرفت. سپس نيمه شبان خواب او گسست، برخاست و به دوستش گفت:« آيا مرا صدا زدي، پس چرا از خواب برخاستم؟ آيا مرا لمس کردي، پس چرا هراسيده ام. آيا خدايي گذر نکرد، چون اندام هايم از ترس خشکيده اند. اي دوست، روياي سومي ديدم و اين رويا سراسر دهشتناک بود. آسمان غريد و زمين نيز خروشيد، روشنايي روز به پايان رسيد و تاريکي فرو افتاد. صاعقه درخشيد و آتش شعله برکشيد. ابرها به زير آمدند و چونان مرگ گريستند. سپس درخشندگي از ميان رفت و آتش به سردي گراييد و همه چيز به خاکستر بدل گشت و در کنار ما فرو ريخت. بگذار از کوه به زير برويم و در باره آن سخن بگوييم و ببينيم چه بايد کرد؟»<br />وقتي آنها از کوه به زير آمدند گيلگمش تبر بدست گرفت: او سدر را به زير افکند. وقتي هومببا ناله شکستن آن را از دور شنيد به خشم آمد. فرياد زد:« اين کيست که به جنگل تاخته و سدر مرا بريده است؟» اما شمش شکوهمند از آسمان بسوي آنان ندا داد:« به پيش برويد، هراسي به خود راه مدهيد». ليکن در اين هنگام گيلگمش از خستگي از پا در افتاده بود. ناگهان خواب او را در ربود. خوابي عميق او را در بر گرفت. بر زمين افتاد و گويي که در رويايي فرو رفته است ، بي سخن دراز کشيد. وقتي انکيدو او را لمس کرد بيدار نشد. وقتي با او سخن گفت پاسخي نداد.« آه، گيلگمش، خداوندگار دشت کولاب، جهان رو به تاريکي است. سايه ها بر آن گسترده اند. هنگام طليعه شفق است. شمش رفته است و سر درخشان او در آغوش مادرش نين گال Ningal غنوده است. اي گيلگمش تا چه هنگام مي خواهي اينگونه در خواب بماني؟ مگذار مادري که تو را زاده، در ميادين شهر سوگوار تو گردد.»<br />سرانجام گيلگمش صدايش را شنيد. سينه پوش زره خود را بنام « آواي پهلوان » به وزن سي شکل Shekel به تن کرد. آن را چون جامه اي سبک به تن کرد و زره، او را پوشاند. با پاهاي از هم گشاده بر زمين، چون ورزايي خشمگين که به خاک مي دمد، ايستاد. آرواره هايش کليد شده بود:« بنام زندگي مادرم نين سون، کسي که از او زاده ام، بنام زندگي پدرم لوگولبانداي ملکوت، بگذار زنده بمانم تا مايه شگفت مادرم باشم. بسان وقتي که مرا در آغوش خود مي پرورد.» بار ديگر گفت:« بنام زندگي مادرم نين سون که مرا به دنيا آورد و بنام زندگي پدرم لوگولبانداي ملکوت، تا زماني که با اين مرد مبارزه نکرده ايم – اگر مرد باشد، يا اين خدا – اگر خدا باشد، از راهي که بسوي کشور زندگان طي مي کنم به شهر خود بر نخواهم گشت.»<br />سپس انکيدو رفيق وفادار او زاري کنان پاسخ داد:« اي خداوندگار من، تو اين عفريت را نمي شناسي و بدين دليل است که هراسي نداري. من که او را ميشناسم دهشت زده ام. اندامهاي او چون نيش اژدهاست. سيماي او چون شير است. غرش او چون خروشيدن سيل است و با نگاهش درختان جنگل را چون ني هاي مرداب درهم مي شکند. اي خداوندگار من، اگر راهي که برگزيده اي اين است مي تواني به اين سرزمين بروي، اما من به شهر برمي گردم. من نزد بانو، مادرت، اعمال ستايش آميز تو را باز خواهم گفت تا فرياد شوق سر دهد و سپس از مرگي که بدنبال مي آيد سخن خواهم گفت تا به تلخي بگريد. اما گيلگمش گفت:« هنوز آن زمان فرا نرسيده تا برايم قرباني و فديه تقديم کنند، تابوت مرگ روان نخواهد شد وپارچه سه لا براي کفن من نخواهند بريد. هنوز زمان آن فرا نرسيده تا امت من اندوهگين شوند يا توده هيزم در خانه ام افروخته گردد و مسکنم را در آتش بسوزانند. امروز به من ياري برسان و من از تو خواهم بود، پس از اين چه چيزي مي تواند ما را از هم جدا کند؟ تمام موجودات زنده که از جسم زاده اند سرانجام در کشتي غرب خواهند نشست و هنگامي که کشتي ماگيلوم Magilum غرق مي شود، آنها از بين خواهند رفت. ليکن ما به پيش مي رويم و چشم بر اين عفريت مي دوزيم. اگر قلب تو را ترس فرا گرفته است، ترس را رها کن. اگر وحشتي در آن است وحشت را بدور افکن، تبرت را بدست بگير و حمله کن. کسي که جنگ را نيمه کاره رها کند هرگز در آسايش نخواهد زيست.»<br />هومببا از کانون استوار سدر خود بيرون آمد. سر خود را تکان داد و آن را به نشانه تهديد بسوي گيلگمش جنباند و چشمهايش را که گويي چشم مرگ بود بر او دوخت. سپس گيلگمش با چشمان اشک آلود شمش را خواند:« اي شمش شکوهمند، من راهي را که تو نشان دادي دنبال کردم و اينک اگر تو ياري ام نکني چگونه خواهم رفت؟» شمش شکوهمند دعاي او را شنيد و باد بزرگ، باد شمال، گردباد، طوفان و باد صرصر، تندباد و باد سوزان را فرا خواند. آنها چون اژدها، چون آتش سوزان، چون افعي که زهره را آب کند، چون سيل نابودگر و چنگال رعد آمدند. هشت باد بر هومببا شوريدند، به چشمان او کوفتند. او چنگ شده، از رفتن به پيش و پس ناتوان بود. گيلگمش نعره کشيد:« بنام زندگي مادرم نين سون و پدرم لوگولبانداي ملکوت، در کشور زندگان، در اين سرزمين مأواي تو را يافتم. بازوان ناتوان و رزم افزارهاي کوچکم را براي نبرد با تو به اين سرزمين آورده ام و اينک به درون خانه ات خواهم آمد ».<br />بدينگونه او نخستين سدر را افکند و آنها شاخه هايش را بريدند و در پاي کوه گذاشتند. با ضربت اول هومببا از خشم برافروخت. اما آنها همچنان ادامه دادند. آنها هفت سدر را افکندند و شاخه هايش را بريدند و بستند و در پاي کوه گذاشتند، و هومببا هفت بار شکوه خويش را بر آنان نمود و هنگامي که شعله هفتم او فروکش کرد، آنها به کنار او رسيدند. او نفس خود را چون صدايي که از بوسه اي تند برمي خيزد فرو کشيد. مثل گاو وحشي پرهيبتي که با طناب به کوه بسته باشند يا جنگجويي که آرنج هايش را به يکديگر بسته باشند، نزديک شد. اشک چشمانش را پر کرده بود. و رنگ از رخسارش پريده بود:« گيلگمش بگذار سخن بگويم. من هرگز مادر يا حتا پدري را به ياد ندارم که مرا پرورده باشد. من از کوه زائيده شدم و او مرا پرورد و ان ليل مرا نگهبان اين جنگل کرد. گيلگمش مرا آزاد بگذار تا بروم و من خدمتگزار تو خواهم شد و تو خداوندگار من خواهي بود. همه درختان جنگل که در کوهستان پرستار آنها بودم به تو تعلق خواهد داشت و من آنها را خواهم بريد و براي تو قصري بنا خواهم کرد ». دست او را گرفت وبه خانه اش برد، آنسان که قلب گيلگمش از شفقت آکنده شد. او به زندگي آسماني سوگند خورد، به زندگي زمين، به زندگي جهان زيرين:« آه انکيدو، آيا پرنده دربند به آشيانش و مرد اسير به آغوش مادرش باز نخواهد گشت؟» انکيدو پاسخ داد:« نيرومندترين مردان اگر با تدبير نباشد آزرده تقدير خواهد شد. نمتار Namtar تقدير شرّ که بين مردان تميزي قائل نيست او را خواهد بلعيد، اگر پرنده در بند به آشيانش و مرد اسير به آغوش مادرش باز گردد، ليکن تو اي دوست، هيچگاه به شهري که در آنجا مادرت کسي که تو را زاده و در انتظار توست باز نخواهي گشت. او راه کوهستان را بر تو خواهد بست و جاده ها را غير قابل گذر خواهد ساخت.»<br />هومببا گفت:« انکيدو سخن تو پليد است: اي مزدور محتاج نان! تو از روي رشک و از بابت هراس از يافتن رقيبي براي خويش اينگونه پليد سخن مي گويي.» انکيدو گفت:« گيلگمش به او گوش فرا مده، هومببا بايد بميرد ». اما گيلگمش گفت:« اگر ما به او دست زنيم، درخشش و شکوه نور در تيرگي خواهد افسرد. شکوه و افسون رخت بربسته و پرتو هاي آن فرو خواهند نشست.» انکيدو به گيلگمش گفت:« اينگونه نيست اي دوست، هرگاه پرنده را به دام افکني، جوجه هايش به کجا توانند گريخت. آنگاه خواهيم توانست در جستجوي شکوه و افسون برآييم، که جوجه ها در پريشاني در ميان سبزه ها گريزانند».<br />گيلگمش به سخنان رفيق خود گوش فرا داد و تبر را بدست گرفت، شمشير از کمر گشود و با فرو کردن شمشير به گردن هومببا ضربتي به او وارد ساخت و انکيدو به همراه او ضربت دومي زد. با ضربت سوم هومببا افتاد؛ او در سکون مرگ بر زمين افتاده بود. سپس آشوب درگرفت. چون کسي که آنها بر زمين افکنده بودند نگهبان جنگل بود. کسي که با شنيدن سخنانش لرزه بر جان هرمون Hermon و لبانون Lebanon مي افتاد. اکنون کوهها از جاي جنبيده و تپه ماهورها به حرکت در آمده بودند.<br />انکيدو به او ضربت نواخته و سدر تکه تکه شده بود. اين کار انکيدو بود. او راز مأواي بزرگان را آشکار کرد. بدينگونه گيلگمش درختان جنگل را فرو افکند و ريشه هايش را تا حدود شاخه هاي فرات Euphrates خشکانيد. آنان هومببا را در برابر خدايان، در برابر ان ليل گذاشتند. زمين را بوسيدند و کفن را گشودند و سر را در برابر او گذاشتند و ان ليل با نظاره سر هومببا، بر آنها خشم گرفت.« چرا اينچنين کرديد؟ اينک سزاست که جايگاه شما در آتش باشد. باشد که آتش ناني را که مي خوريد طعمه سازد. باشد که آتش آبي را که مي نوشيد بخشکاند.» سپس ان ليل، دگربار شعله و شکوهي را که از آن هومببا بود گرفت و به ببرها، به شير، به بيابان و به دُخت خشمناکِ ارش کيکال Ereshkigal داد. اما شکوه ان ليل، از گيلگمش، گاو وحشي که کوهها را تاراج مي کند و به دريا مي رود، واز انکيدو برتر است.<br /><br />فصل سوم: ايشتر و گيلگمش و مرگ انکيدو<br /><br />گيلمش طره هاي بلند گيسوانش را شست و سلاح هايش را تميز کرد. موهايش را از روي شانه ها به پشت افکند. لباسهاي لکه دارش را بدور افکند و جامه نو به تن کرد، رداي شاهي خود را پوشيد و آن را محکم به خود پيچيد. وقتي گيلگمش تاج خود را بر سر گذاشت، ايشتر شکوهمند سر بالا گرفت و زيبايي گيلگمش را ديد و گفت:« گيلگمش، نزد من بيا و داماد من باش. نطفه جسم خود را به من عطا کن. بگذار من عروس تو و تو شوهر من باشي. براي تو گردونه اي از سنگ لاجورد و طلا مهيا خواهم ساخت. با چرخ هاي طلا و دسته هاي مسي و ديوهاي قدرتمند طوفان به جاي قاطران بارکش در خدمت تو خواهند بود. وقتي به خانه ما که عطر چوب سدر در آن پيچيده است وارد شوي آستانه و سرير آن به پاهايت بوسه خواهند زد. پادشاهان، حکمرانان و شاهزادگان در برابرت تعظيم کرده و برايت از کوه ها و دشتها باج خواهند آورد. ميش هايت دو قلو و بزهايت سه قلو خواهند زاييد. خر بارکش تو از قاطر پيشي گرفته، گاو هايت بي رقيب خواهند بود و آوازه اسبان گردونه ات در تند روي در دوردست ها خواهد پيچيد.»<br />گيلگمش زبان به سخن گشود و به ايشتر شکوهمند پاسخ داد:« در مقام همسري تو اينک، چه ميتوانم پيشکشت کنم؟ چه مرهم و پوششي براي تنت؟ کدام نان براي خوردنت؟ چگونه ميتوانم غذاي خدايي را فراهم کرده و ملکه آسمان را سيراب کنم؟ فراتر از آن، چنانچه با تو ازدواج کنم به سر من چه خواهد آمد؟ عاشقانت، تو را چون منقل آتشي مي دانند که به خاکستر نشسته است. چون دري که مانع بوران و باد يا طوفان نيست، قصري که بر پادگاني پيروز مي شود، قيري که حامل خود را به سياهي مي کشد، مشک رخنه داري که حامل خود را خيس مي کند، سنگي که از سنگر به زير مي افتد، کفشي که پوشنده آن را مي لغزاند، دستگاه تهاجمي که در سرزمين دشمن بر افراشته شده است. کداميک از عاشقانت تو را هميشه دوست داشته اند؟ کداميک از چوپانهايت همواره برايت دلپذير مانده است؟ به من گوش فرا ده که قصه عاشقانت را حکايت کنم. تموز Tammuz عاشق روزگار جواني تو بود، که برايش ساهاي سال ماتم گرفتي، عاشق پرنده رنگارنگ Roler بودي، ليکن او را نيز آزردي. و بالش را شکستي:« اهو، اهو، بالم، بالم ». تو عاشق شير و قدرت بي همتاي او بودي، هفت چاله براي او کندي و هفتاي ديگر. عاشق اسب نري بودي که در نبرد شکوهي بي نظير داشت و برايش تازيانه و مهميز و شلاق مقرر داشتي تا هفت فرسنگ را به زور چهار نعل بدود و آب آشاميدني اش را گل آلود کردي و مادرش سيليلي Silili را سوگوار ساختي. عاشق چوپان گله بودي و او برايت هر روز شيريني درست ميکرد و براي رضاي خاطرت بزهايش را مي کشت. تو با ضربتي او را به گرگ تبديل کردي. اکنون بچه هاي خودش که چوپان شده اند سر در پي او نهاده اند. سگهاي شکاري خودش در پي دريدن رانهاي او هستند. و آيا تو ايشولانو Ishullanu را دوست نداشتي، باغبان نخلستان پدرت؟ او برايت همواره سبدهاي مملو از خرما مي آورد. هر روز سفره ات را از آنها مي انباشت. پس رو به او کردي و گفتي:« ايشولانوي عزيز، نزد من بيا، بگذار تا از مردانگي ات نصيبي داشته باشم. پيش آي و مرا از آن خود کن. من به تو تعلق دارم». ايشولانو پاسخ داد:« از من چه مي خواهي، مادرم غذا را طبخ کرده و من خورده ام. چرا بايد نزد چون تويي که فاسد و آلوده است براي صرف غذا بيايم. از چه هنگام پرده اي از بوريا حفاظ مناسبي در برابر سرماست؟ اما وقتي تو پاسخش را شنيدي و او را زدي و به موش کوري در دل خاک بدل کردي، موجودي که آرزويش همواره دور از دسترس اوست. و اگر من و تو نيز دوستدار يکديگر باشيم آيا با من نيز چونان ساير کساني که زماني دوست داشتي معامله نخواهي کرد؟»<br />ايشتر با شنيدن اين سخنان دچار خشم شديد شد، به فلک اعلي نزد پدرش انو Anu و آنتوم Antum مادرش رفت و گفت:« پدرم، گيلگمش بر من اهانت بسيار روا داشته است، او رفتار ناشايست مرا، تمام اعمال آلوده ام را سراسر بازگو کرده است.» انو زبان به سخن گشود و گفت:« تو خود پذيراي اين سرزنش شدي و از اين رو گيلگمش رفتار ناشايست و اعمال آلوده ات را بازگو کرد.»<br />ايشتر زبان به سخن گشود و گفت: پدر برايم « ورزاي آسماني» را بيافرين تا گيلگمش را نابود کند. مي خواهم گيلگمش را از غرور آکنده کني تا در آن نابود شود. ليکن اگر از آفريدن « ورزاي آسمان» امتناع ورزي، در جهنم را خواهم شکست و کلون آن را خورد خواهم کرد. درهاي جهنم را باز خواهم گذاشت و مردگان را وا خواهم داشت تا با زندگان همسفر شوند و شمار ميزبانان مرده از زنده بيشتر گردد. انو به ايشتر بزرگ گفت:« اگر آنچه را که مي خواهي به انجام برسانم، هفت سال خشکسالي خواهد آمد، آنسان که غله به پوسته هاي بي بذر تبديل شود، آيا تو به قدر کافي حبوبات براي مردم و علوفه براي گله انبار کرده اي؟» ايشتر پاسخ داد:« من حبوبات براي مردم و علوفه براي گله انبار کرده ام و تا هفت سال بي حاصل، حبوبات و علوفه به قدر کافي هست.» بدينگونه انو ورزاي آسمان را براي دخترش ايشتر آفريد. ورزا بر زمين نزول کرد. با نخستين غرش يکصد مرد را کشت و دگر بار دوصد تن را هلاک کرد، سيصد تن را هلاک کرد. با غرش دوم صدها تن افتادند و مردند. بار سوم بسوي انکيدو غريد اما او خود را کنار کشيد و روي ورزا جست و شاخهايش را گرفت. ورزاي آسمان بصورت او دميد و دم کلفتش او را زد. انکيدو خطاب به گيلگمش فرياد زد:« دوست من، ما به خود مي باليديم که نامي جاويد از خود بجا خواهيم نهاد. اينک شمشيرت را ميان پس گردن و شاخ هايش فرو بر ». بدين سان گيلگمش بدنبال ورزا افتاد و دم کلفتش را گرفت و شمشير را بين پس گردن و شاخها فرو برد و او را کشت. وقتي که آنها وزراي آسمان را کشتند قلبش را بيرون کشيدند و آن را به شمش تقديم کردند و آنگاه برادروار آرميدند.<br />اما ايشتر برخاست و از ديوار بلند اروک بالا رفت. بر برج جهيد و نفرين کرد:« واي بر گيلگمش چون او با کشتن گاو آسمان بر من اهانت روا داشته است. » وقتي انکيدو اين سخنان را شنيد ران راست ورزا را پاره کرد و بطرف صورت او پرتاب کرد و گفت:« اگر دستهايم به تو برسد، با تو اينگونه رفتار خواهم کرد و با احشاء آن چون تازيانه به پهلويت خواهم نواخت.» سپس ايشتر اهل بيت خود را، دخترکان رقاص و خواننده، کنيزکان معبد و روسپيان را گرد کرد و براي ران ورزاي آسماني عزا برپا داشت.<br />اما گيلگمش آهنگران و اسلحه سازان را گرد آورد. آنها بي نظيربودن شاخها را ستودند و با سنگ لاجورد به قطر دو انگشت روکش گرفتند. هر يک از آنها ده من وزن داشت و هر يک شش حجم روغن جاي مي گرفت که او همه را به خداي نگهبان خويش لوگولباندا بخشيد. ليکن شاخها را به قصر برد و به ديوار آويخت. سپس آنها دستهاي خود را در فرات شستند، يکديگر را در آغوش گرفتند و رفتند. در خيابانهاي اروک جايي که قهرمانان براي تماشاي آنها صف بسته بودند، گام زدند و گيلگمش به دختران آوازه خوان گفت:« شکوهمندترين قهرمانان کيست؟ در ميان مردان کداميک بلند جايگاه تر است؟».« گيلگمش شکوهمندترين قهرمانان است. گيلگمش در ميان مردان بلند جايگاه تر است». و اين هنگام جشن و سرور و شادماني در قصر بر پا بود، تا زماني که قهرمانان براي استراحت در بستر خويش دراز کشيدند.<br />انکيدو نيز براي خوابيدن دراز کشيد و رويايي ديد. از خواب برخاست تا رويايش را به برادرش باز گويد.« آه اي دوست چرا خدايان بزرگ با يکديگر به شور نشسته اند؟» وقتي روز فرا رسيد، او به گيلگمش گفت:« آه، ديشب رويايي عجيب ديدم، تمام خدايان انو، ان ليل، اِآ و شمش با يکديگر به شور نشسته بودند » و انو به ان ليل گفت:« چون آنان ورزاي آسماني و هومببا را کشته اند، يکي از آندو مي بايست بميرد. بگذار او کسي باشد که درختان سدر کوهستان را بريد ». اما ان ليل گفت:« مرگ از آن انکيدوست، مرگ ازآن گيلگمش نيست ». سپس شمش شکوهمند به ان ليل قهرمان پاسخ داد:« آنها به فرمان من ورزاي آسمان و هومببا را کشتند، و اينک انکيدو بايد بيگناه بميرد؟» اما ان ليل بر شمش خشم گرفت:« تو هر روز به نزد آنان مي رفتي گويي از آنان هستي، از اين روست که در مقام دفاع برآمده اي؟» و به اين ترتيب انکيدو بيمار شد و کنار گيلگمش افتاد. جوي اشک از چشمانش روان شد. گيلگمش به او گفت:« آه، برادرم، برادر عزيزم، چرا آنها بجاي من تو را انتخاب کردند؟» او دو باره گفت:« آيا من بايد در بيرون، کنار ارواح با شبح مردگان بنشينم و برادر عزيزم را هرگز نبينم؟»<br />انکيدو با حال بيمار همانجا نشست و دروازه جنگل را گويي موجودي زنده بود نفرين کرد:« تو را چون جنگلي عادي پنداشتم. از بيست فرسنگي قبل از آنکه سدر برج آسا را ببينم تو را ستايش مي کردم. بلنداي تو هفتاد و دو گز بود و پهناي تو بيست و دو گز. محور و بست و ستون تو سالم بود. صنعتگران نيپور، شهر مقدس ان ليل تو را ساخته بودند، ليکن آه، اگر از انجام کار با خبر بودم! اگر مي دانستم که جلال تو بهاي زندگي ام خواهد بود، تبرم را بلند مي کردم و تو را چون دروازه چپر مانندي خرد مي کردم. هرگز با دستهايم تو را نمي سودم.» سپس به نفرين دام گذار و روسپي پرداخت:« نفرين بر دام گذاري که مرا در بند کرد. باشد که شکار همواره از دام او بگريزد، باشد که آرزو در دلش تباه شود.» و سپس به نفرين روسپي پرداخت:« اما براي تو اي زن، مي خواهم تقدير تو تا ابد اينگونه باشد. به تو نفريني بزرگ روا مي دارم، افراط، بزودي تو را از پا در خواهد افکند. ممر و معاش تو در خيابان، بستر تو سايه ديوار خواهد بود. مست و هشيار گونه ات را به يکسان خواهند نواخت.»<br />وقتي شمش شکوهمند قسمتي از سخنان انکيدو را شنيد از آسمان به او ندا داد:« انکيدو، چرا بر آن زن نفرين روا مي داري؟ بانويي را که به تو آموخت تا ناني درخور خدايان بخوري، و شرابي شاهانه بنوشي؟ کسي که بر تو جامه اي فاخر پوشاند، آيا او گيلگمش را چونان دوستي بر تو ننمود و آيا گيلگمش برادرت به تو رخصت آرميدن بر بستر شاهي و لميدن بر ديواني در سمت چپش را نداد؟ او به شاهزادگان زمين امر کرد تا بر کف پايت بوسه نهند، اينک تمام مردم اروک برايت ماتم و عزا گرفته اند. پس از مرگت او بخاطر تو موهايش را نخواهد سترد تا دراز شوند، پوست شير به تن خواهد کرد و در بيابان آواره خواهد شد.»<br />وقتي انکيدو سخنان شمش شکوهمند را شنيد قلب دُژمش آرام گرفت. نفرين خود را پس گرفت و به روسپي گفت:« نگذار هيچ مردي تو را خوار کند.» ران خود را به طعنه نوازش کرد.« پادشاهان، شاهزادگان و نجبا به تو عشق خواهند ورزيد، مرد پير برايت ريش خواهد جنباند، اما جوان بند از کمر مي گشايد. براي تو طلا و زمرد و سنگ لاجورد در اتاق بزرگ انباشته ام. بخاطر تو آن همسر که مادر هفت فرزند است آمرزيده خواهد شد. روحانيون براي تو راهي بسوي درگاه خدايان خواهند گشود.»<br />انکيدو با حال بيمار، تنها خوابيد و اسرار قلبش را براي گيلگمش بازگو کرد:« اي دوست، ديشب دوباره رويايي ديدم، آسمان زاري مي کرد و زمين با آن همراهي مي نمود. من تنها در برابر موجودي دهشت آور ايستاده بودم. چهره اي پراندوه چون پرنده سياه طوفان داشت. او بر من با چنگالهاي عقابي فرود آمد و مرا درربود، پنجه اش را بر من حلقه کرد تا خاموش شدم. آنگاه مرا به صورتي در آورد که بازوانم به بالهاي پردار تبديل شدند. با نگاه خيره به من نگريست و مرا به قصر ايرکالا Irkala ملکه تاريکي، بسوي خانه اي که هيچيک از مهمانان آن را باز گشتي نبوده است؛ بسوي جاده اي که از آن بازگشتي متصور نيست برد.»<br />« خانه اي که ساکنان آن در تاريکي نشسته اند. گرد و غبار غذايشان و گل رس گوشت آنهاست. آنها چون پرندگان لباسي از پر پوشيده اند، نور را نمي بينند، در تاريکي نشسته اند. به خانه غبار وارد شدم و شاهان زمين را ديدم که تاج هايشان تا ابد به يکسو نهاده شده بود، حکمروايان و شاهزادگاني را ديدم که زماني همگي تاج هاي شاهانه بر سر داشتند و بر جهان روزگاران گذشته حکم مي راندند. آنهايي که چون انو و ان ليل در جايگاه خدايان بودند اينک چون خدمتکاران خانه غبار، گوشت پخته مي آوردند. گوشت طباخي شده و آب خنک از مشک مي آوردند. در خانه غبار که بدان وارد شدم، روحانيان بزرگ و پيشکاران مذهبي، کاهنان جادو و خلسه بودند، خادمين معبد بودند. و اتانا Etana بود: پادشاه کيش که در روزگاران گذشته عقابي او را به آسمان آورده بود. همچنين ساموکان Samuquan خداي گله را ديدم و ارش کيکال ملکه جهان زيرزميني در آنجا بود و بليت شري Belit- Sheri کسي که با بايگان خدايان و نگاهدارنده کتاب مرگ است، در برابر او چهارزانو نشسته بود. او سرش را بلند کرد، مرا ديد و گفت:« چه کسي او را به اينجا آورده است؟» سپس من چون مردي تهي از خون، که تنها در ميان زوائد و خاشاک سرگردان است، چون کسي که نگهبان دستگيرش کرده و قلبش از وحشت مي تپد بيدار گشتم. آه، برادرم، باشد که شاهزاده بزرگ، فردي ديگر چون خدايي، پس از مرگ من، بر درگاه تو بايستد، باشد که نام مرا محو کند و نام خويش را بجاي آن بنويسد.»<br />انکيدو لباس از تن بدر آورده و خود را بر زمين افکنده بود. گيلگمش به سخنان او گوش فرا داد و چون ابر بهاري گريست. زبان به سخن گشود و به او گفت:« در اروک بلند حصار کيست که اينگونه خردمند باشد؟ سخنان عجيبي گفتي. چرا احساسات تو اينسان غريب است؟ رويايي بس شگفت بود، اما دهشتي عظيم در آن نهفته بود. رويا را بايد گرامي بداريم، هرچند دهشتناک باشد، چون رويا آن بدبختي را که سرانجام بر مردي عارض مي شود مي نماياند. سرانجام زندگي غم است.» و گيلگمش سوگوارانه گفت:« اينک من بر خدايان نيايش خواهم کرد، چرا که دوست من رويايي بدشکون ديده است.»<br />روزي که انکيدو دچار رويا شده بود به پايان رسيد و از شدت بيماري درافتاد. يکروز تمام در بستر افتاد و رنجش فزوني گرفت. روز دوم و روز سوم گذشت. ده روز در بستر افتاد و رنجش فزوني گرفت. روزهاي يازدهم و دوازدهم در بستري پر درد سپري شد. سپس او گيلگمش را صدا زد:« دوست من، ايزد بانوي بزرگ مرا نفرين کرده تا در شرمساري بميرم. من چون مردان در ميدان جنگ نمي ميرم، من از شکست در ميدان نبرد واهمه داشتم، اما کسي که در نبرد جان مي سپارد، نيکبخت است. چون من مي بايست در شرمساري بميرم.» و گيلگمش بر وي گريست، با نخستين پرتو سپيده او با صداي بلند به رايزنان اروک گفت:<br /><br />« بشنويد اي بزرگان اروک<br />بر دوستم انکيدو مي گريم<br />با ماتمي تلخ چون ماتم زنان<br />براي برادرم مي گريم<br />آه انکيدو!<br />گورخر و غزال<br />که پدر و مادرت بودند<br />همه آفريدگان، چهارپاياني که با تو همسفر بودند<br />برايت مي گريند<br />تمام وحوش دشت ها و چراگاه ها<br />راه هايي که در جنگل سدر دوست مي داشتي<br />روز و شب مي مويند<br />بگذار بزرگان اروک بلند بارو<br />بر تو بگريند<br />بگذار انگشت آمرزش<br />در ماتم و زاري اشاره کند<br />آه انکيدو، برادرم<br />تو چون تبري در کنارم بودي<br />چون قدرت دستم، شمشيري حمايلم<br />سپري در برابرم<br />ردايي شکوهمند، فاخرترين جامه ام<br />بشنو، در سراسر کشور پژواکي طنين افکنده است<br />چون مادري عزادار<br />بگرييد، اي راه هايي که با هم پيموديم<br />و وحوشي که با هم شکار کرديم، ببر و پلنگ<br />شير و گربه وحشي، گوزن نر و مُرال<br />گاو و گوزن ماده<br />کوهستاني که از آن براي کشتن نگهبان جنگل صعود کرديم<br />بر تو مي گريند<br />رودي که در مسير آن گام زديم<br />بر تو مي گريد<br />اولا Ula ي عيلام Elam و فرات گرامي<br />که زماني از آب آن در مشک هايمان ريختيم<br />جنگجويان اروک با ديوارهاي مستحکم<br />جايي که ورزاي آسمان در آن کشته شد<br />بر تو مي گريند<br />همه مردمان اريدو و فرات گرامي<br />که زماني از آب آن در مشک هايمان ريختيم<br />جنگجويان اروک با ديوارهاي مستحکم<br />جايي که ورزاي آسمان در آن کشته شد<br />بر تو مي گريند<br />همه مردمان اريدو Eridu<br />بر تو مي گريند، انکيدو<br />شخم زنان و دروکاران<br />که زماني برايت حبوبات مي آوردند<br />اينک در ماتم تواند<br />روسپيي که تو را با روغن معطر تدهين کرد<br />در عزاي توست<br />زنان قصر که برايت همسري آوردند<br />با حلقه اي که تو برگزيده بودي<br />اينک در عزاي تواند<br />مردان جوان، برادرانت<br />چنانکه گويي زنانند<br />با موهاي بلند به عزا نشسته اند<br />و تقدير شّر مرا در ربوده است<br />آه برادر جوانم، انکيدو، دوست عزيزم<br />اين چه خوابي است که اينک تو را در بر گرفته است؟<br />تو در تاريکي غرقه گشته اي و صدايم را نمي شنوي ».<br /><br />گيلگمش قلب او را لمس کرد اما نمي تپيد. چشمانش را نيز نگشود. وقتي گيلگمش قلب او را لمس کرد نمي تپيد. سپس گيلگمش نقابي از آنسان که بر چهره عروس مي نهند به روي دوستش نهاد. چون شير خروشيدن گرفت. چون ماده شيري که توله هايش را از او گرفته باشند، در کنار بستر به اينسو و آنسو رفت. موهايش را گسست و به اطراف پراکند. جامه هاي پرشکوهش را از تن بدر کرد و بر زمين کشيد و پرتاب کرد، آنسان که گويي پلشت بودند.<br />با نخستين پرتو سپيده گيلگمش فرياد زد:« من گذاشتم تا تو بر بستر شاهي بيارمي، تو بر ديواني در سمت چپ من يله دادي، شاهزادگان زمين بر پايت بوسه زدند. دستور خواهم داد تا همه مردم اروک بر تو بگريند. و نوحه مرگ سر دهند. مردم شادمان از اندوه سر فرود خواهند آورد و آن هنگام که به زير خاک روي براي تو موهايم را بلند خواهم کرد. پوست شيري به تن کرده آواره بيابان خواهم شد.» روز بعد نيز، گيلگمش با نخستين پرتو روز زاري کرد؛ هفت روز و هفت شب براي انکيدو گريست تا بدنش کرم گذاشت. فقط آن هنگام بود که رخصت داد تا او را به خاک بسپارند. چراکه انوناکي Annunaki و داوران او را ربوده بودند.<br />گيلگمش دستور داد تا همه جا جار بزنند، همه را فرا خواند. مسگران، طلاسازان، سنگ کاران و به آنها دستور داد:« پيکره اي از دوستم بسازيد » مجسمه را با مقادير زيادي از سنگ لاجورد در ناحيه سينه و طلا براي تنه، آراستند.<br />ميزي از چوب سخت ساختند و بر آن ظرفي از زمرد، انباشته از عسل و ظرفي از سنگ لاجورد، انباشته از کره گذاشتند و اينها را در برابر خورشيد گذاشت و به او تقديم کرد و با چشمهاي گريان دور شد.<br /><br />فصل چهارم: جستجوي زندگي جاويد<br /><br />گيلگمش به تلخي براي دوستش انکيدو گريست. چون يک شکارچي آواره بيابان شده در دشتها خروشيد و با آزردگي گفت:« چگونه مي توانم بيارامم، چگونه مي توانم در آرامش باشم. اندوه، در قلب من جاي گرفته است. برادرم اکنون چگونه است و من پس از مرگ چگونه خواهم بود. از آن رو که از مرگ درهراسم تا بدآنجا که مي توانم خواهم رفت تا اوتنا پيشتيم Utnapishtim کسي که او را " دور افتاده " Favaway مي نامند، بيابم. چون او به جمع خدايان راه يافته است ». بدينگونه گيلگمش در بيابان سفر کرد، در چمنزارها سرگردان شده در جستجوي اوتنا پيشتيم کسي که خدايان، او را از سيل رهانيدند به سفري دراز دست يازيد. خدايان گذاشتند تا او در سرزمين ديلمون Dilmun باغ خورشيد زندگي کند و در ميان انسان ها تنها به او زندگي جاويد دادند.<br />گيلگمش شب هنگام وقتي که به گذرگاه هاي کوهستان رسيد دعا کرد:« مدت ها پيش در گذرگاه هاي کوهستان شيرها را ديدم، ترسيده بودم و چشمانم را بسوي ماه بلند کردم، دعا کردم و دعاهايم به گوش خدايان رسيد، پس اکنون اي خداي ماه، سين Sin مرا در امان دار.» وقتي دعا تمام شد به قصد خوابيدن دراز کشيد تا هنگامي که در ميانه رويايي از خواب بيدار شد. او شيرهايي را که زندگي پر رونقي داشتند در اطراف خود ديد. سپس تبرش را بدست گرفت، شمشيرش را به کمر آويخت و چون تيري که از کمان جسته باشد به ميان آنها افتاد و آنها را کشت و پراکند.<br />سرانجام گيلگمش به آن کوهستان بزرگي که نامش ماشو Mashu بود رسيد، کوهي که نگهبان خورشيد طلوع و غروب است. قلل دوگانه آن چون ديوار آسمان بلند هستند و ريشه هاي قلل آن به جهان زيرين مي رسند. بر دروازه آن عقرب ها، نيمي از انسان و نيمي از اژدها به نگهباني ايستاده اند. شکوه آنها دهشت انگيز و نگاهشان چون صاعقه مرگ است. هاله نور لرزان آنها در کوهستاني که نگهبان طلوع خورشيد است، پراکنده است. وقتي گيلگمش آنها را ديد، دمي چشمانش را پوشاند. سپس دلير شد و نزديک رفت. وقتي آنها او را آنقدر نترس ديدند عقرب مرد به جفتش گفت:« اينکه دارد نزد ما مي آيد اکسير خدايان است. همسر عقرب مرد به او پاسخ داد:« دوسوم او از خدايان و يک سوم از انسان است.»<br />سپس آن مرد گيلگمش را خطاب کرد و به فرزند خدايان گفت:« چرا به سفري به اين درازي آمدي، چرا با گذر از درياهاي خطرناک به سرزميني اينسان دور سفر کرده اي، دليل آمدنت را به من باز گو؟» گيلگمش پاسخ داد:« براي انکيدو، او را خيلي دوست داشتم، ما با هم سختي هاي فراواني را از سر گذرانديم. آمده ام، چرا که سرنوشت مشترک آدميان او را درربوده است. شب و روز برايش گريستم، نتوانستم بگذارم او را به خاک بسپارند. گمان مي کردم دوستم با گريه هايم باز خواهد گشت، از هنگام رحلت او زندگي برايم بي ارزش است. از اين رواست که در جستجوي اوتناپيشتيم پدرم، به اينجا سفر کرده ام. چون مي گويند او به جمع خدايان راه جسته و زندگي جاويد يافته است. مي خواهم از او احوال زندگان و مردگان را جويا شوم. عقرب مرد زبان به سخن گشود و خطاب به گيلگمش گفت:« تاکنون هيچيک از مرداني که از زني زاده اند نتوانسته چيزي را که تو مي جويي به انجام رساند، هيچيک از مردان فاني به کوهستاني که درازاي آن دوازده فرسنگ ظلمات است نرفته است. در آنجا نوري نيست و تاريکي آن قلب را مي آزرد. از طلوع خورشيد تا غروب خورشيد در آنجا نوري نيست. گيلگمش گفت:« اگر چه غم و درد و آه و زاري بهره راه است، ليکن ناچارم بروم. دروازه کوهستان را بگشاي.» عقرب مرد Man-Scorpion گفت:« برو گيلگمش، به تو اجازه مي دهم وارد کوهستان ماشو و مسيرهاي مرتفع آن شوي، باشد که پاهايت تو را سالم به خانه بازگرداند، دروازه کوهستان باز است». وقتي گيلگمش اينها را شنيد آنچنانکه عقرب – مرد گفته بود رفتار کرد. او در کوهستان مسير خورشيد را تا جايگاه طلوع آن دنبال کرد. وقتي يک فرسنگ پيش رفت تاريکي در اطرافش غليظ تر شد. چون در آنجا نوري نبود، او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از سه فرسنگ تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از چهار فرسنگ تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از پنج فرسنگ تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از شش فرسنگ تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. وقتي هفت فرسنگ پيش رفت تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. وقتي هشت فرسنگ پيش رفت گيلگمش فريادي کشيد چون تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از نه فرسنگ وزش باد شمال را بر چهره اش حس کرد، اما تاريکي غليظ تر شد و در آنجا نوري نبود و او چه در پيش و چه در پس نمي توانست چيزي ببيند. پس از ده فرسنگ پايان راه نزديک شد. پس از يازده فرسنگ پرتو سپيده آشکار شد و پس از دوازده فرسنگ خوشيد پرتو افشاني کرد.<br />آنجا باغ خدايان بود، همه جا در اطراف او بوته ها سرشار از گوهر بودند. با ديدنشان به تندي نزديک رفت زيرا در آنجا ميوه هاي زمردگون و انگور از گياهان آويخته بود و به چشم زيبا مي آمدند. برگهايي از سنگ لاجورد به فراواني در کنار ميوه ها بودند و تماشاي آنها دلپذير بود. تيغ ها و خارهاي آنجا از هماتيت و سنگهاي کمياب، عقيق و مرواريدهاي دريايي بود. وقتي گيلگمش وارد باغ شد در کناره دريا، چشم شمش Shamash به او افتاد و ديد که او پوست جانوران را به تن کرده و گوشت آنها را مي خورد. گيلگمش دلتنگ بود، با او سخن آغاز کرد و گفت:« هيچ انسان فاني تاکنون اين راه را نپيموده است و تا هنگامي که بادها بر درياها مي وزند نخواهد پيمود.» و به گيلگمش گفت:« هيچگاه زندگي اي را که در جستجويش هستي نخواهي يافت.» گيلگمش به شمش شکوهمند گفت:« اکنون که تا بدينجا در بيابان سرگردان گشته و رنج کشيده ام، آيا شايسته است بخوابم و بگذارم خاک تا ابد مرا در خود جاي دهد. بگذار چشمانم خورشيد را ببيند تا از فرط نگريستن خيره شوند. هرچند حال و روزي بهتر از مردگان ندارم ليکن بگذار ا نوار خورشيد را ببينم».<br />زنِ باده، آن شرابساز؛ در کناره دريا مي زيد. سيدوري Siduri در باغي در کنار دريا با قدح طلايي و خمره هاي طلايي که خدايان به او داده اند، مقيم است. چهره اش را با نقابي پوشانده و از جايي که نشسته، گيلگمش را که پوست جانوران به تن کرده، اکسير خدايان در جسمش و اندوهي عميق در دلش است و چهره اش چون چهره کسي است که سفر درازي را از سر گذرانده باشد مي بيند که بسوي او مي رود، نگريست و با تخمين فاصله اي که از او داشت، در دلش گفت:« حتماً يکي از بزهکاران است. اينک رهسپار کجاست؟» در را با ميله عرضي اش به روي او بست و کلون خانه را انداخت. اما گيلگمش با شنيدن صداي کلون به سر شتافت و پايش را در ميان گذاشت و به او گفت:« زن جوانِ شرابساز، چرا کلون درت را مي اندازي؟ چه ديدي که درت را قفل کردي؟ من درت را خواهم شکست و دروازه ات را خرد خواهم کرد. چون من گيلگمش هستم. کسي که ورزاي آسمان را اسير کرد و کشت. من نگهبان جنگل سدر را کشتم، هومببا کسي را که در جنگل مي زيست شکست دادم. شيران گذرگاه هاي کوهستان را کشتم.»<br />سيدوري به او گفت:« اگر تو همان گيلگمش هستي که ورزاي آسمان را اسير کرد، هومببا را که در جنگل مي زيست شکست داد و شيران گذرگاه هاي کوهستان را کشت، چرا گونه هايت آنسان فرو افتاده اند و چرا چهره ات آنسان خسته است؟ چرا اندوه در دلت جاي گرفته و چهره ات چون چهره کسي است که سفر درازي پيموده باشد؟ آري چهره ات از گرما و سرما سوخته است و چرا بدينجا آمده اي تا در چراگاه ها در جستجوي باد سرگردان باشي؟»<br />گيلگمش بدو پاسخ داد:« چرا نبايد گونه هايم فرو رفته و چهره ام خسته باشد؟ اندوه در دلم جاي گرفته و چهره ام چون چهره کسي که سفر درازي پيموده است باشد؟ گرما و سرما چهره ام را سوزانده است. چرا نبايد در چراگاه ها در جستجوي باد سرگردان باشم؟ دوستم، برادر کوچکم، کسي که ورزاي آسمان را اسير کرد و کشت و هومببا را در جنگل سدر شکست داد، دوستي که برايم بسيار عزيز بود و در کنارم با خطرات مبارزه کرد، انکيدو برادرم، کسي که دوستش داشتم، غايت مرگ بر او چيره گشته است. من هفت شبانه روز بر او گريستم تا بدنش کرم گذاشت. سرانجامِ برادرم مرا از مرگ به هراس افکنده است. سرانجامِ برادرم مرا در بيابانها سرگردان و بي آرام کرده است. اما اينک اي بانوي جوان شرابساز، چون به چهره ات نظر افکنده ام مگذار چهره مرگ را که از آن بسي در هراسم ببينم.»<br />او گفت:« گيلگمش اينساان شتابناک به کجا مي روي؟ تو هيچگاه آن زندگي را که در جستجويش هستي نخواهي يافت، وقتي خدايان انسان را آفريدند، مرگ را قسمت او قرار دادند، اما زندگي را براي خود نگاه داشتند. ليکن تو گيلگمش، اندرون خود از طعام نيکو آکنده ساز، شب و روز، روز و شب در پايکوبي باش، شادماني و جشن و طرب را پيشه کن. پوشاک نو به تن کن. در آب تن را بشوي، به کودک خردسالي که دستهايت را گرفته است مهر بورز و همسرت را در آغوش خويش شادمان ساز. چون اين نيز قسمت انسان است.»<br />اما گيلگمش به سيدوري بانوي جوان گفت:« چگونه مي توانم خاموش باشم. چگونه مي توانم آرام گيرم وقتي که انکيدو کسي که دوستش داشتم به خاک بدل گشته و من نيز بايد بميرم و تا ابد در آغوش خاک جاي گيرم؟» او دوباره گفت:« بانوي جوان، اينک به من بگو راه سرمنزل اوتناپيشتم، پسر اوبارا- توتو Ubara-Tutu کجاست. از کدام راه مي توان گذشت؟ به من نشان بده، آري، مسير را به من نشان بده. اگر راهي در ميان باشد از اقيانوس خواهم گذشت، اگر نه همچنان در اقصاي بيابان سرگردان خواهم رفت.»<br />شرابساز به او گفت:« گيلگمش راهي براي گذر از بيابان نيست. از روزگار کهن تا کنون هرکس به اينجا آمده قادر به گذر از دريا نبوده است. خورشيد باشکوه از دريا مي گذرد، اما غير از شمش تاکنون چه کسي از آن گذشته است؟ مکان و گذرگاه دشواري است و آبهاي مرگ که در ميان آن جريان دارند بسيار عميقند. گيلگمش چگونه از اقيانوس خواهي گذشت؟ هنگامي که به آبهاي مرگ رسيدي چه خواهي کرد؟ اما گيلگمش، پايين جنگل، اورشانابي را خواهي ديد، کرجي بان اوتناپيشتيم، اشياء مقدس، اشياء سنگي همراه اوست. او مشغول پيرايش دماغه اژدهاگونه کشتي است. با او به نيکي رفتار کن. و چنانچه مقدور باشد شايد بتواني با او از آب بگذري. اما اگر مقدور نباشد، آنگاه بايد برگردي.»<br />وقتي گيلگمش اين را شنيد از خشم لبريز شد، تبرش را بدست گرفت، شمشيرش را به کمر آويخت و چون تيري به شتاب راهي کنار دريا شد. از خشم سنگها را خرد کرد، داخل جنگل رفت و روي زمين نشست، و اورشانابي Urshanabi برق تيغه شمشيرش را ديد و صداي تبرش را شنيد و به او گفت:« بگو نامت چيست؟ من اورشانابي کرجي بان اوتناپيشتيم، ملقب به دورافتاده هستم.» او پاسخ داد:« نام من گيلگمش است، از اروک آمده ام، از خانه انو». سپس اورشانابي به او گفت:« چرا گونه هايت اينسان خشکيده و چهره ات خسته است. چرا اندوه در دلت جاي گرفته و چهره ات چون چهره کسي است که راه درازي طي کرده باشد. آري، چرا چهره ات از گرما و سرما سوخته است و چرا بدينجا آمده اي تا در جستجوي باد در چراگاه ها سرگردان باشي؟» گيلگمش پاسخ داد:« چرا نبايد گونه هايم فرورفته وچهره ام خسته باشد؟ اندوه در دلم جاي گرفته وچهره ام چون چهره کسي که سفر درازي پيموده است باشد. چرا نبايد در چراگاه ها سرگردان باشم. آن دوست، برادر کوچکم کسي که ورزاي آسمان را اسير کرد و کشت و هومببا را در جنگل سدر شکست داد، آن دوست که برايم بسيار عزيز بود و کسي که در کنارم با خطرات جنگيد، انکيدو برادرم، کسي که دوستش داشتم غايت مرگ بر او چيره گشت. من هفت شبانه روز برايش گريستم تا بدنش کرم گذاشت. سرانجامِ برادرم مرا از مرگ به هراس افکنده است. سرانجامِ برادرم مرا آواره کرده است. سرنوشت او را بر نمي تابم. چگونه مي توانم خاموش باشم. چگونه مي توانم آرام بگيرم؟ او خاکستر شده است و من نيز خواهم مرد و تا ابد در خاک جاي خواهم گرفت. من از مرگ در هراسم، پس اورشانابي راه اوتناپيشتيم را به من نشان بده، اگر راهي درميان باشد، از آبهاي مرگ خواهم گذشت، اگر نه همچنان در اقصاي بيابان سرگردان خواهم رفت.»<br />اورشانابي به او گفت: گيلگمش اين دستهاي توست که گذار از اقيانوس را بر تو دشوار کرده است. تو با نابودي اشياء سنگي امن و امان را از کشتي گرفتي. گيلگمش گفت:« چرا بر من خشم روا مي داري. اورشانابي، مگر نه اين است که تو خود هر روز و شب و در تمام فصول از دريا مي گذري؟» اورشانابي پاسخ داد:« براستي همان سنگها امن و امان من بودند. اما اينک، گيلگمش به درون جنگل برو، با تبرت يکصدوبيست تير چوبي قطع کن، آنها را به بلنداي شصت ذراع ببر و قيراندود کن، با بست هاي فلزي به هم ببند و همراه خود بياور.»<br />گيلگمش با شنيدن اين سخنان به درون جنگل رفت، يکصدوبيست تير چوبي قطع کرد، آنها را به بلنداي شصت ذراع بريد و قيراندود کرد و با بست هاي فلزي به هم بست و به نزد اورشانابي برد و سپس آنها را بار قايق کردند و گيلگمش و اورشانابي با هم مشغول هدايت آن بر روي امواج اقيانوس شدند. پس از سه روز پيشروي گويي يکماه و پانزده روز بود که در سفر بودند و سرانجام اورشانابي قايق را به آبهاي مرگ رسانيد. سپس اورشانابي به گيلگمش گفت: بشتاب، يک تير چوبي بردار و به درون آب پرتاب کن. اما مراقب باش دستهايت آب را لمس نکنند. گيلگمش تير دوم را برداشت. تير سوم را برداشت و تير چهارم، سپس گيلگمش تير پنجم را برداشت، تير ششم را برداشت و تير هفتم را. گيلگمش تير هشتم، نهم و دهم را برداشت. گيلگمش تير يازدهم را برداشت، تير دوازدهم را برداشت و با پرتاب آخرين تير گيلگمش يکصدوبيست تير پرتاب کرده بود. سپس لباسهايش را پاره کرد و بازوانش را چون دکل برافراشت و لباسهايش را به جاي بادبان به کار برد. بدين ترتيب اورشانابي کرجي بان گيلگمش را نزد اوتناپيشتيم که موسوم به دورافتاده است و در ديلمون محل انتقال خورشيد در شرق کوهستان مي زيد برد. خدايان در ميان مردان، تنها به او زندگي جاويد داده بودند.<br />در آن هنگام اوتناپيشتيم از محلي که در استراحت بسر مي برد به دوردست نگريست. انديشناک با خود در دلش گفت:« چرا قايق بدون ابزار و دکل آمده است، چرا سنگهاي مقدس نابود شده اند، چرا استاد خود قايق نمي راند؟ مردي که مي آيد از جنس من نيست. وقتي بدانجا مي نگرم مردي مي بينم که جامه اي از پوست چارپايان پوشيده است. کيست آنکه در پس اورشانابي ساحل را بسوي بالا مي پيمايد؟ چون به يقين او انساني از جنس من نيست.» بدينگونه اوتناپيشتيم به او نگريست و گفت:« پس تو با پوشيدن پوست چارپايان، با گونه هاي فرورفته و با چهره خسته به اينجا آمده اي؟ اينک شتابان به کجا ميروي؟ به چه دليل به اين سفر بزرگ دست يازيده اي و از درياهايي که عبور از آنها دشوار است گذشته اي؟ دليل آمدنت را به من بازگو.»<br />او پاسخ داد:« نام من گيلگمش است. از اروک آمده ام، خانه انو Anu ». پس اوتناپيشتيم به او گفت:« اگر تو گيلگمش هستي چرا گونه هايت فرو رفته و چهره ات خسته است. چرا اندوه در دلت جاي گرفته و چهره ات چون چهره کسي است که سفر درازي پيموده باشد؟ آري چرا چهره ات از گرما و سرما سوخته است و چرا بدينجا آمده اي تا در جستجوي باد سرگردان باشي؟»<br />گيلگمش به او گفت:« چرا نبايد گونه هايم فرورفته و چهره ام خسته باشد؟ اندوه در دلم جاي گرفته و چهره ام چون چهره کسي که سفر درازي پيموده است، از گرما و سرما سوخته باشد؟ چرا نبايد در چراگاهها سرگردان باشم؟ آن دوست، برادر کوچکم کسي که ورزاي آسمان را اسير کرد و کشت و هومببا را در جنگل سدر شکست داد. آن دوست که برايم بسيار عزيز بود و در کنارم با خطرات جنگيد، انکيدو برادرم کسي که دوستش داشتم، غايت مرگ بر او چيره گشته است. هفت شبانه روز بر او گريستم تا بدنش کرم گذاشت. سرانجامِ برادرم مرا از مرگ در هراس افکنده است. سرانجامِ برادرم مرا آواره بيابان کرده است. سرنوشت او را بر نمي تابم. چگونه مي توانم خاموش باشم. چگونه مي توانم آرام گيرم؟ او خاکستر شده است و من نيز خواهم مرد و تا ابد در خاک جاي خواهم گرفت. سپس گيلگمش خطاب به اوتناپيشتيم گفت:« از اين رو به اين سفر آمده ام تا اوتناپيشتيم کسي را که ما دورافتاده مي ناميم ببينم. در سراسر جهان سرگردان شده ام. از بين مسيرهاي دشوار گذر کرده ام. از درياها عبور کرده ام، خود را از سفر فرسوده ام تا به مقصود خويش برسم. مفاصلم دردناک است، خواب شيرين را از ياد برده ام، لباس هايم پيش از رسيدن به خانه سيدوري فرسودند. خرس، کفتار، شير و پلنگ، ببر، گوزن کوهي و بزکوهي را کشتم. همه انواع جانوران وحشي و آفريدگان چراگاه ها را کشتم، گوشت آنها را خوردم، پوستشان را پوشيدم و بدينسان بود که به دروازه بانوي جوان شرابساز رسيدم؛ کسي که در خانه خود را که از قير و زَفت بود به رويم بست. ليکن او راه سفر را به من آموخت. بدينگونه نزد اورشانابي کرجي بان آمدم و با او از آبهاي مرگ گذشتم. آري، پدر، اوتناپيشتيم، تو که به جمع خدايان راه يافته اي، مي خواهم از تو احوال زندگان و مردگان را جويا شوم. چگونه مي توانم آن زندگي را که مي جويم بيابم؟» اوتناپيشتيم گفت:« زندگي جاويدي در ميان نيست. آيا خانه مي سازيم تا هميشه در آن زندگي کنيم؟ آيا برادران، ميراثي را که تقسيم مي کنند تا ابد نزد خود خواهند داشت؟ آيا طوفان رودخانه بر جا مي ماند؟ تنها سنجاقک ماده اي است که تخم مي پراکند و نظاره گر خورشيد پرشکوه است. از روزگاران کهن تا کنون زندگي جاويد نبوده است. خفتگان و مردگان چه سان به يکديگر مي مانند. آنان چون مرگ در نقابند. وقتي تقدير به انجام مي رسد، چه فرقي است بين خداوندگار و بنده؟ وقتي اننوناکي، داوران و مامتون Mametun مادر سرنوشت ها، گرد آمدند، با يکديگر تقدير انسان ها را معين کردند. مرگ و زندگي را برقرار داشتند، ليکن روز مرگ را آشکار نساختند.»<br />سپس گيلگمش به اوتناپيشتيم دورافتاده گفت:« اينک من به تو مي نگرم، به اوتناپيشتيم و ظاهر تو با من يکي است. چيز غريبي در سيماي تو نيست. گمان مي کردم تو را چون قهرماني آماده نبرد خواهم يافت. اما تو در بستري آسوده بر پشت خود لميده اي. با من راست باش. چگونه به جمع خدايان راه يافته و زندگي جاويد يافته اي؟ » اوتناپيشتيم گفت:« من بر تو سرّي را آشکار خواهم کرد، به تو رازي درباره خدايان خواهم گفت.»<br /><br />فصل پنجم: داستان طوفان<br /><br />آيا تو شهر شروپک Shurrupak را که برحاشيه فرات بنا شده است مي شناسي؟ شهري بسيار کهن بود و خداياني که در آن مي زيستند پير بودند. در آنجا انو خداوندگار افلاک، پدرشان، و ان ليل جنگاور رايزنشان، نين اورتاي مددکار و انوگي Ennugi مراقب آبراهه ها بودند و با آنها اِآ Ea نيز بود. در آن روزها جهان سرشار بود. جمعيت رو به فزوني بود. جهان چون گاوي وحشي نعره سرمي داد و خداي بزرگ از صداي ناهنجارش برآشفت. ان ليل صداي ناهنجار را شنيد و به عنوان رايزني به خدايان گفت:« غريو مردم مرا به ستوه آورده و ديگر از قيل و قال آنان خواب و آرام ندارم. بدينگونه خدايان دل بر آن نهادند تا سيل بفرستند. اما خداوندگار اِآ Ea مرا رويايي هشداردهنده فرستاد. او با کلماتش در خانه نئين من نجوا کرد:« خانه نئين، خانه نئين، ديوار، آه ديوار، بشنو خانه نئين ». ديوار پاسخ داد:« اي انسان شروپک، پسر اوبارا- تو تو، خانه ات را ازهم بگسل و قايقي بنا کن. اموالت را به دور افکن، زندگي را حفظ کن. اموال جهان را به ديده تحقير بنگر و روح خود را زنده نگاهدار. به تو مي گويم، خانه ات را از هم بگسل و قايقي بنا کن. ابعاد کشتيي که تو بايد بسازي اين است: بگذار دکل اصلي آن برابر درازي آن باشد. سقف عرشه را چون طاقي که مغاکي عميق را در برمي گيرد بساز. سپس نطفه تمام آفريدگان زنده را با خويش به درون کشتي ببر.»<br />وقتي سخنان او را دريافتم به خداوندگارم گفتم:« پيروي از فرمان تو برايم گرامي است و آن را به جا خواهم آورد. اما چگونه بايد با مردم، ساکنان شهر و بزرگان آن سخن گويم؟»<br />سپس اِآ Ea زبان به سخن گشود و به من خدمتگذارش گفت:« به آنها بگو، دريافتم که ان ليل بر من خشم گرفته است و ديگر دل آن ندارم تا در اين سرزمين گام زنم يا در شهر او بزيم. من رهسپار خليج خواهم شد، تا در آنجا با اِآ Ea خداوندگارم مسکن گزينم. اما او بر شما رگباري شديد نازل خواهد کرد. ماهي هاي نادر و ماکيان وحشي رموک و سيل غارتگري عظيم خواهد فرستاد. با فرارسيدن غروب خالق طوفان برايتان با سيل، گندم درو خواهد کرد.<br />با نخستين پرتو سپيده، همه ساکنان خانه به دورم جمع شدند. کودکان قير و مردان آنچه مورد نياز بود آورده بودند. پس از پنج روز تير ته کشتي و تيرهاي فرعي آن را گذاشتم و تخته پوش کردن را آغاز کردم. محوطه کف آن يک جريب بود. اندازه هر طرف عرشه يکصد و بيست ذراع بود و چهارگوشه اي ايجاد مي کرد. شش عرشه در پايين و روي هم هفت عرشه ساختم. آنها را با تيغه هايي به سه بخش تقسيم کردم. هرجا که لازم بود گوه گذاشتم. پاروهاي اصلي را مهيا کردم و تعدادي نيز ذخيره کردم. حمالان با سبد مواد نفتي آوردند و من قير و آسفالت و مواد نفتي را در کوره ريختم. مقدار بيشتري مواد نفتي در بتونه کردن بکار رفت و باز مقداري بيشتر را استاد کشتي در انبارهايش گذاشت. براي مردم گوساله وحشي ذبح کردم و هر روز گوسفنداني کشتم. به نجارهاي کشتي مثل آب رودخانه شراب دادم تا بنوشند: شراب تند و شراب قرمز وشراب سفيد و جشن ها بر پا بود، گويي که هنگام جشن سال نو است. من خود نيز سرم را تدهين نمودم. در روز هفتم کشتي تکميل شده بود.<br />سپس به آب انداختن کشتي به دشواري انجام شد. شن و ماسه ته کشتي به اينسو و آنسو جابجا مي شد تا دوسوم کشتي در آب فرو رفت. من هرچه طلا و موجودات زنده بود: خانواده ام، بستگانم، چارپايان دشتها، اعم از وحشي و اهلي و پيشه وران هر صنف را سوار کردم. آنها را روي عرشه گذاشتم. چون زماني که شمش مقدر کرده بود با گفتن« غروب وقتي که خالق طوفان رگبار نيستي نازل مي کند، داخل کشتي شو و تخته هايش را محکم ببند.» به سرعت فرا مي رسيد. آن هنگام فرا رسيد. غروب شد و خالق طوفان رگباري فرستاد. با نظر کردن به آب و هوا آن را دهشتناک ديدم. پس من نيز کشتي را بارگيري کردم و تخته هايش را محکم بستم. اينک همه چيز تکميل بود. محکم کاري تخته ها و عايقبندي انجام شده بود. پس من اهرم سکان و دريانوردي و مراقبت کشتي رابه دست پوزور- اموري Puzur-Amurri سکاندار دادم.<br />با نخستين پرتو سپيده ابر سياهي در افق پديدار شد. در محلي که اداد Adad خداوندگار طوفان حکم مي راند رعدي در ميان آن درخشيد. در سمت مقابل بر فراز تپه و دشت شولات و هنيش Shullat &amp; Hanish پيشقراولان طوفان در حرکت بودند. سپس خدايان مغاک ژرف برآمدند؛ نرگال Nergal موانع آب هاي زيرزميني را برداشت. نين اورتا خداوندگار جنگ سدها را درهم شکست و هفت داور جهنم اننوناکي مشعل برافراشتند و همه جا را با نور کبود آن روشن کردند. فرياد سرگشتگي و اندوه وقتي که خدايان طوفان، روشني روز را به تاريکي بدل کردند، وقتي که او سرزمين را چون جامي درهم شکست، به آسمان برخاست. يک روز تمام طوفان خشمناک به هرسو رفت و آشوب به بار آورد. مردم را بسان غارت نبرد تارومار کرد. نه کسي مي توانست برادرش را ببيند و نه مردم از آسمان ديده مي شدند. حتا خدايان از سيل به هراس افتادند و به اوج آسمان، به بناي استوار انو گريختند. درکنار ديوارها قوز کردند و مثل سگها چندک زدند. سپس ايشتر ملکه خوش آواي آسمان چون زني در هنگام زايمان فرياد زد:« افسوس که روزگار کهن به خاکستر تبديل شده است، چرا که اراده ام بر شّر قرار گرفت؟ چرا در همراهي با خدايان به شر حکم راندم؟ جنگها را مأمور نابودي مردمان کردم، اما آيا آنها مردم من نبودند، چون من مايه اعتلاي آنان شدم؟ اينک آنان چون تخم ماهيان در آب پراکنده اند.» خدايان بزرگ آسمان و دوزخ گريستند و چهره خود را پوشاندند.<br />شش روز و شش شب باد وزيد. سيل و طوفان و طغيان دنيا را فرا گرفت. طوفان و سيل با يکديگر چون دستجات جنگاور خروشيدند. با آغاز سپيده روز هفتم طوفان از سمت جنوب فروکش کرد. دريا آرام شد و سيل فرونشست. من به ظاهر جهان نگريستم و آنجا خاموش بود. تمام ابناء بشر به خاک بدل گشته بودند. سطح دريا چون بام خانه ها صاف بود. پنجره اي را گشودم و نوري بر چهره ام تابيد. سپس زانو زدم، بر زمين نشستم و گريستم. اشک بر چهره ام جاري شد. چرا که در هر سو آب بي حاصل بود. به عبث در جستجوي زمين نگريستم. ليکن چهارده فرسنگ آنسوتر کوهي نمايان شد و در آنجا کشتي پهلو گرفت. روي کوه نيصير Nisir کشتي ثابت ماند. کشتي ثابت ماند و تکان نخورد. يکروز همچنان ماند، و يکروز ديگر نيز روي کوه نيصير ثابت ماند و تکان نخورد. روز سوم و چهارم روي کوه نيصير ثابت ماند و تکان نخورد. روز پنجم و روز ششم روي کوه نيصير ماند و تکان نخورد. با آغاز سپيده روز هفتم من فاخته اي آزاد کردم و گذاشتم تا برود. او پرواز کرد و رفت اما چون جايي براي نشستن نيافت بازگشت. من غرابي آزاد کردم، او ديد که آبها پس نشسته اند غذا خورد و به اطراف پرواز کرد، قارقار کرد و برنگشت. سپس همه چيز را در معرض چهار باد گذاشتم، نذر کردم و شراب بر قله کوه ريختم. در محل اقامت آنها هفت ديگ و هفت ديگ ديگر برقرار داشتم. چوب و ني و سدر و مورد را توده کردم. وقتي خدايان بوي دلپذير آن را شنيدند چون مگس بر گرد آن حلقه زدند. آنگاه سرانجام ايشتر آمد. گردنبندش را که از جواهرات آسماني بود و زماني انو براي رضايت خاطر او ساخته بود به دست گرفت:« اي خداياني که در اينجا حضور داريد، بنام سنگ لاجوردي که بر گردنم است آن روزها را به ياد مي آورم، همچنانکه جواهراتي را که بر گلويم است بياد مي آورم، اين روزهاي واپسين را از ياد نخواهم برد. بگذار تا همه خدايان بجز ان ليل گرد نذر جمع شوند. او نبايد نزديک اين پيشکش بيايد. چون او بي انديشه سيل را براه انداخت و مايه نابودي مردم من شد.»<br />وقتي ان ليل آمد، وقتي کشتي را ديد غضبناک شد و با خشم به خدايان و جمع آسماني روکرد و گفت:« کداميک از اين موجودات فاني جان بدر برده است؟ مقدر نبود تا کسي از نابودي در امان بماند.» سپس خداي چشمه ها و نهرها نين اورتا زبان به سخن گشود و به ان ليل جنگاور گفت:« در ميان خدايان کيست که بدون شور اِآ Ea بتواند تدبير درستي پيشه کند؟ تنها اِآ است که همه چيز را مي داند.»<br />سپس اِآ Ea زبان به سخن گشود و به ان ليل جنگاور گفت:« اي خردمندترين خدايان، ان ليل دلاور، چگونه توانستي اينسان بيرحمانه، سيل براه اندازي؟<br /><br />گناه را بر گردن گناهکار بگذار<br />تجاوز را بر گردن متجاوز<br />به هنگام زياده روي قدري تنبيهش کن<br />او را زياد آزار مده که خواهد مرد<br />شايد اگر شيري بشر را بدراند،<br />که بهتر از سيل.<br />شايد اگر گرگي نوع بشر را بدراند،<br />که بهتر از سيل.<br />شايد اگر خشکسالي جهان را نابود کند،<br />که بهتر از سيل است.<br /><br />ليکن من نبودم که راز خدايان را آشکار کردم، مرد خردمند آن را در رويايي آموخت. اينک تدبير کن که با او چه بايد کرد؟»<br />سپس ان ليل به کشتي رفت، دست مرا و همسرم را گرفت و گذاشت تا به کشتي درآييم، و در هر سو زانو زنيم و در اينحال خود بين ما ايستاده بود. او براي تبرک پيشاني ما را لمس کرد و گفت:« در روزگاران گذشته اوتناپيشتيم مردي روحاني بود. از اين پس او و همسرش در دوردست، در دهانه رودها خواهند زيست.» بدينسان بود که خدايان مرا برگزيدند و در اينجا گذاشتند تا در دوردست، در سرچشمه رودها زندگي کنم.<br /><br />فصل ششم: بازگشت<br /><br />اوتناپيشتيم گفت:« اما تو گيلگمش، تو در طلب سود خويش مي خواهي به جمع خدايان درآيي و زندگي جاويد را که مي جويي بدست آوري. ليکن اگر آرزويت اين است آن را به آزمون بگذار، تنها شش روز و هفت شب در برابر خواب مقاومت کن.» اما وقتي گيلگمش در آنجا و روي گرده اش نشسته و استراحت مي کرد، غبار خواب چون پارچه پشميني که از پشم گوسفند بافته باشند بر او افتاد و اوتناپيشتيم به همسرش گفت:« اينک به او بنگر، مرد نيرومندي که مي خواست زندگي جاويد بيابد. حتا هم اينک غبار خواب او را پوشانده است. همسرش پاسخ داد:« او را لمس کن تا بيدار گردد. باشد که از همان دروازه اي که بدينجا آمده بيرون رود و در صلح و صفا به سرزمين خود باز گردد.» اوتناپيشتيم به همسرش گفت:« همه مردان فريبکارند. حتا او نيز قصد فريب تو را خواهد کرد. پس تعدادي قرص نان پخت کن، هر روز يک قرص و آن را کنارش بگذار و روي ديوار به تعداد روزهايي که او خفته است علامت بگذار».<br />بدينگونه او تعدادي قرص نان پخت. هر روز يک قرص، و آنها را کنار سر وي گذاشت و به تعداد روزهايي که او خفته بود روي ديوار علامت گذاشت و روزي فرا رسيد که اولين قرص نان سخت بود و دومين قرص نان مثل چرم شده بود، سومين قرص نان خاک آلود بود. بر نان بيات چهارم قارچ روييده بود. پنجمين کپک زده بود، ششمين تازه بود و هفتمين هنوز روي اجاق بود. سپس اوتناپيشتيم او را بسود و او بيدار شد. گيلگمش به اوتناپيشتيم دورافتاده گفت:« داشتم مي خوابيدم که مرا بسودي و بيدار شدم ». اما اوتناپيشتيم گفت:« اين قرص هاي نان را بشمار تا بداني که چند روز خفته اي، چون اولين قرص نانت سخت شده است، دومين نانت مثل چرم است، سومين نانت خاک آلود است، بر چهارمين نان بياتت قارچ روييده است، پنجمين نانت کپک زده است، ششمين نانت تازه است و هفتمين نانت هنوز روي اجاق فروزان بود که تو را بسودم و بيدار شدي ». گيلگمش گفت:« چکار کنم اوتنا پيشتيم، کجا بروم. اينک روز و شب اعضايم را ربوده است. مرگ در خانه ام جاي کرده است. هرجا که گام مي نهم مرگ را مي يابم.»<br />سپس اوتناپيشتيم به اورشانابي کرجي بان گفت:« واي بر تو اورشانابي از امروز تا ابد به چشم ساکنان اينجا منفور خواهي بود. اين کار بر تو نبود و نيز عبور از دريا کار تو نبود. اينک برو، از ساحل تبعيد شده اي. اما مردي که در برابرش گام مي زني، او را به اينجا بياور، کسي که بدنش از چرک پوشيده شده و لطافت اندامش از پوست جانوران وحشي آزده گشته است. او را به مکان شستشو بياور. آنجا او موهاي بلندش را در آب خواهد شست تا تميز شوند. پوسته هاي بدن خود را بدور افکنده وخواهد گذاشت تا دريا آن را با خود ببرد و زيبايي جسمش آشکار خواهد شد. سربند تازه اي به او بده و لباسهايي نو، تا بدن برهنه اش را بپوشاند. تا هنگامي که او به شهر خود باز نگشته و سفر او به پايان نرسيده اين لباسها کهنه نخواهد شد و چون جامه نوي خواهد بود که بر تن کرده باشد.» بدينگونه اورشانابي گيلگمش را با خود به مکان شستشو برد و او موهاي بلندش را در آب شست تا بسان برف تميز شدند. پوسته هاي بدنش را به دور افکند و دريا آن را با خود برد و زيبايي جسمش آشکار شد. سربند تازه اي بر او بست و براي پوشاندن برهنگي اش لباسهايي به او داد که نشاني از کهنگي نداشتند. ليکن او مي توانست آنها را چون جامه اي نو بپوشد تا به شهر خود برسد و سفرش را به پايان برساند.<br />سپس گيلگمش و اورشانابي کشتي را به آب انداخته و سوار آن شدند. آنها آماده رفتن بودند، اما همسر اوتناپيشتيم،« دورافتاده » به او گفت:« گيلگمش زار و خسته به اينجا رسيد. او فرسوده است. به او چه خواهي داد تا به يادگار به سرزمين خود ببرد.» پس اوتناپيشتيم زبان به سخن گشود و گيلگمش تيري برگرفت و کشتي را به کنار برد. « گيلگمش تو چون مردي زار و خسته به اينجا آمده اي، تو خود را فرسودي، چه هديه اي شايسته آن است تا به يادگار به سرزمين خود ببري؟ گيلگمش بر تو سرّي را آشکار خواهم کرد، آنچه مي گويم رازي از خدايان است. گياهي است که در زير آب مي رويد. برآمدگي هايي چون خار دارد، همچون گل سرخ، دستهايت را زخم خواهد کرد. اما اگر آن را بدست آوري، آنگاه مالک چيزي خواهي بود که جواني از دست رفته را به انسان برمي گرداند.»<br />وقتي گيلگمش اين سخنان را شنيد، او دريچه را گشود تا جريان آب ملايمي وي را به گذرگاه هاي عميق هدايت کرد. او به پاهايش سنگهاي گران بست و بدينگونه در بستر آب فرو رفت. در آنجا گياهي را که رسته بود ديد. زخمي اش کرد اما آن را در دستهايش گرفت. سنگهاي گران را از پايش گشود و دريا او را با خود برد و به ساحل افکند. گيلگمش به اورشانابي کرجي بان گفت: بدينجا بيا و به اين گياه شگفت انگيز بنگر. با خاصيت آن آدمي قدرت عمر گذشته خود را باز مي يابد. آن را به اروک بلند حصار خواهم برد و در آنجا آن را به مردان پير خواهم داد تا بخورند. نام آن را خواهم گذاشت« آدم پير دگرباره جوان خواهد شد» <a title="" style="mso-footnote-id: ftn_gil1" href="#_ftn_gil1" name="_ftn_gilref1">٭</a> و سرانجام خود از آن خواهم خورد و جواني از دست رفته را باز خواهم يافت. بدينگونه گيلگمش از دري که آمده بود بازگشت، گيلگمش و اورشانابي با هم رفتند، بيست فرسنگ سفر کردند و سپس براي صرف غذا ايستادند. پس از طي سي فرسنگ شب هنگام توقف کردند.<br />گيلگمش چشمه آب سردي ديد، به درون آن رفت و حمام کرد. اما در عمق آبگير ماري بود. و مار بوي خوش گل را شنيد و از آب بيرون آمد و آن را ربود و در دم پوست انداخت و به چشمه بازگشت. آنگاه گيلگمش نشست و گريست. اشک بر چهره اش روان شد و دست اورشانابي را گرفت. اوه، اورشانابي، در طلب همين، دست هايم را رنجه کردم و براي خاطر همين، دلم غرقه خون شد. براي خود چيزي به چنگ نياوردم، نه من، بلکه اين جانور زمين از بهره آن شاد است. حال ديگر جريان آب آن را بيست فرسنگ بسوي گذرگاهي که در آن يافتمش پس رانده است. گنجي يافتم و اينک آن را از کف دادم. بگذار کشتي را به ساحل رها کنيم و برويم. پس از طي بيست فرسنگ براي صرف غذا ايستادند. پس از طي سي فرسنگ به هنگام شب توقف کردند. در ظرف سه روز به اندازه يک سفر يکماه و پانزده روزه راه رفته بودند. وقتي سفر به پايان رسيد آنها به اروک شهري با ديوارهاي مستحکم رسيدند. گيلگمش به اورشانابي کرجي بان گفت:« اورشانابي، به بالاي ديوار اروک برو، پي ايوان آن را نظاره کن و آجرکاري آن را بيازما. ببين آيا از آجر پخته نيست و آيا هفت مرد خردمند بنيانگزار آن نبودند؟ يک سوم آن شهر است، يک سوم باغ است و يک سوم آن دشت است، به همراه قلمرو ايزدبانو ايشتار. اين بخشها و آن قلمرو همگي جزء اروک هستند.<br />اين نيز از اعمال گيلگمش بود. پادشاهي که همه کشورهاي جهان را مي شناخت، خردمند بود، رازهاي بسياري را کشف کرد و چيزهاي پنهان را شناخت. براي ما داستاني از روزگار پيش از طوفان به همراه آورد. او به سفري دراز رفت. زار و خسته شد. از شدت دشواري فرسود و در هنگام بازگشت تمام داستان خود را بر سنگي نقر کرد.<br /><br />فصل هفتم: مرگ گيلگمش<br /><br />وقتي پدر خدايان، ان ليل، حکم گيلگمش را صادر کرد، تقدير به انجام رسيد. در جهان زيرزمين از ميان تاريکي نوري بر او خواهد تابيد. در ميان آدمياني که مي شناسيم، تا نسل هاي بعد کسي نخواهد آمد که يادگاري به مانند او برجاي نهد. قهرمانان، مردان خردمند، اوج و فرود خود را دارند. مردم مي گويند:« چه کسي تاکنون با ابهت و اقتدار او حکم رانده است؟ » چنانکه گويي ماه تاريک، ماه سايه ها فرا رسيده است. بدون او نوري در ميان نيست. آه، گيلگمش معني روياي تو اين بود. پادشاهي را به تو دادند، تقدير تو اين بود. زندگي جاويد تقدير تو نبود. از اين بابت غمي به دل راه مده. افسرده و پريشان مباش. او به تو توانايي بست و گسست امور را داده است. تو را ظلمت و نور آدميان کرده است. به تو چيرگي بي مانند بر مردم، پيروزي در جنگهايي که هيچ فراري از آن جان بدر نمي برد، در تاراج و تهاجمي که بازگشتي برآن متصور نيست، بخشيده است. اما از قدرت خود به ناروا بهره مگير. با خادمين خود در قصر به داد رفتار کن. در برابر ديدگان خورشيد عادل باش.<br /><br />پادشاه بر زمين غنوده و هرگز بر نخواهد خاست.<br />خداوندگار کولاب هرگز بر نخواهد خاست.<br />او بر شّر غلبه کرد، هرگز باز نخواهد آمد.<br />او خردمند بود و چهره اي دلپذير داشت، هرگز باز نخواهد آمد.<br />او به کوهستان رفته است، هرگز باز نخواهد آمد.<br />بر بستر سرنوشت آرميده است، هرگز برنخواهد خاست.<br />از تخت رنگارنگ خود هرگز بازنخواهد آمد.<br /><br />مردم شهر، بزرگ و کوچک در فغانند، عزا برپا داشته اند. همه مردمي که از گوشت و خون اند، عزا برپا داشته اند. سرنوشت به سخن درآمده است، او چون ماهي اي که به قلاب افتاده باشد بر تخت دراز کشيده است. چون غزالي است که در دام افتاده باشد و نمتار Namtar خدا-انسان به سنگيني بر وي افتاده است. نمتاري که دست و پا ندارد. نمتاري که آب نمي آشامد و گوشت نمي خورد.<br />براي گيلگمش پسر نين سون هداياي خود را تقديم داشتند. همسر عزيزش، پسرش، معشوقه اش <a title="" style="mso-endnote-id: edn_gil1" href="#_edn_gil1" name="_edn_gilref1">[1]</a>، مطربين او، دلقک او و همه اهل خانه اش، خدمتکارانش، پيشکارانش، همه آنهايي که در قصر مي زيستند، هداياي خود را براي گيلگمش پسر نين سون، قلب اروک تقديم داشتند. آنها هداياي خود را به ارش کيگال ملکه مرگ تقديم کردند، و به همه خدايان، مردگان، به نمتار که سرنوشت است، هداياي خود را تقديم داشتند. نان براي نتي Neti نگهبان دروازه، نان براي نين گي زيدا Ningizzida خداي افعي، خداوندگار درخت زندگي. نيز براي دوموزي Dummuzi چوپان جوان، براي انکي و نين کي، براي اندوکوگا Endukugga و نين دوکوگا Nindukugga . براي ان مول Enmul و نين مول Ninmul و همه خدايان اجدادي غير از ان ليل. جشن براي شولپاي Shulpae خداي جشن برگزار شد. براي ساموکان خداي گله ها، براي مادر نين هورساک و خدايان آفرينش در مکان آفرينش. براي جمع آسمان، کاهن و کاهنه هداياي خود را تقديم داشتند و در محل شرب خدايان شراب ريختند. در آن روزگاران بود که خداوندگار گيلگمش درگذشت. پسر نين سون، پادشاه بي همتا، بي هماورد و در ميان مردان کسي که از ان ليل، استادش، غافل نماند. آه گيلگمش، خداوندگار کولاب، درود بسار بر تو باد.<br /><br />پايان<br /><br />فهرست اسامي<br /><br />ADAD اداد: خداي طوفان، باران و آب و هوا<br />ANNUNUKI انوناکي: معمولاً خدايان جهان زيرزميني، داوران مردگان و زادگانِ انو.<br />ANSHAN : ناحيه اي در ايلام، در جنوب غربي فارس، احتمالاً منشأ فرآورده هاي چوبي براي ساختن کمان. گيلگمش کمان انشان داشت.<br />NATUM : همسر انو Anu<br />ANU : ان An سومري، پدر خدايان و خداي فلک الافلاک. مهتر « سرآمدان » در کيهان شناخت سومري در ابتدا، رويايي نخستين بود که از آن کوهستان کيهاني همراه آسمان، ان و زمين Ki پديد آمد. در ميان آنها ان ليل بود که از هم جدايشان ساختند. سپس ان، آسمان و ان ليل، زمين را برداشت. انو بعدها هرچه بيشتر به کنار رانده شد. او در اروک معبدي بزرگ داشت.<br />APSU اپسو: مغاک هولناک Abyss، آبهاي نخستين دور زمين بعدها در ميتولوژي Enuma Elish عمدتاً آبهاي شيريني که با آبهاي تلخ و با عنصر آبگون سومي که احتمالاً ابر بود، درهم آميختند و از آن نخستين خدايان به وجود آمدند. تصور مي رود آبهاي اپسو Apsu در زير زمين با طلسم اِآ Ea در خوابي مرگ آسا، بي جنبش مانده اند.<br />ARURA : يکي از الهه هاي آفرينش. او انکيدو را از صورت خيالي انو Anu با گل رس آفريد.<br />AYA : سپيده، عروس خداي خورشيد: شمس Shamash<br />BELIT-SHERI : محرر و بايگان خدايان زير زميني<br />BULL OF HEAVEN گاو آسمان: نماد زنده خشکسالي که توسط انو براي ايشتر خلق شد.<br />DILMUN ديلمون: بهشت سومريان که در خليج فارس واقع است و گاهي آن را تحت عنوان « مکان طلوع خورشيد » و « سرزمين زندگان » توصيف مي کنند. صحنه يک اسطوره آفرينش سومري و مکاني است که قهرمان الهي طوفان سومري « زيوسودرا » توسط خدايان برگزيده شد تا هميشه در آنجا بزيد.<br />DUMUZI دوموزي: شکال سومري Tammuz خداي سبزينگي و باروري واز همين رو در جهان زيرزمين به نامهاي « چوپان » و « خداوندگار » ناميده مي شود. به عنوان دوست « نين گي زيدا » « Ningizzida » تا ابديت جاويد بر دروازه آسمان ايستاده است. در اسطوره سومري هبوط اينانا، او شوهر ايزدبانو اينانا، معارض سومري ايشتر Ishtur است. طبق فهرست خدايان سومري، گيلگمش از نسل « دوموزي يک چوپان » بود.<br />EA اِآ : اِنکي Enki سومريان، خداي آبهاي شيرين و نيز خرد، حامي هنرها و يکي از آفرينندگان بشر که معمولاً نسبت به او تمايلات مهرآميز داشت. خداي اصلي اريدو Eridu که در آن معبدي داشت. او « در اعماق » in the deep زندگي مي کرد. نياکان او مشخص نيستند اما احتمالاً يکي از فرزندان انو Anu بود.<br />EANNA اِآنا: ناحيه اي مقدس در اروک که وقف انو Anu و ايشتر Ishtar است.<br />EGALMAH اگالمه: قصري بزرگ در اروک، خانه ايزدبانو نين سون ( Ninsun ) مادر گيلگمش.<br />ENDUKUGGA اندوکوگا: به همراه نين دوکوگا ( Nindukugga ) خدايان سومري بودند که در جهان زيرزمين مي زيستند و والدين ان ليل ( Enlil ) محسوب مي شدند.<br />ENKIDU انکيدو: کسي که توسط ارورو Aruru الهه آفرينش گِل وجود او را با جوهر Anu انو، خداي آسمان و نين اورتا Ninurta خداي جنگ سرشتند، به عنوان دوست گيلگمش، انساني وحشي يا اهلي است. بعدها او را حامي يا خداي حيوانات قلمداد کردند و ممکن است قهرمان عصر ديگري بوده باشد.<br />ENLIL : خداي زمين، باد، هواي کيهان و سرانجام روان. عامل اجرايي انو. در کيهان شناسي سومري او زاده پيوند آن ( An ) آسمان و کي ( Ki ) زمين بود. او اينها را از هم جدا کرد، سپس زمين را به عنوان سهم خود برداشت. در دورانهاي بعد او انو را به عنوان خداي اصلي خلق کرد. او حامي شهر نيپور بود.<br />ENMUL : ر.ک اندوکوگا<br />ENNUGI انوگي: خداي آبياري و نگهبان آبراهه ها<br />ENUMA ELISH انوما اليش: حماسه‌ي آفرينش سامي که خلقت خدايان، شکست نيروهاي آشوب جهاني chaos توسط خداي جوان مردوک و آفرينش انسان از خون kingu قهرمان شکست خورده‌ي آشوب را توصيف مي کند. اين اصطلاح از نخستين کلمات حماسه، « زماني در فراز ... » گرفته شده است.<br />ارش کيگال ERESHKIGAL : ملکه جهان زير زميني و همتاي پرس فون ( persphone) احتمالاً زماني يکي از ايزدبانوان آسمان بود. در کيهان شناسي سومري پس از انشقاق زمين و آسمان از هم به جهان زيرزمين فرستاده شد.<br />اتانا ETANA : خداي افسانه اي کيش که پس از طوفان حکمروايي کرد. در حماسه اي که از او نام برده شد او را سوار بر عقابي به آسمان بردند.<br />GILGAMESH گيلگمش: قهرمان حماسه، پسر ايزدبانو نين سون و کاهني از کولاب پنجمين پادشاه اروک پس از طوفان. معماري بزرگ و داوري در ميان مردگان شهر بود. مجموعه اي از اشعار حماسي در باب نام او سروده اند.<br />هانيش HANISH : پيشاهنگ يزداني طوفان و هواي بد.<br />هومبباHUMBABA : همچنين هوواوا Huwawa. حامي جنگل سدر که به معارضه با گيلگمش برمي خيزد و توسط او و انکيدو کشته مي شود. موجود روحاني طبيعت. شايد خداي آناتولي، عيلامي يا سومري بوده باشد.<br />ايگي گي IGIGI : اسم جمع براي خدايان بزرگ آسمان<br />ايرکالا IRKALLA : نام ديگري براي ارش کيگال، ملکه جهان زيرزميني<br />ISHTAR ايشتر: ايناناي سومري ايزدبانوي عشق و باروري. همچنين ايزدبانوي جنگ که ملکه آسمان نيز ناميده مي شود. او دختر انو و حامي مؤنث اروک است که در آسمان معبدي نيز دارد.<br />ISHULANU ايشولانو: باغبان انو، که زماني ايشتر عاشق او بود و وي نپذيرفت و توسط او به موشي تبديل شد.<br />KI : زمين<br />KULLAB : بخشي از اروک<br />LOGULBANDA لوگولباندا: سومين پادشاه سلسله اي که پس از طوفان در اروک روي کار آمد. خدا و چوپان و قهرمان پاره اي از اشعار سومري و حامي گيلگمش.<br />ماگان MAGAN : سرزميني در غرب بين النهرين. گاهي به عنوان مصر يا عربستان نيز به کار مي رفته و گاهي سرزمين مردگان يا جهان زيرزميني بوده است.<br />ماگيلوم MAGILUM : معناي آن نامشخص است، احتمالاً « کشتي مردگان » است.<br />MAMMETUM مامتوم: الهه اي از دوران کهن که مسئول تقدير بود.<br />انسان عقرب SCORPION MAN - : نگهبان کوهستاني که خورشيد شب هنگام در آنجا نزول مي کند، با عفريته اي مؤنث چون خود. در مهرها و عاج هاي زرنگار، او را به صورت موجودي که قسمت بالاي بدنش انسان و قسمت پايين بدنش به عقرب منتهي مي شود، نشان داده اند. طبق انومااليش، توسط آبهاي اوليه براي مبارزه با خدايان خلق شد.<br />ماشو MASHU : در زبان اکدي به معناي دو حکومت، کوهي با قله‌ي دوگانه است که خورشيد شب هنگام در آن نزول مي نمايد و در سپيده از آن برمي خيزد. گاهي تصور مي شود منظور لبنان و سرزمينهاي ماوراء لبنان بوده است.<br />نمتار NAMTAR : تقدير و سرنوشت در نماي شّر آن. آن را به صورت ديو جهان زيرزمين تصوير کرده اند. همچنين پيام رسان و وزير اصلي ارش کيگال، آورنده بيماري طاعون بوده است.<br />NEDU ندو: ر.ک. NETI<br />NERGAL نرگال: خداي زيرزميني، گاهي او را شوهر ارش کيگال مي دانند. موضوع يک شعر اکدي است که سفر او را به جهان زيرزميني توصيف مي کند. خداي طاعون.<br />NETI نتي: شکل سومري ندو، دروازه بانان اصلي جهان زيرزميني<br />NINDUKUGGA نين دوکوگا: به همراه انرکوگا، خدايان اجدادي که در جهان زيرزميني بسر مي بردند.<br />نين گال NINGAL : همسر خداي ماه و مادر خورشيد<br />NINGISU نين گيرسو: شکل اوليه نين اورتا، خداي آبياري و باروري. او زميني در نزديکي لاگاش داشت که انواع گياهان در آن مي روييد. او فرزند يک بز ماده بود.<br />نين گي زيدا NINGIZZIDA : همچنين گي زيدا Gizzida. يکي از خدايان باروري که تحت عنوان « خداوندگار درخت زندگي » ناميده مي شود. گاهي افعيي است با سر انسان، اما بعدها به صورت يکي از خدايان موجد بهبودي و جادو درآمد. رفيق Tammuz که با او بر دروازه آسمان ايستاده بود.<br />نين هورساگ ( Ninhursag ) : ايزدبانوي مادر سومري، به همراه آن ان ليل و انکي، يکي از چهار خداي سومري بود. گاهي او را همسر انکي محسوب مي کنند، او همه انواع سبزينگان را آفريد. خودِ اسم به معناي « مادر » است. او « نين تو » بانوي تولد، و کي( ki) زمين نيز ناميده مي شود.<br />NINKI نين کي: مادر ان ليل، احتمالاً شکلي از نين هورساگ بوده است.<br />NINLIL نين ليل: ايزدبانوي آسمان، زمين و هوا از پاره جهات به جهان زيرزميني متعلق است. زوجه‌ي ان ليل و مادر ماه، او را به همراه ان ليل در نيپور عبادت مي کردند.<br />NINSUN نين سون: مادر گيلگمش، ايزدبانوي کوچکي که خانه اش در اروک بود. او از جهت خردمندي معروف بود. همسر لوگولباندا محسوب مي شد.<br />NINURTA نين اورتا: شکل متأخر نين گيرسو، جنگجو و خداي جنگ، طلايه دار باد جنوب، و خداي چشمه ها و آبياري. طبق شعري آبهاي تلخ جهان زيرزميني را نفرين کرد و ديوهاي گوناگون را مغلوب نمود.<br />NINSABA نين سابا: ايزدبانوي حبوبات<br />NISIR نيصير: احتمالاً به معناي « کوهستان رستگاري » است. برخي تصور مي کنند همان رشته کوههاي پير عمان گودرون Pir Oman Gudrun زاب Zab جنوبي يا همان آرارات شمال درياچه وان باشد که در انجيل ذکر شده است.<br />پوزور – آموري- AMURRI PUZUR: کرجي بان اوتناپيشتشم در حين طوفان.<br />ساموکان SAMUQUAN : خداي گله<br />هفت خردمند SEVEN SAGES : مردان خردمندي که تمدن را در هفت شهر از کهن ترين شهرهاي بين النهرين رواج دادند.<br />شمش SHAMASH : اتو utu يي سومري، خورشيد. نزد سومريان به طور عمده داور و قانونگزار با خصلت هاي باروري بود، نزد ساميان جنگجويي پيروز نيز بود و خداي خرد، پسر سين و « بزرگتر از پدرش »؛ او شوهر و برادر ايشتر بود. او را با اره اي که با آن تصميمات خود را اخذ مي کرد نشان مي دهند. در اشعار، شمش ممکن است به معني خدا يا ساده تر خورشيد باشد.<br />شولات SHULLAT : طلايه دار روحاني طوفان و هواي بد<br />شولپاي SHULPAE : خدايي که سرپرست جشن و برگزاري آن بود.<br />شروپک SHURUPPAK : فاراي Fara جديد. در 18 مايلي شمال غرب اروک و يکي از کهن ترين شهرهاي بين النهرين، و يکي از پنج تني که سومريان در ميان مردم پيش از طوفان از آنها نام برده اند، سرزمين قهرمان داستان طوفان.<br />SIDURI سيدوري: شراب ساز و آبجوساز روحاني. او بر کرانه دريا ( شايد ساحل مديترانه ) و در باغ خورشيد مي زيد. نام او در زبان هوريان Hurrian به معناي « زن جوان » است و ممکن است شکلي از ايشتر باشد.<br />سي لي لي SILILI : مادر اسب نر، ماديان آسماني<br />سين SIN : نانناي سومري، ماه. الوهيت اصلي منسوب به ستاره سومري. پدر اتو utu. شمش خورشيد و ايشتر. والدين او ان ليل و نين ليل بودند. معبد اصلي او در اور ur بود.<br />تموز TAMMUZ : دوموزي سومري. ايزدبانوي ميراي سبزينه که ايشتر بر او سوگواري کرد. موضوع عزا و مناجات. در يک شعر اکدي، ايشتر در جستجوي شوهر جوانش به جهان زيرزميني نزول مي کند. اما در شعري سومري که اساس شعر بر آن استوار است، اينانا خود مسئول فرستادن دوموزي به جهان زيرزميني، به دليل کبر او به عنوان گروگان بازگشت سالم خودش است.<br />اوبارا – توتو UBARA – TUTU : پادشاه شروپک و پدر اوتناپيشتيم. تنها پادشاه کيش، همتاي اوتناپيشتيم که در فهرست پادشاهان پيش از طوفان از او نام برده اند.<br />اورشانابي URSHANABI : سورسانابوي Sursunabu بابل قديم، کرجي بان اوتناپيشتيم، که هر روز با کشتي از آبهاي مرگ که باغ خورشيد را از بهشتي که اوتناپيشتيم در آن تا ابد مي زيد ( ديلمون سومري ) جدا مي کند مي گذرد. با پذيرفتن گيلگمش به عنوان مسافر، او قانون را نقض مي کند و در عوض با گيلگمش به اروک بازمي گردد.<br />اروک URUK : که در انجيل با نام ارک Erech از آن ياد شده است. وارکا Warkaي جديد. در جنوب بابل بين فارا Shurrupak و اور Ur. در حفاريهاي به عمل آمده معلوم شده است که در دورانهاي کهن شهري با اهميت و با معابد بزرگ وقف خدايان انو و ايشتر بوده است. از نظر سنتي دشمن شهر کيش Kish و پس از طوفان جايگاه سلسله شاهاني که در ميان آنها گيلگمش پنجمين و مشهورترين بود.<br />اوتناپيشتيم UTNAPISHTIM : اوتناپيشتيم بابل قديم، زيوسودراي سومريان، در اشعار سومري پادشاهي خردمند و کاهن شروپک است. در منابع اکدي او يک شهروند خردمند شروپک است. او پسر اوبارا – توتو است و نام او معمولاً به صورت « کسي که زندگي را شناخت » ترجمه شده است. او شاگرد اِآ بود و با عفو او « با خانواده اش و با نطفه همه آفريدگان زنده » از طوفان جان به سلامت بدر برد. بعدها او توسط خدايان « به دهانه رودها » برده شد تا هميشه در آنجا بزيد و به او لقب « دورافتاده » دادند يا طبق روايات سومري او در ديلمون Dilmun جايي که خورشيد طلوع مي کند بسر مي برد.<br /><br />-------------------------<br />تايپ از : مهران<br /><a href="http://doostatdaram.blogspot.com/" target="_blank">http://doostatdaram.blogspot.com/</a><br />فايل ِ وب :<br /><a href="http://www.freewebs.com/mehran_p/hekayat/gilgamesh.htm/" target="_blank">http://www.freewebs.com/mehran_p/hekayat/gilgamesh.htm/</a><br />--------------------------<br />تبديل از وب به وُرد و پي دي اف : م . سهرابي<br /><a href="http://fardayerowshan.blogspot.com/" target="_blank">http://fardayerowshan.blogspot.com/</a><br />فايل ِ وب ( به همين نشاني برويد ) :<br /><a href="http://fardayerowshan.blogspot.com/" target="_blank">http://fardayerowshan.blogspot.com/</a><br /><br /><br /><a title="" style="mso-footnote-id: ftn_gil1" href="#_ftn_gilref1" name="_ftn_gil1">٭</a> عالم پير دگرباره جوان خواهد شد. حافظ<br /><a title="" style="mso-endnote-id: edn_gil1" href="#_edn_gilref1" name="_edn_gil1">[1]</a> در اصل ِ ترجه ي ِ دكتر فلزي ، « صيغه اش » آمده ( ص 120 ) و اهتمام كننده ي ِ عزيز : مهران ، به درستي آن را نادرست دانسته و به جاي ِ آن « كنيزش » گذاشته ؛ امّا من برابر نهادي را كه خود در نخستين بار ِ خواندن ِ كتاب ( 14 شهريور 78 ) در حاشيه ي ِ آن نوشته ام ، درست ترين مي دانم و آورده ام : معشوقه اش .<br />جز اين يك مورد ، در هيچ جاي ِ تايپ ِ مهران دست نبرده ام ( حتّي در فاصله ي لازم ِ قبل و بعد از نشانه هاي ِ نگارشي ، مانند ِ نقطه و ويرگول و ... ، كه بي فاصله بودن را غلط ِ محض مي دانم ، دخالتي نكردم . )</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/15404229-112639757971178094?l=fardayerowshan2.blogspot.com' alt='' /></div>Mehdi Sohrabinoreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-15404229.post-1126395609585790632005-09-11T04:05:00.000+04:302005-09-11T04:17:01.436+04:30<p style="font-family:Badr,Verdana; padding-right:5px; padding-left:5px; font-size:12pt; line-height:170%; font-weight:700; direction:rtl; text-align:justify;"><br />من ، مهدي سهرابي در 23 اسفند 1340 هجر ِ خورشيد ، در شهر ِ كوچك و كويري ِ طبس ِ گيلكي بر خاك افتاده ام . پدرم ( كه به نيستان پيوسته است و با هفت هزار سالگان سر به سر شده ) كشاورز – پاسبان بود . البتّه وي مانند ِ بيشترينه ي ِ مردمان ِ اصيل ِ گذشته ، چندين كار و پيشه ياد داشت : تخت كشي ، كه گُمان مي كنم نخستين كار ِ وي بوده ( تخت كشي ، كار ِ بسيار دشواري است كه حاصل ِ آن تخت ِ پارچه كوب ِ گيوه است . اگر فرصتي پيش آيد در باره ي ِ اين كار ِ جالب خواهم نوشت ، وگرنه جاي ِ اصلي ِ آن « فرهنگ نامه ي ِ بزرگ ِ طبسان » است كه نمي دانم فرصت و فراغت ِ تأليف ِ آن را خواهم يافت يا نه . فعلاً مانند ِ دانه ي ِ گندمي كه ميان ِ دو سنگ ِ آس گير كرده باشد در حال ِ خورد شدنم . ) كار ِ ديگري كه پدرم بلد بود و به اندازه ي ِ رفع ِ نياز – مثلاً دسته ساختن براي ِ داس و ارّه ، و تراشيدن ِ دسته بيل و امثال ِ اين ها – بدان مي پرداخت ، درودگري ( نجّاري ) بود . گويا در كودكي مدتّي رويگري نيز آموخته بود .<br /> از وقتي كه من او را مي شناختم پاسبان بود ؛ امّا كار ِ پاسباني اش كه تمام مي شد ، به محض ِ رسيدن به خانه تبديل به كشاورز ِ عاشقي مي شد كه پا به پاي ِ كارگر يا كارگرهايي كه گهگاه از روي ِ نياز خبر مي كرد ، كار مي كرد ؛ و بلكه بيشتر . پدرم اصلاً پول دوست نبود و كار كردنش بيشتر از روي ِ عشق بود . طوري به دال و درخت و بوته ها ور مي رفت كه گويي هيچ چيز ِ ديگري وجود نداشت .<br /> مادرم خانه دار بوده و هست . عمري براي ِ شوهر و بچّه هايش خانه داري كرده و حالا براي ِ خودش خانه داري مي كند . <br /> ما پنج برادر و سه خواهريم . من پسر ِ اوّل و بچّه ي ِ دوّم ام .<br /> <br /> از 9 سالگي به كتاب خواندن مبتلا شدم و ديگر هرگز نتوانستم از گيرش در بروم . اگر مي دانستم بهاي ِ آگاهي اين اندازه سنگين است ، به هفتاد نابجاي ِ نياكانم مي خنديدم كه اسم ِ كتاب و كتابخانه بياورم . كلاس ِ سوّم بودم كه يك روز كسي آمد سر ِ كلاس كه براي ِ عضويّت ِ كتابخانه ي ِ كودك ِ طبس نام نويسي مي كرد ؛ من هم اسمم را نوشتم . رفتن همان بود و گرفتار شدن همان .<br /> درس هايم خوب بود . بعضي وقت ها شاگرد اوّل هم مي شدم ؛ امّا با اين همه ، زياد اهل ِ درس نبودم . يادم نمي آيد كه هيچ وقت كتابي را دوره كرده باشم . حافظه ام طوري بود كه مي توانستم صفحه ي ِ كتاب را جلو ِ چشم بياورم . اغلب از همين شيوه استفاده مي كردم .<br /> سال ِ 57 پسر عمويم محمود ، كه به خاطر ِ زلزله ي ِ طبس از امريكا آمده بود ، مرا با كتاب ِ شريعتي و اعلاميّه ي خميني آشنا كرد . تا آن وقت فقط داستان و احياناً تاريخ خوانده بودم . اوّل سختم بود متن خواندن و بعد خيلي زود ياد گرفتم كه غير ِ داستان هم هست و مي توان خواند ؛ و دو سال از عمرم به خواندن ِ مزخرفات ِ شريعتي و مانندان ِ او ، و همين طور جزوه هاي ِ مجاهدين تلف شد .<br /> سال ِ 59 ديپلمم را گرفتم ( با معدّل ِ پايين : كتبي : يازده و خورده اي ، و كل : پانزده و خورده اي يا شايد چارده و خورده اي . ) دانشگاه ها را بسته بودند ( براي ِ پروژه اي كه آن وقت ها درست نمي فهميدم چيست ؛ امّا حالا مي دانم : مي خواستند آن را به دانشكاه تبديل كنند و كردند ) . به ناچار رفتم اجباري . بعد از گذراندن ِ دوره ي ِ آموزشي ، سهميّه ي ِ لشگر 77 مشهد شدم و بلافاصله به جبهه اعزاممان كردند . دو سال تمام در منطقه ي ِ جنگي ( خوزستان ) سر كردم و بعد از 175 روز اضافه خدمت ( براي ِ غيبت هاي ِ هر بار مرخّصي ، و يكي دو مورد سرپيچي و مرافعه با فرماندهان ) مرداد ماه ِ 62 تمام شد .<br /> از اواسط ِ دوره ي ِ اجباري ، كه در آبادان و اهواز يك كتاب كليّات ِ سعدي و بعد يك ديوان ِ شمس و سپس تر يك مقالات ِ شمس و بعد يك ديوان ِ حافظ خريدم ، دوره ي ِ ديگري در كتاب خواني ام شروع شد كه تا به امروز ادامه يافته : ادبيّات ِ فارسي ؛ و به طور ِ كلّي مجموعه ي ِ فرهنگ ِ ايراني .<br /> بعد از برگشتن از اجباري ، براي ِ مدّت ِ يك سال و نيم روزي بيش از پانزده ساعت ، ديوانه وار ، سر در كتاب فرو بردم : ديوان فرّخي و منوچهري را دوره كردم ، از نظامي چيزهايي خواندم ، و از شاعران ِ ديگر . وزن ِ شعر را دو ماهه از كتاب ِ « وزن شعر فارسي » خانلري آموختم و توانستم گهگاه بيتي سر ِ هم كنم . روي كرد ِ جدّي ام به گرد آوري ِ و يادداشت ِ واژه ها و امثال و ... گويش ِ زادگاهم طبس نيز از همين ايّام شروع شد . <br /> تا آخرين روز سال 63 بيكار بودم . در چندين و چند آزمون ِ استخدامي شركت كرده و در بعضي نمره ي ِ اوّل ِ كتبي را آوردم ، امّا گاو ِ پيشاني سفيد بودم : نه روضه مي رفتم نه مسجد نه جمعه نه بسيج نه تظاهر نه شعار نه ... – چند ماهي رفتم پهلوي ِ همسايه مان قدري خياطي ياد گرفتم . اواخر ِ اسفند 63 از بانك ِ صادرات آمدند دنبالم كه در آزمون ِ پارسال رزرو شده بوده اي . رفتم مشهد و با حكم ِ استخدام برگشتم . امّا اين كار ِ مورد ِ علاقه ام نبود . من عاشق ِ درس خواندن و درس دادن بودم . دوست داشتم معلم بشوم و دانشگاه هم بروم . از كار ِ بانك به شدّت نفرت داشتم .<br /> سال ِ 65 در آزمون ِ سراسري ِ دانشگاه شركت كردم و در رشته ي ِ جغرافي قبول شدم ، امّا بانك چيزي به نام ِ دانشگاه نمي شناخت . پدرم راضي نبود كه كار ِ رسمي ام را به خاطر ِ دانشگاه رها كنم ، و ناچار به كار ِ بانك ادامه دادم .<br /> سال ِ 67 ازدواج كردم و به يكي از بزرگترين آرزوهاي ِ نكرده ام رسيدم ! من اصلاً به اين يكي فكر نمي كردم و نمي دانم چه شد كه يكباره ديدم كار تمام شده و من گيج تر و منگ تر از گذشته سرم توي ِ كتاب و كاغذ است . همسري نصيبم شده كه فكر نمي كنم در هر قرن بيش از يكي دو تايي زاده مي شده باشند . اگر اينجا بخت نمي آوردم تا حالا هفت و نيم كفن پوسانده بودم .<br /> سال ِ 69 منتقل ِ مشهد شدم ( يا در حقيقت ، به زور خودم را منتقل كردم ! ) . خانه اي خريده بوديم كه نيمه كاره بود . براي ِ تكميل ِ آن ، وامي از بانك گرفتم و بعد هم سر ِ كار نرفتم ! تا سه سال پيغام پسغام مي دادند كه برگرد ، اعتنا نكردم . مي خواستم خانه را بفروشم و يكي دو سه سالي بزنم به كار و بعد بنشينم به كارهاي ِ اصلي ام : خواندن و نوشتن . امّا پي ِ هيچ كاري نرفتم . مگر كتاب مي گذارد كه آدم مثل ِ آدميزاد زندگي كند ؟<br /> سال 72 ناچار شديم خانه را بفروشيم .<br /> ...<br /> امروز من مانده ام با همسر و دو پسر 17 و 11 ساله . نه خانه اي داريم ، نه درآمدي ، نه پس اندازي ، نه ارث و ميراثي ، و نه هيچ روزنه ي ِ اميدي . اميدم به اين است كه هرچه زودتر اين مادرقحبه ها گورشان را گم كنند و بروند زندان ابوغريب ؛ امّا اين ها صدّام نيستند و مردم ِ ايران هم مردم ِ عراق نيستند . صدام سوار ِ يك مشت آدم ِ نفهم ِ خود را افلاطون دان نبود . اين ها از سال ِ 60 رفته بودند اگر اين مردم مسلمان نبودند ؛ بلكه اگر مسلمان نبودند اصلاً گير ِ چنين خرفستراني نمي افتاديم !<br /> <br /> نوشته ي ِ چاپ شده هيچ ندارم جز يك يادداشت ِ كوتاه ( در تصحيح ِ بيتي از اشعار ِ دقيقي ، كه براي ِ مجلّه